Γράμματα

Ο Σέρλοκ Χολµς επέστρεψε στο Λονδίνο

2012-01-23T10:14:00.000-08:00

Λεπτομέρεια από αφίσα που διαφημίζει θεατρική παραγωγή ιστορίας του Σέρλοκ Χολμς (περ. 1900)

Ενα παράδειγµα για το πώς µπορεί να ανανεώσει κανείς µια παλιά καλή συνταγή χωρίς να αλλάξει τα υλικά της

της ΛΑΜΠΡΙΝΗΣ ΚΟΥΖΕΛΗ, ΤΟ ΒΗΜΑ: 22/01/2012

Μια θυρίδα στο θησαυροφυλάκιο της εταιρείας Κοξ και Σία, στο Τσάρινγκ Κρος του Κεντρικού Λονδίνου, ανοίγει και ένα σφραγισµένο χειρόγραφο του 1916 έρχεται στο φως. Στις σελίδες του περιγράφονται συµβάντα τερατώδη και αποκρουστικά, ικανά να διαλύσουν ολόκληρο το οικοδόµηµα της βρετανικής κοινωνίας του Μεγάλου Πολέµου. O άνδρας που το υπογράφει φέρει ένα αλάνθαστα αναγνωρίσιµο όνοµα: δρ Τζον Γουάτσον.

Χωρίς αµφιβολία, έχουµε στα χέρια µας µια νέα ιστορία µε πρωταγωνιστή τον Σέρλοκ Χολµς, µε τη διαφορά ότι δεν βγαίνει από την πένα του σερ Αρθουρ Κόναν Ντόιλ αλλά από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του Αντονι Χόροουιτς. Συγγραφέας µιας επιτυχηµένης σειράς νεανικών ιστοριών µυστηρίου µε πρωταγωνιστή τον Αλεξ Ράιντερ, σεναριογράφος και διασκευαστής αφηγηµάτων της Αγκαθα Κρίστι για τη µικρή οθόνη, ο 56χρονος βρετανός συγγραφέας είναι εκείνος στον οποίο ανέθεσαν επισήµως οι κληρονόµοι του Κόναν Ντόιλ να γράψει το πρώτο σύγχρονο µυθιστόρηµα µε ήρωα τον Σέρλοκ Χολµς.

Διαβάστε περισσότερα »

Αυτά που δεν έγραψε ο Οµηρος

2012-01-23T10:11:00.000-08:00

O Πίτερ Ο’ Τουλ ως Πρίαμος στην ταινία του Βόλφγκανγκ Πέτερσεν «Τροία» (2002) εμπνευσμένη από την ομηρική «Ιλιάδα»

Ο βραβευµένος στην Αθήνα αυστραλός συγγραφέας Ντέιβιντ Μαλούφ έγραψε τη δική του εκδοχή για τα γεγονότα της ραψωδίας Ω της «Ιλιάδας» εµβαθύνοντας στην ψυχοσύνθεση του Πριάµου και του Αχιλλέα

του Γρηγόρη Μπέκου, ΤΟ ΒΗΜΑ, 22/1/2012

Εβρεχε εκείνο το απόγευµα της Παρασκευής του 1943 στο Μπρισµπέιν της Αυστραλίας. Τα παιδιά στο σχολείο δεν µπορούσαν να βγουν στο προαύλιο και να παίξουν µπάλα. Τότε η δασκάλα τους, η δεσποινίς Φίνλεϊ, αποφάσισε να τους διαβάσει µια ιστορία. Ο µικρός Ντέιβιντ, µολονότι διάβαζε πολλά βιβλία, περιέργως δεν είχε ξανακούσει ποτέ για τον Τρωικό Πόλεµο.

«Οταν χτύπησε το κουδούνι και η δεσποινίς Φίνλεϊ σχόλασε την τάξη χωρίς να µας τελειώσει την ιστορία, απογοητεύτηκα πάρα πολύ» θυµάται ο αυστραλός συγγραφέας Ντέιβιντ Μαλούφ, ο οποίος τότε συσχέτισε αµέσως στο µυαλό του τον αρχαίο και µυθικό πόλεµο της «Ιλιάδας» του Οµήρου µε τα προσωπικά του βιώµατα. «Κι εµείς ήµασταν στη µέση ενός ηµιτελούς πολέµου» που κανείς δεν µπορούσε να προεξοφλήσει την τελική του έκβαση. Το Μπρισµπέιν, όπου µεγάλωσε ο συγγραφέας, ήταν το επιχειρησιακό αρχηγείο του στρατηγού Μακ Αρθουρ στον Ειρηνικό και η βάση προώθησης εκατοντάδων χιλιάδων Αµερικανών και άλλων στρατιωτών προς Βορρά.

«Τα κτίρια της πόλης ήταν οχυρωµένα µε σακιά άµµου, τα παράθυρά τους ασφαλισµένα µε κολλητικές ταινίες για να µη σπάσουν τα τζάµια στη διάρκεια αεροπορικής επιδροµής»γράφει ο Μαλούφ, ο οποίος, έχοντας χωνέψει την αρχέγονη δύναµη του µύθου, µετά από 60 και πλέον χρόνια, έγραψε τη δική του εκδοχή για τα γεγονότα της ραψωδίας Ω της Ιλιάδας. Σε αυτήν ο γερασµένος βασιλιάς Πρίαµος, επιβαίνοντας σε ένα ταπεινό κάρο φορτωµένο µε θησαυρούς των Τρώων, µπαίνει κρυφά στο στρατόπεδο των Αχαιών προκειµένου να εξαγοράσει µε Λύτρα (ο τίτλος του µυθιστορήµατος) το σώµα του νεκρού του γιου Εκτορα από τον οργισµένο Αχιλλέα που θρηνεί για τον χαµό του Πάτροκλου. «Η ιστορία της συνάντησης του Πριάµου και του Αχιλλέα, της συµπάθειας που δηµιουργήθηκεανάµεσά τους και του δείπνου που µοιράστηκαν καταλαµβάνει µερικές αράδες µόνο στην “Ιλιάδα”» αναφέρει ο Μαλούφ στο σηµείωµα των πηγών του.

Διαβάστε περισσότερα »

«Δεν θέλω ούτε τα βραβεία, ούτε τα λεφτά τους» λέει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος

2012-01-23T09:48:00.000-08:00

Μετά την ανακοίνωση των Κρατικών Βραβείων

«Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης απ' όπου και αν προέρχεται» έγραφε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος σε κείμενό του το 1979 (Φωτογραφία: Eurokinissi )

«Ούτε θα εμφανιστώ ούτε θα απλώσω το χέρι για να το πάρω. Δεν θέλω ούτε τα βραβεία ούτε τα λεφτά τους». Με αυτό τον τρόπο απάντησε ο Θεσσαλονικιός ποιητής, Ντίνος Χριστιανόπουλος στη διάκρισή του με το μεγάλο βραβείο του Υπουργείου Πολιτισμού, παραπέμποντας σε παλιότερο κείμενό του (1979) με τον τίτλο «Εναντίον».

Ο 81χρονος λογοτέχνης απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

«Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν υπάρχει πιο χυδαία φιλοδοξία από το να θέλουμε να ξεχωρίζουμε. Αυτό το απαίσιο "υπείροχον έμμεναι άλλων", που μας άφησαν οι αρχαίοι. Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου …» αναφέρει, μεταξύ άλλων, στο κείμενό του «Εναντίον» ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Την Τετάρτη 25 Ιανουαρίου συμπόσιο για την κορυφαία ελληνίστρια Ζακλίν ντε Ρομιγύ στο Megaron Plus

2012-01-21T21:35:00.000-08:00

Αφιέρωμα στην μεγάλη Γαλλίδα ελληνίστρια Ζακλίν ντε Ρομιγύ (1913-2010) που αφιέρωσε τη ζωή της στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και σκέψης διοργανώνει το Megaron Plus την ερχόμενη Τετάρτη 25 Ιανουαρίου.

Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ, όπως η ίδια συνήθιζε να λέει, πέρασε πολύ περισσότερο χρόνο από τη μακρόχρονη ζωή της με τον Θουκυδίδη, τον Περικλή και τον Αλκιβιάδη από όσο με τους σύγχρονούς της.

Έλληνες και Γάλλοι πανεπιστημιακοί συναντώνται στην Αθήνα για να μυήσουν το κοινό στον κόσμο της κορυφαίας ιστορικού και ελληνίστριας που ανακάλυπτε αδιάκοπα στους αρχαίους συγγραφείς και στα δημόσια πρόσωπα της εποχής, τα εργαλεία για να ερμηνεύσει το σύγχρονο κόσμο.

Περισσότερα από 20 βιβλία είναι οι καρποί της αφοσίωσής της στην αρχαία ελληνική γραμματεία και στον αρχαίο δημόσιο βίο.

Βιβλία για τα κλασικά κείμενα, το αρχαίο θέατρο, τους τραγικούς, τον Όμηρο, τους Σοφιστές, τα προβλήματα της αθηναϊκής δημοκρατίας, την ηπιότητα της αρχαίας ελληνικής σκέψης, την εξέλιξη των νόμων στα κλασικά κείμενα. Από τον Θουκυδίδη, που υπήρξε η μόνιμη σχέση της ζωής της, στον Αλκιβιάδη, που την συνεπήρε με τη σχεδόν μυθική περιπέτεια της ζωής του έως τον Περικλή και το απόγειο της Αθήνας, η Ρομιγί κατοικεί στον αρχαίο ελληνικό κόσμο και αποκαλύπτει την διαχρονική ουσία του.

Διαβάστε περισσότερα »

Η ζοφερή εικόνα της ανέχειας ξαναγίνεται επίκαιρη! Διακόσια χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου πολέμιου της φτώχειας, Καρόλου Ντίκενς

2012-01-21T21:33:00.000-08:00

Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Καρόλου Ντίκενς -γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1812 στο Λάντπορτ του Πόρτσμουθ και πέθανε το 1870 στο Ρότσεστερ, χωρίς να προλάβει να φτάσει τα 60-, το έργο του μοιάζει περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.

Την εποχή της πρωτοφανούς κρίσης, με την ανεργία να αυξάνεται και τα εισοδήματα να συρρικνώνονται, η ρημαγμένη από την οικονομική εξαθλίωση βικτωριανή Αγγλία, που κυριαρχεί σε όλη τη μυθιστορηματική παραγωγή του Ντίκενς, επανακάμπτει εντυπωσιακά στο προσκήνιο, για να υπενθυμίσει μιαν ανυπόφορα βαριά κοινωνική συνθήκη: μια συνθήκη που η ευμάρεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα έδειχνε μέχρι και πριν από λίγα μόλις χρόνια πως είχε μπει οριστικά στα αζήτητα της Ιστορίας (ακόμα κι αν τα πρώτα σημάδια για τον τερματισμό του αναδιανεμητικού συστήματος της μεταπολεμικής περιόδου άρχισαν να εμφανίζονται ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1970).

Διαβάστε περισσότερα »

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ Αυτόν τον ήλιο μας έδειξε!

2011-03-19T22:21:00.000-07:00

Διήμερο συνέδριο με τίτλο: «Κ. Βάρναλης, φως που πάντα καίει», οργανώνει η ΚΕ του ΚΚΕ στις 16 και 17 του Απρίλη
1903. Φοιτητής στην Αθήνα (πρώτος δεξιά)
«Ποιητή, σ' είδαμε πάντα στο πλευρό του λαού μας με σκέψη και με πράξη» - είχε γράψει ο μεγάλος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος, για τον Κώστα Βάρναλη στα 1956, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων παρουσίας του τελευταίου στα ελληνικά Γράμματα. «Ο λόγος σου σπαθί, νυστέρι και φωτιά που φωτάει και φως που καίει. Σ' είδαμε πάντα με την παλάμη σου ανοιχτή, δίπλα στ' αυτί, για ν' αφουγκράζεσαι πίσω απ' τα τείχη τη στρογγυλή βουή του Ιστορικού, αναπότρεπτου ήλιου. Αυτόν τον ήλιο μας έδειξες»!Στο πλαίσιο του διήμερου συνεδρίου με τον τίτλο: «Κ. Βάρναλης, φως που πάντα καίει», που οργανώνει η ΚΕ του ΚΚΕ στις 16 και 17 του Απρίλη, ο «Ρ» συνεχίζει σήμερα το αφιέρωμα στον ποιητή της εργατικής τάξης. Πρόκειται για μια οφειλή προς τον μεγάλο αυτόν ποιητή, που πρώτος καθιέρωσε στη χώρα μας την επαναστατική ποίηση και αισθητική της εποχής μας, της εποχής των σοσιαλιστικών επαναστάσεων.
Βασικός στόχος του συνεδρίου είναι να φέρει στο προσκήνιο, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πληρότητα το ατίθασο και πάντα σύγχρονο - στο μεγαλύτερο τουλάχιστον μέρος του - έργο του Κ. Βάρναλη. Το συνέδριο δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς, αλλά προπαντός απευθύνεται στην εργατική τάξη και την αυριανή βάρδιά της, γιατί η επαναστατική τέχνη είναι απαραίτητη όσο ποτέ στις σύγχρονες απαιτήσεις της πάλης της. Στα χέρια της εργατικής τάξης, η Τέχνη μπορεί να γίνει ένας πραγματικός οργανωτής του συναισθήματος των μαζών για την κοινωνική τους απελευθέρωση.
Η ζωή και το έργο του
1883 Γέννησή του στον Πύργο (Μπουργκάς) της Βουλγαρίας. Ηταν το πέμπτο παιδί της οικογένειας. Ο πατέρας του (Γιαννάκος) καταγόταν από τη Βάρνα και ήταν τσαγκάρης. Η μάνα του (Αλίσαβα - Ελισάβετ) καταγόταν από την Αχελώ (Αγχίαλο).
1912. Κράσι Κρήτης. Από αριστερά: Κώστας Βάρναλης, Χαρίλαος Στεφανίδης, Νίκος Καζαντζάκης, Γαλάτεια Καζαντζάκη
1886 Θάνατος του πατέρα του.1887 Μαθητής στον Πύργο.
1898 Γράφεται στα «Ζαρίφεια Διδασκαλεία» (Γυμνάσιο) της Φιλιππούπολης. Σπουδάζει εκεί μέχρι το 1902. Διακρίνεται ως εξαίρετος μαθητής.
1902 Διορίζεται δάσκαλος στο σχολείο του Πύργου (Μπουργκάς) σε ηλικία 18 χρονών.
1903 Του δίνεται υποτροφία της Κοινότητας Βάρνας για σπουδές στη Φιλοσοφική του Πανεπιστημίου Αθηνών. Φοιτητής της Φιλοσοφικής μέχρι το 1908. Με τα «Ορεστιακά εντάσσεται στους δημοτικιστές, που του κοστίζει την οργή του γλωσσαμύντορα Γιώργου Μυστριώτη, ο οποίος τον μηδενίζει.
1904 Στο περιοδικό «Ακρίτας» του Σ. Σκίπη δημοσιεύει τα ποιήματα: «Καταρράκτης», «Μόνο», «Αγάπη, Τρισαγάπη μου» (τεύχη 14-16 Οκτώβρης - Δεκέμβρης) που θα περιληφθούν αργότερα στις «Κηρήθρες». Δημοσιεύονται με τον γενικό τίτλο «Σε μια μέρα της ζωής μου» δέκα ποιήματά του στο «Νουμά». Δευτεροετής φοιτητής, στέλνει στον Παλαμά τη συλλογή ποιημάτων του «Πυθμένες», χωρίς να κρατήσει αντίγραφο. Τη βρίσκει στη βιβλιοθήκη του Παλαμά ο Κ. Γ. Κασίνης και την εκδίδει το 1985.
1905 Εκδίδεται η ποιητική συλλογή του, «Κηρήθρες».
1907 Συμμετέχει μαζί με τους Μήτση Καλαμά, Νίκο Καρβούνη, Λαυρέντιο Κουμαριανό, Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Λέανδρο Παλαμά, Γιώργο Πολίτη, Φώτο Πολίτη, Ρώμο Φιλύρα και Νίκο Χατζάρα στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Ηγησώ», στο οποίο δημοσιεύονται μόνο ποιήματα. Υπογράφοντας με το όνομά του δημοσιεύει σύντομα ποιήματα στα όλα κι όλα δέκα τεύχη του περιοδικού, με εξαίρεση το ποίημα «Τραγουδάκια από ένα μεγάλο τραγούδι»..
Κώστας Βάρναλης - Γιάννης Ρίτσος - Μάριος Βάρβογλης
1908 Παίρνει το δίπλωμά του και διορίζεται ελληνοδιδάσκαλος στην Αμαλιάδα.1910 - 1918 Στο περιοδικό «Νέα Ζωή» της Αλεξάνδρειας δημοσιεύεται το ποίημα «Το τραγούδι των νέων». Δημοσιεύεται στο περιοδικό «Γράμματα» της Αλεξανδρείας το ποίημά του «Θυσία». Στο ίδιο περιοδικό «Γράμματα» δημοσιεύει τα ποιήματα «Πώς εθρήνησαν την Σαπφώ τα κορίτσια της όταν αγάπησε τον Αλκαίο» (1911), «Διονυσιακός Υμνος» (1913), «Ορέστης» (1914), «Στο πέρασμά σου» (1914). Συνεργάζεται ξανά με την «Νέα Ζωή» και δημοσιεύει τα ποιήματα «Ο καημός των ποδιών» και «Ο χορός του Πανός και της Οπώρας» (1915). Στο περιοδικό «Λόγος» δημοσιεύονται τα ποιήματα του «Πιερροτίνα», «Σερενάτα», «Φαντασία», «Κένταυροι» (1917). Στον «Βωμό» το «Στη νέα καλλιτέχνισσα» (1918). Στον «Πυρσό» το «Αλκιβιάδης» (1918). Μεταφράζει τις «Βάκχες» και ως το 1916 τον «Ηρακλή μαινόμενο» και τους «Ηρακλείδες» του Ευριπίδη, τον «Αίαντα» του Σοφοκλή, τα «Απομνημονεύματα» του Ξενοφώντα και τον «Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου» του Φλομπέρ.
1911 Προάγεται σε σχολάρχη του σχολείου της Αργαλαστής Πηλίου. Εμπλέκεται έμμεσα στην υπόθεση των «Αθεϊκών», όταν υποδέχεται τον Αλέξανδρο Δελμούζο και τον Δ. Σαράτση. Παραπέμπεται σε δίκη και αθωώνεται με βούλευμα. Μετατίθεται στα Μέγαρα.
1912-13 Επιστρατεύεται. Τοποθετείται στον Γ΄ Λόχο του Α΄ Τάγματος του Α΄ Συντάγματος, για να καταλήξει γραφιάς σε ανακριτικό γραφείο, μουλαράς στο Κέντρο Εφοδιασμού και διαγγελέας στο Α΄ Σύνταγμα. Τελικά τον στέλνουν στην Λήμνο, από όπου απολύεται τον Μάρτη του 1914.
1914 Επιστρέφει στα Μέγαρα - Σεπτέμβριο καλείται να φοιτήσει στο Διδασκαλείο Μέσης Εκπαιδεύσεως που διευθύνει ο Γληνός.
1915 Σχολάρχης στην Κερατέα Αττικής - Επιστρατεύεται ξανά στη Λήμνο μέχρι τον Ιούλιο του 1916.
1917 Καθηγητής στο Α' Γυμνάσιο Πειραιά - δίνει διάλεξη στον «Παρνασσό» για τον Βιζυηνό - Επαινος του Παλαμά στο «Εμπρός». (Οι Α. Αργυρίου και Δ. Ποσαντζής στην Επιλεκτική Εργοβιογραφία του Κ. Βάρναλη που περιέχεται στο βιβλίο του Βάρναλη «Φέιγ βολάν της κατοχής» αναφέρουν ότι το 1917 υπηρετεί στην Κερατέα).
1918 Γράφει το ποίημα «Στυλίτης».
Ενστερνίζεται τον Μαρξισμό
1919 Με κρατική υποτροφία πηγαίνει στο Παρίσι. Από το Παρίσι τον Αύγουστο στέλνει και δημοσιεύεται στο περιοδικό «Μαύρος Γάτος» το ποίημά του «Προσκυνητής», αφιερωμένο στον Ν. Πολίτη (αλλού 1917), ως «πρώτο άσμα», υποσχόμενος συνέχεια. Αυτή τη συνέχεια την ματαιώνει ο ίδιος, αφού η επίδραση των επαναστατικών ιδεών τον διαμορφώνουν όπως ο ίδιος λέει σε αντιιδεαλιστή. Ενστερνίζεται τον Μαρξισμό και αρχίζει η συνεργασία του με τους κομμουνιστές.
1920 Συνδέεται με τον χαράκτη Γ. Κεφαλληνό. Ανακαλείται η υποτροφία του. Διορίζεται στο Γ' Γυμνάσιο του Πειραιά.
1921 Στον «Εκπαιδευτικό Ομιλο» του Γληνού δίνει τρεις διαλέξεις με θέμα «Δημοτικισμός και Σοσιαλισμός». Γράφει στην Αίγινα το αριστουργηματικό «Φως που καίει», το πρώτο έργο του βασισμένο στον ιστορικό υλισμό.
1922 Δημοσιεύεται το «Φως που καίει» στα «Γράμματα» της Αλεξάνδρειας, με το ψευδώνυμο «Δήμος Τανάλιας» και η «Λευτεριά» στο περιοδικό «Μούσα», αντικρούοντας τις αντικομμουνιστικές νύξεις του Παλαμά, στο ποίημά του «Το τραγούδι των προσφύγων».
1923 Δημοσιεύεται στο περιοδικό της ΟΚΝΕ «Νεολαία» το ποίημα «Οι Μοιραίοι». Εκδίδεται «Ο λαός των μουνούχων» («Γράμματα» Αλεξάνδρειας, με ψευδώνυμο «Δήμος Τανάλιας»). Νέα υποτροφία για το Παρίσι.
1924 Διδάσκει νεοελληνική λογοτεχνία στην Παιδαγωγική Ακαδημία του Δημήτρη Γληνού.
1925 Δημοσιεύει την μελέτη «το πρόβλημα της τέχνης για την επιστημονική αισθητική», στην εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος», καθώς και άλλα θεωρητικά άρθρα. Εκδίδει την μελέτη «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική» (απάντηση στις θέσεις του Αποστολάκη, στο βιβλίο του «Η ποίηση στη ζωή μας»). Ενώ εργάζεται στην Παιδαγωγική Ακαδημία τιμωρείται με εξάμηνη παύση εξαιτίας στίχων του από «Το φως που καίει» και του έργου «Ο λαός των μουνούχων».
Μαρασλειακά
1926 Για τη συμμετοχή του στα «Μαρασλειακά» τιμωρείται με δυσμενή μετάθεση στα Χανιά. Επειδή αντιδρά, απολύεται οριστικά. Η παύση του προκαλεί τη διαμαρτυρία των λογίων της Αλεξάνδρειας. Φεύγει για το Παρίσι απ' όπου στέλνει ανταποκρίσεις στην εφημερίδα «Πρόοδος» (αλλού 1925 απόλυση ως άπατρις εξορία και απαγόρευση υπογραφής στα γραπτά του).
1927 Επιστρέφει στην Αθήνα και εκδίδει την ποιητική σύνθεση «Σκλάβοι Πολιορκημένοι». Τμήματά της είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό του Κόντογλου «Φιλική Εταιρεία». Στο περιοδικό «Λογοτεχνική Επιθεώρηση» (των Χουρμούζιου και Πικρού) δημοσιεύει το ποίημα «Ο καλός πολίτης» και στην «Νέα Επιθεώρηση» των ίδιων τα ποιήματα «Ο Ιδεαλιστής» και «Εξαγνισμός». Συνεργάζεται με θεωρητικά κείμενα με το περιοδικό «Αναγέννηση» του Δ. Γληνού μέχρι και 1928.
1928 Δημοσιεύεται στην «Νέα Εστία» η μελέτη του «Η αξία του Σολωμικού έργου». Μεταφράζει το «Τραγούδι ενός φαντάρου» του Βιτράκ που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Καινούργια Ζωή».
1929 Παντρεύεται την Δώρα Μοάτσου. Γράφει λήμματα στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια» του «Πυρσού», μέχρι το 1934, στο «Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη».
1930 - 1931 Συνεργάζεται με το περιοδικό «Πρωτοπόροι».
1931 - 1932 Μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Νέοι Πρωτοπόροι».
1932 Γράφει λήμματα στο «Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης» της εφημερίδας «Η Πρωία», μέχρι το 1934. Εκδίδει το βιβλίο «Η αληθινή απολογία του Σωκράτη». (Αλλού 1931) Υπογράφει το Αντιπολεμικό Μανιφέστο με άλλους 29 διανοούμενους.
1933 Ιδρυτικό μέλος της Αντιχιτλερικής Επιτροπής Βοηθείας στα Θύματα του Ναζισμού. Επανεκδίδεται το «Φως που καίει» με ουσιαστικές αλλαγές.
1934 Προσκαλείται με τον Δ. Γληνό στο Α΄ Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων. Με την επιστροφή του από την Μόσχα γράφει τις εντυπώσεις του από την ΕΣΣΔ στην εφημερίδα «Ελεύθερος Ανθρωπος» με τον γενικό τίτλο «Τι είδα στην χώρα των Σοβιέτ». Επανεκδίδεται το δοκίμιο «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική».
Εξορία και διωγμός
1935 Δημοσιεύονται στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» τμήματα της αυτοβιογραφίας του με τον γενικό τίτλο «Τριάντα χρόνια ελληνικής ζωής. Τα φιλολογικά απομνημονεύματα ενός μεγάλου λογοτέχνου (Διά να αναζήσει μία ταραχώδης περίοδος της ιστορίας μας)». Συνεργάζεται με τον «Ριζοσπάστη» και τους «Νέους Πρωτοπόρους». Συμμετέχει στο Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων στο Παρίσι και γράφει τις εντυπώσεις του στα «Νεοελληνικά Γράμματα». Εξορίζεται, μαζί με τον Γληνό, από τον Οκτώβρη μέχρι και τον Δεκέμβρη στον Αη - Στράτη και στη Μυτιλήνη απαθανατίζει το γεγονός στο ποίημά του «Εξορία», και με ενθυμήματά του στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος».
1936 Φεύγει από την εφημερίδα «Ανεξάρτητος», επειδή αυτή έκανε αντικομμουνισμό και γίνεται μόνιμος συνεργάτης του «Ριζοσπάστη» μέχρι τη δικτατορία της 4ηςΑυγούστου. Από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου απαγορεύονται τα βιβλία του, στον ίδιο δεν επιτρέπεται να δημοσιογραφεί, αναγκάζεται να γράφει με ψευδώνυμο «Τ. κ. Ζ».
1937 Γράφει στην «Πρωία» ανώνυμα. Καλείται στην Ασφάλεια «δι' υπόθεσίν σας».
1938 Γράφει στην «Πρωία» ανώνυμα ως μόνιμος συντάκτης όπου δημοσιεύει τις «Φυσιογνωμίες λογοτεχνών».
1939 Αναλαμβάνει την στήλη «Τέχνη και Ζωή» στην «Πρωία». Εκδίδεται το «Ανθρωποι Ζωντανοί». Αποστέλλεται ως δημοσιογράφος στα άσυλα ψυχασθενών και γράφει τις εντυπώσεις του με τίτλο «Ανθρωποι αληθινοί».
1940 Συλλαμβάνεται από την ασφάλεια. Ο Μανιαδάκης τον απειλεί με εξορία αν συνεχίσει να γράφει κατά του φασισμού. «Δεν πολεμάμε τον φασισμό αλλά την Ιταλία», λέει στον Βάρναλη.
1942 - 1944 Συμμετέχει στο ΕΑΜ.
1944 -1947 Γράφει στον «Ριζοσπάστη», στον «Ρίζο της Δευτέρας» και την «Κομμουνιστική Επιθεώρηση».
1946 Δημοσιεύει στον «Ριζοσπάστη» «Το ημερολόγιο της Πηνελόπης», μετά από εξάμηνη άδεια με αποδοχές που του έδωσε ο Ζαχαριάδης.
1950 Αρχίζει να γράφει το θεατρικό «Ατταλος ο Γ'», που ολοκληρώνεται στα 1954.
1953 Συνεργάζεται με την εφημερίδα «Αλλαγή». Δημοσιεύει σ' αυτήν σε 55 συνέχειες την μονογραφία «Ηρώδης ο μέγας». Μέχρι το 1958 γράφει το χρονογράφημα στην εφημερίδα «Αυγή».
1955 Υπογράφει την ιδρυτική διακήρυξη της ΕΕΔΥΕ. Εκδίδονται τα «Ποιήματα» (εκλογή του μέχρι τότε ποιητικού του έργου).
1956 Εκλέγεται στο Γενικό Συμβούλιο της ΕΔΑ από την Α΄ Πανελλαδική της Συνδιάσκεψη. Εκδίδονται από τον «Κέδρο» τα «Ποιητικά» όπου περιλαμβάνονται «Το φως που καίει», οι «Σκλάβοι Πολιορκημένοι» και πολύ περιορισμένη εκλογή ποιημάτων της πρώτης περιόδου ως το 1918, δημοσιευμένα σε περιοδικά με εκτενείς διορθώσεις του ποιητή. Εκδίδονται οι «Διχτάτορες», (γράφτηκαν το 1941, σε επιφυλλίδες). Γιορτάζονται τα λογοτεχνικά πενηντάχρονά του, από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, στο θέατρο «Ιντεάλ», με ομιλητές καταξιωμένους ανθρώπους των Γραμμάτων.
1957 - 1958 Εκδίδεται σε δύο τόμους το έργο του «Αισθητικά - Κριτικά». Στο μικρό σημείωμα - πρόλογο - ο ίδιος ο Βάρναλης υπογραμμίζει ότι «σ' όλα τα θέματα τούτα ζητιέται εξήγηση επιστημονική (κοινωνιολογική) με μέθοδο επιστημονική (διαλεχτικός υλισμός)». Εκδίδονται τα «Σολωμικά» του. Στον τόμο «Πεζός λόγος» περιλαμβάνει δύο από τα τρία διηγήματα των «Μουνούχων» (είχε αποκηρύξει το ένα) και διορθωμένη την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη». Αναδημοσιεύεται στην «Επιθεώρηση Τέχνης» ο «Προσκυνητής» χωρίς τις διορθώσεις που είχε κάνει με επιστολή του κατά την πρώτη δημοσίευση.
1958 Επανεκδίδονται οι «Ανθρωποι ζωντανοί», στον ίδιο τόμο περιλαμβάνονται και οι «Ανθρωποι αληθινοί», που είχαν σα θέμα τους τις εντυπώσεις του από τα ψυχιατρεία της χώρας. Δημοσιεύει στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» τα ποιήματα «Παλιολαός», «Ο εχτρός», «Επιτάφιο», «Σκέρτσο». Δημοσιεύει στην «Αυγή» τα άρθρα «Δημοσθένης Βουτυράς», «Ο Κάλβος οδηγός» και τις αναμνήσεις του από τον Παλαμά.
Βραβείο «Λένιν»
1959 Του απονέμεται το βραβείο «Λένιν» για τη συμβολή του στον παγκόσμιο αγώνα για την ειρήνη. Εκλέγεται στη Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ από το Α΄ Συνέδριο της.
1962 Επανεκλέγεται στην Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ από το Β΄ Συνέδριο της.
1963 - 1965 Δημοσιεύει στην «Επιθεώρηση Τέχνης» τα άρθρα «Ο γυρισμός του Μυστριώτη» και «Μοναδικός, ανόμοιαστος, ανεπανάληπτος» (Καβάφης). Εκδίδονται οι «Δικτάτορες» και η τελευταία του ποιητική συλλογή «Ελεύθερος Κόσμος» (1965).
1964 Επίτιμος Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη.
1967 Υιοθετεί την δίχρονη Ευγενία.
1970 Δημοσιεύεται στην «Ισβέστια» και στην αντιδικτατορική εφημερίδα «Ελεύθερη Πατρίδα» που έβγαινε στο Λονδίνο, χαιρετισμός του για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Β. Ι. Λένιν.
1972 Εκδίδεται το θεατρικό του έργο «Ατταλος ο Γ'».
1974 Πεθαίνει στις 16 Δεκεμβρίου στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» και κηδεύεται στις 18 Δεκέμβρη στο Α΄ Νεκροταφείο. Η κηδεία του μετατρέπεται σε παλλαϊκή εκδήλωση.
1975 Σε ένδειξη τιμής και μνήμης εκδίδεται η αδημοσίευτη ποιητική συλλογή του «Οργή λαού» με ποιήματα που γράφτηκαν στην περίοδο της δικτατορίας 1967 - 1974.
1976 Επανεκδίδεται ο «Προσκυνητής» που είχε αποκηρύξει ως ιδεαλιστικό ο ίδιος ο Βάρναλης.
1980 Εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε βιβλίο τα «Φιλολογικά Απομνημονεύματα», που είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» το 1935.
1985 Εκδίδεται η πρώτη ποιητική του συλλογή «ΠΥΘΜΕΝΕΣ». Ο Βάρναλης είχε στείλει τους «ΠΥΘΜΕΝΕΣ» στον Παλαμά, ζητώντας απ' αυτόν την κριτική και τις συμβουλές του, επιθυμία στην οποία ο Παλαμάς ανταποκρίθηκε. Εντοπίστηκαν στο αρχείο του Παλαμά.
1990 Επανεκδίδονται οι «Σκλάβοι Πολιορκημένοι».
2000 Επανεκδίδεται «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική».
2003 Επανεκδίδεται «Το φως που καίει».

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 20 Μάρτη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ
18/12/2005
-- Ο Οδηγητής Ποιητής της εργατιάς Κώστας Βάρναλης
12/11/2000
-- Ο αταλάντευτος κομμουνιστής της ποίησης
15/11/1998
-- Ο αειμακάριστος ποιητής - οδηγητής
21/6/1998
-- Να γιατί γράφω...
8/2/1998
-- Βιο-εργογραφική πορεία

Ορίστηκε ο κληρονόμος των πνευματικών δικαιωμάτων του Ν. Καζαντζάκη

2011-03-19T22:15:00.000-07:00

Σύμφωνα με τον Άρειο Πάγο, μοναδικός κληρονόμος των πνευματικών δικαιωμάτων του Ν. Καζαντζάκη είναι ο θετός υιός της Ελένης Καζαντζάκη, Πάτροκλος Σταύρου.

Ο μοναδικός δικαιούχος των πνευματικών δικαιωμάτων του όλου έργου του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη είναι το υιοθετημένο παιδί της Ελένης Καζαντζάκη, Πάτροκλος Σταύρου, σύμφωνα με την υπ' αριθμ. 346/2011 αμετάκλητη δικαστική απόφαση του Αρείου Πάγου.

Οι αρεοπαγίτες θέτοντας τέρμα στην επτάχρονη δικαστική διένεξη, απέρριψαν τις αιτήσεις των αδελφών Θεοδώρας Σακλαμπάνη-Προγκίδη (ζει μόνιμα στο Παρίσι) και της Αναστασίας Σακλαμπάνη-Τσουχνικά (ζει μόνιμα στο Μόναχο), εγγονών της αδελφής του Νίκου Καζαντζάκη, Αναστασίας Σακλαμπάνη.

Ο μεγάλος συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης στις 18 Φεβρουαρίου 1883 και απεβίωσε στις 26 Οκτωβρίου 1957, σε ηλικία 74 ετών, στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας, κατόπιν μακροχρόνιας νόσου (λευχαιμίας).

Πρώτη γυναίκα του Καζαντζάκη (1911) ήταν η ποιήτρια, πεζογράφος και θεατρική συγγραφέας Γαλάτεια Καζαντζάκη, κόρη του λόγιου εκδότη Στυλιανού Αλεξίου, με την οποία χώρισε το 1926.

Η Ελένη Σαμίου παντρεύτηκε τον Καζαντζάκη το 1945. Είχαν συνδεθεί όμως ήδη από το 1924, όταν εκείνη ήταν 21 ετών και ο Καζαντζάκης 41 ετών. Από το 1946 το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Αντίμπ της Νότιας Γαλλίας. Μετά το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη το 1957, η Ελένη μετακόμισε στη Γενεύη όπου και έμεινε ως το 1989. Την ίδια χρονιά, κατόπιν τροχαίου ατυχήματος, η Ελένη εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και μάλιστα στο σπίτι που είχε στη Βούλα ο Πάτροκλος και η Μαίρη Σταύρου.

Το 1982 η Ελένη Καζαντζάκη υιοθέτησε τον Πάτροκλο Σταύρου και το 1995 με συμβολαιογραφική πράξη γονικής παροχής έδωσε τα πνευματικά δικαιώματα επί του έργου του Νίκου Καζαντζάκη στο θετό γιο της.

Ο μεγάλος συγγραφέας είχε δύο αδελφές. Την Ελένη Θεοδοσιάδη, η οποία πέθανε άτεκνη σε ηλικία 104 ετών και την Αναστασία Σακλαμπάνη, η οποία είχε απογόνους. Όμως, οι εγγονές της Σακλαμπάνη, αδελφές Θεοδώρα Προγκίδη και Αναστασία Τσουχνικά αποφάσισαν να διεκδικήσουν τα πνευματικά δικαιώματα του Ν. Καζαντζάκη. Έτσι άρχισε η δικαστική διαμάχη.

Υπενθυμίζεται ότι ο Πάτροκλος Σταύρου (φωτογραφία) διετέλεσε υφυπουργός του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και των τριών επόμενων Προέδρων της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ έχει βραβευτεί από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του. Επίσης, η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών τον αναγόρευσε επίτιμο διδάκτορά της και η Ελληνική πολιτεία τον τίμησε με την απονομή του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Φοίνικος.

Ο δικηγόρος του Πάτροκλου Σταύρου, Αντ. Βγόντζας, σε ανακοίνωσή του επισημαίνει ότι το υπουργείο Πολιτισμού έχει συστήσει επιτροπή για την έκδοση, μετάφραση, κ.λπ. του έργου του μεγάλου έλληνα συγγραφέα. Και υπογραμμίζει ο δικηγόρος ότι ο κ. Σταύρου έχει ήδη προσφύγει στη Διοικητική Δικαιοσύνη για την ακύρωση της απόφασης αυτής του υπουργείου Πολιτισμού.

Οδυσσέας Ελύτης - 100 χρόνια από τη γέννησή του

2011-03-19T22:05:00.000-07:00

Νέα βιβλία και εκδηλώσεις - Ιουλίτα Ηλιοπούλου

Μια χρονιά με τον Οδυσσέα Ελύτη
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Χρήστο Παρίδη, Βιβλιοθήκη, Σάββατο 19 Μαρτίου 2011
Πόσο αφοσιωμένος, πόσο ταγμένος μπορεί να είναι κάποιος στο έργο ενός ποιητή και στη διάδοση του; Οταν πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ποίησης ενός τόπου, τότε εκείνος που αφιέρωσε τη ζωή του σ' αυτόν τον σκοπό, χωρίς άλλο χρίζεται θεματοφύλακας ενός εθνικού κεφαλαίου.

Η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη, εξακολουθεί να είναι το ίδιο αφοσιωμένη και ταγμένη στην αρχειοθέτηση και διάδοση του έργου του με την ίδια πίστη και εγκαρτέρηση όπως όταν εκείνος ζούσε ανάμεσά μας. Ισως δεν είναι τυχαίο ότι συχνά εκφράζεται για εκείνον σε παρόντα χρόνο! Και αν για εκείνην υπήρξε δάσκαλος, σύντροφος και καθοδηγητής, για όλους τους υπόλοιπους ήταν ένας εμβληματικός ποιητής και μια ανυπέρβλητη παρουσία. Φέτος, εκατό χρόνια από τη γέννησή του, μια σειρά εκδηλώσεων και εκδόσεων, με τη συμβολή της Ηλιοπούλου αλλά και διαφόρων φορέων, έρχονται να μας θυμίσουν τη σκέψη και τον ξεχωριστό λόγο αυτού του μεγάλου Ελληνα.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ: Ο Οδυσσέας Ελύτης πέθανε το 1996, την εποχή που είχε ξεκινήσει όλη εκείνη η επίπλαστη ευμάρεια και η ολοκληρωτική παράδοση των Ελλήνων στον επιθετικό πλούτο και την απόλυτη απαξίωση σε παμπάλαιες αρχές και αξίες. Θυμάστε πώς σχολίαζε την πορεία που είχε πάρει η Ελλάδα;

ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ: Καλύτερα μιλούν οι πράξεις μας από την όποια θέση μπορούμε να πάρουμε κάθε φορά για τα πράγματα. Νομίζω λοιπόν ότι και ο ίδιος ζώντας με το λίγο και το ακριβές, με τα τελείως απαραίτητα, έπραττε αντίθετα από εκείνο το ρεύμα πλουτισμού που συνέβαινε εκείνη την περίοδο, ένας πλουτισμός που δεν γίνεται πάντα με νόμιμα μέσα και στρέφει το ενδιαφέρον των ανθρώπων στο να ταυτίζουν την ποιότητα της ζωής με την ευμάρεια. Κατάσταση που οδήγησε τα πράγματα στα σημερινά φαινόμενα. Ο ίδιος ο Ελύτης ζούσε αποτραβηγμένος από αυτό το υλικό μέρος. Ζούσε πάντοτε πολύ ασκητικά, είτε σε περιόδους που όντως δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς είτε σε περιόδους που μπορούσε. Συνεπής μ' αυτά που διακήρυττε μέσα από το έργο του.
Χ.Π.: Πώς έβλεπε την κατεύθυνση που είχαν πάρει τα πράγματα;

Ι.Η.: Είχε μια βαθιά θλίψη και απογοήτευση γι' αυτό το έλλειμμα ήθους και πνευματικότητας που χαρακτήριζε και χαρακτηρίζει πάρα πολλές εκφάνσεις της ζωής, της πολιτικής και του τρόπου που συχνά τα μέσα ενημέρωσης δημιουργούν αξίες χωρίς αντίκρισμα. Σαφώς και είχε μια κριτική στάση απέναντι σ' όλα αυτά, ιδίως όταν συνέβαιναν με προκλητικό τρόπο. Αλλά ο δικός του τρόπος αντίδρασης ήταν πάντα μέσω του έργου του. Δηλαδή, οι απόψεις του περνούσαν μέσα από την ποιητική λειτουργία, κι εδώ να θυμίσω ότι δούλευε μέχρι το τέλος της ζωής του. Στα γραφτά του μπορούμε να αναζητήσουμε πολλές από τις θέσεις του, όπως για παράδειγμα στο τελευταίο του βιβλίο Εκ του πλησίον, όπου χρονικά αποτυπώνονται οι σκέψεις του, ακριβώς της τελευταίας περιόδου που έζησε, δηλαδή μεταξύ 1995 και 1996.
Χ.Π.: Αναλογιζόμενος τη σημερινή κατάσταση, μου 'ρχεται στο νου εκείνη η Ελλάδα που ο Ελύτης διέσχισε νέος φοιτητής ανακαλύπτοντας μια χώρα απέραντης ομορφιάς και μεγάλου ήθους. Το πέρασε αυτό στα γραπτά του και τώρα όλα αυτά πια ανήκουν σε ένα μακρινό παρελθόν...

Ι.Η.: Δεν νομίζω ότι ο Ελύτης ωραιοποιούσε συγκεκριμένες εποχές. Αν θέλετε, πρόβαλε συγκεκριμένες αξίες ελληνικές κι ευρύτερα πανανθρώπινες, που μπορεί να προέρχονται από τον φυσικό χώρο, ακόμα και από την ίδια τη γλώσσα, αλλά λιγότερο από το πώς μια εποχή λειτούργησε μέσα σ' αυτές. Ο σκοπός της ποίησης ήταν να δείξει τη δυναμική αυτών των αξιών στον χρόνο. Οχι να αποτυπώσει την πρόσληψή τους από μια συγκεκριμένη κοινωνία. Σ' όλο του το έργο αυτό ακριβώς θέλει να επισημάνει: την ύπαρξη ηθικών αξιών, αρχετυπικών αρχών -όπως είναι η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η αθωότητα- που η τρέχουσα πραγματικότητα γύρω μας δεν μας επιτρέπει να τις δούμε, να τις ενστερνιστούμε. Επιδιώκει με κάθε φράση του να προβάλει την ύπαρξη αναφαίρετων για τον άνθρωπο δικαιωμάτων που μοιάζει να μη διεκδικούμε. Στο έργο του ένα κυρίαρχο στοιχείο είναι η εναντίωση στην τρέχουσα αντίληψη της ζωής, η ανάγκη επαναπροσδιορισμού του ρόλου μας, επανεκτίμησης του μυστηρίου της ύπαρξης. Αρα, λοιπόν, θα έλεγα πως πρόβαλε διαχρονικές αξίες, έναντι των οποίων κάθε φορά ο άνθρωπος έρχεται να πάρει μια θέση: ηθική, αισθητική, βιωματική.
Χ.Π.: Μοιάζει βέβαια η εποχή του να τον καθόρισε...

Ι.Η.: Ναι, στον βαθμό που τον σφράγισε χωρίς να τον παραχαράξει, για να θυμηθώ τα λόγια του. Πέραν αυτού θα 'λεγα πως η παιδική ηλικία, που είναι πάντα εκείνη που καθορίζει ουσιαστικά τον άνθρωπο και την εξέλιξή του, στάθηκε σημαντική για τον Ελύτη. Τότε διαμόρφωσε τη νησιωτική του συνείδηση, τότε εγγράφτηκαν τα βασικά στοιχεία του προσωπικού του μύθου.
Χ.Π.: Ολα αυτά δεν είναι που τον οδήγησαν στον έντονο ελληνοκεντρισμό;

Ι.Η.: Το θέμα του ελληνοκεντρισμού είναι ευρύ και ίσως δεν έχει εξεταστεί σωστά. Παίρνει μια συγκεκριμένη φόρμα, άλλοτε ταυτίζεται με τη γενιά του '30 κι άλλοτε τοποθετείται σε μια περιοριστική κατηγορία. Υπήρξαν κατά καιρούς παρερμηνείες και υπερβολές όχι μόνο για τον ίδιο αλλά και για άλλα πρόσωπα της γενιάς του. Για τον Ελύτη η Ελλάδα είναι ένα αισθητικό γεγονός, μια ενιαία αίσθηση που ξεπερνά την εμπειρική αντικειμενικότητα.
Χ.Π.: Πάντως δεν θα ήταν απίθανο αυτή την κατρακύλα της ελληνικής κοινωνίας να την έβλεπε και σαν μια ευκαιρία να επιστρέψουμε στο ήθος που κάποτε υπήρχε και σήμερα έχουμε απολέσει.

Ι.Η.: Το γεγονός ότι μια ακραία κατάσταση οδηγεί σε επιστροφή στις πηγές είναι κάτι που αναφέρεται στο έργο του Ελύτη. Αλλωστε η ίδια η ποίηση υποστηρίζει ότι είναι η τέχνη που οδηγεί τον άνθρωπο στις πηγές της ζωής και του θαύματος. Οντως, όσο απογοητευτική είναι μια κατάσταση, υπάρχει πάντα μια θετική όψη. Να οδηγηθεί κανείς σε πιο γνήσιες και διαρκείς αξίες της ζωής.
Χ.Π.: Ισως όλα αυτά να μην είχαν την ίδια σημασία αν η επέτειος αυτή που ετοιμάζετε δεν συνέπιπτε με χρόνια τόσο απελπιστικά δύσκολα για την Ελλάδα. Η σκέψη του Ελύτη γίνεται γέφυρα με την κοινωνία, ώστε να δει την ουσία του.

Ι.Η.: Χαίρομαι που το λέτε, γιατί είναι ακριβώς ο λόγος που προτιμώ να λέω όχι «Ετος Ελύτη», αλλά «Μια χρονιά με τον Ελύτη». Γιατί θα ήταν ευχής έργον να μπορούσαμε να επενδύσουμε σε αξίες που βρίσκονται μέσα στο έργο του. Να μπορούσαμε να πούμε ότι θα είναι μια χρονιά πιο κοντά στην αθωότητα, την αφιλοκέρδεια, την αναζήτηση του ουσιώδους. Υπ' αυτήν την έννοια όλη αυτή η αναφορά μπορεί να αποβεί πολλή χρήσιμη αφήνοντας την ουσία της τέχνης του να μπει στη ζωή.
Χ.Π.: Τι νομίζετε ότι δεν έχει φτάσει στο μεγάλο κοινό; Ποια πλευρά του έργου τού Ελύτη παραμένει παραγνωρισμένη και ανερμήνευτη;

Ι.Η.: Αυτό δεν μπορώ να το ξέρω, αλλά ξέρω τι είδους μελέτες έχουν γραφτεί. Για ένα τόσο πολυεπίπεδο έργο -για το οποίο έχουν γραφτεί αρκετά-, θα μπορούσαν να γραφτούν ακόμα περισσότερα και ειδικότερα. Οταν ήμουν φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο ο καθηγητής Κ. Μητσάκης μάς έλεγε χαρακτηριστικά ότι το έργο του Ελύτη παρέχει υλικό για να γραφτούν χιλιάδες διατριβές. Εννοώντας να εξεταστούν επιμέρους θέματα. Οσον αφορά το πλατύ κοινό, ανάλογα με τις προσλαμβάνουσες που καθένας έχει, δέχεται, επηρεάζεται, εμπλουτίζεται, ανοίγει διάλογο με το έργο. Ξέρω ότι υπάρχουν διαστάσεις του έργου, όπως η μεταφυσική διάσταση, ακόμα και η πολιτική του, που δεν είναι προφανείς για ένα ευρύτερο κοινό. Το κοινό που αγαπάει τον Ελύτη μπορεί να διάβασε το Μονόγραμμα, αλλά να μην έχει σταθεί στο Τρία ποιήματα σε τιμή ευκαιρίας, ποιήματα με πολλά επίπεδα. Κι ενώ θεωρητικά όλοι ξέρουν το Αξιον Εστί, μπορεί ελάχιστοι να το ξέρουν σε βάθος.
Χ.Π.: Το ξέρουν ως τραγούδι, αν αυτό σημαίνει κάτι...

Ι.Η.: Το τραγουδάνε, αλλά ενδεχομένως να μην έχουν διαβάσει το βιβλίο. Να μην έχουν μπει στην κατανόηση, στο δεύτερο επίπεδο των πραγμάτων. Επομένως, αν και φαίνεται ελλιπές ότι μπορεί να αγνοούν τα νοήματα, επειδή είναι ένα έργο με πολλά επίπεδα, είναι φυσικό να λειτουργεί μες στον χρόνο και να είναι ανοιχτό σε πολλές αναγνώσεις. Αλλωστε η συνάντηση που έχει ο ίδιος άνθρωπος με ένα ποίημα σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του είναι εντελώς διαφορετική.
Χ.Π.: Εσείς δεν έχετε κάποια αγαπημένη του συλλογή που να έχετε την αίσθηση ότι δεν έτυχε της αναγνώρισης που θα θέλατε;

Ι.Η.: Μια συλλογή που για μένα όντως έχει ιδιαίτερη σημασία και για την οποία θα έπρεπε θεωρητικά να είχαν γραφτεί πολύ περισσότερα, είναι τα Τρία ποιήματα σε τιμή ευκαιρίας. Εχουν γραφτεί λιγότερα και είναι σχεδόν άγνωστη στο ευρύτερο κοινό.
Χ.Π.: Πόσο δύσκολο έχει αποδειχθεί να μεταφραστεί ο Ελύτης σε άλλες γλώσσες;

Ι.Η.: Κατ' αρχάς, το Αξιον Εστί, παρ' όλη τη φημισμένη ελληνικότητά του, είναι η πλέον μεταφρασμένη συλλογή του και μάλιστα στις πιο απίθανες γλώσσες, όπως εσθονικά, αραβικά, κινεζικά, χώρια βέβαια από τις ευρωπαϊκές. Ζήτησα από τον κινέζο μεταφραστή του να δώσει μια ομιλία για το πώς τόσο ο ίδιος όσο και οι αναγνώστες στην Κίνα, έχοντας τόσο διαφορετικές προσλαμβάνουσες, μπορούν να κατανοήσουν το έργο και να συγκινηθούν. Ισως ακριβώς γιατί δεν είναι εν τέλει η ελληνικότητα που χαρακτηρίζει τον Ελύτη,αλλά περισσότερο κάποιες αξίες φυσικές, αισθητικές, ηθικές, οι οποίες είναι πανανθρώπινες.
Χ.Π.: Στον Ελύτη έχει κανείς να αντιμετωπίσει και λέξεις εντελώς ανοίκειες...

Ι.Η.: Εδώ ερχόμαστε στο σημαντικό πρόβλημα της μετάφρασης. Πώς μια ποίηση με διάσταση γλωσσοκεντρική, που λειτουργεί μέσα από τη γλώσσα παράγοντας νέα σύνθετα, που ανακαλεί λέξεις από παλαιότερες φάσεις της ελληνικής, πώς είναι δυνατόν να μεταφραστεί. Ε, είναι μεγάλο πρόβλημα και έχει μιλήσει ο ίδιος γι' αυτό. Ηξερε πολύ καλά ότι περνάει ένα μόνο ποσοστό στην άλλη γλώσσα. Ξέροντας πολύ καλά γαλλικά, συχνά απέρριπτε γαλλικές μεταφράσεις, ωστόσο κι εκεί που έδινε την άδειά του, ήξερε ότι υπήρχε απώλεια. Απώλεια σε βαθμό παρανόησης κάποιες φορές. Ενδεχομένως να μη συμβαίνει κάτι τέτοιο όταν ο μεταφραστής είναι πολύ καλός γνώστης της ελληνικής, αλλά δεν αρκεί αυτή η παράμετρος, ούτε η αγάπη και αφοσίωση για το έργο του Ελύτη. Χρειάζεται να είναι πραγματικός ποιητής ο μεταφραστής, να παίρνει ελευθερίες ώστε να παραδίδει στη γλώσσα του πάλι ένα ποίημα.
Χ.Π.: Εχετε ενδείξεις σε ποια γλώσσα μεταφράστηκε ιδανικότερα;

Ι.Η.: Θα έπρεπε να ξέρω η ίδια πολλές γλώσσες για να σας πω. Ξέρω ότι έχει μεταφραστεί πολύ στα ισπανικά, σε διαφορετικές χώρες της Λατινικής Αμερικής, στα ιταλικά και αγγλικά από ικανούς μεταφραστές.
Χ.Π.: Μιλήστε μου για το αφιέρωμα που ετοιμάζετε.

Ι.Η.: Προσπαθώ να μην έχει μόνο τον χαρακτήρα μιας γιορτής, αλλά να υπάρχει μια ποικιλία εκδηλώσεων και γεγονότων που να καλύψουν κάποια κενά. Ευχής έργον θα ήταν να παραχθεί κάτι καινούριο, να προωθηθούν η κατανόηση και η ερμηνεία του έργου. Δουλεύω εδώ κι έναν χρόνο ένα βιβλίο που ήθελα να είναι μια σύνοψη της σκέψης του Ελύτη. Οχι μια ανθολογία, αλλά μια επιλογή κειμένων, εικόνων, που έχουν να κάνουν με τον μύθο, τις σκέψεις και την αισθητική του. Το βιβλίο αυτό βρίσκεται στην τελική ευθεία, λέγεται Οδυσσέας Ελύτης, ο ναυτίλος του αιώνα, θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ικαρος και προσπαθεί να δώσει πολλές πληροφορίες στον αναγνώστη, πολλά ερεθίσματα για μια δική του αναγνωστική περιπέτεια...
Χ.Π.: Κάτι σαν λεύκωμα; Συγκεντρώνει τα κολάζ - «συνεικόνες» ;

Ι.Η.: Δεν θα το ονόμαζα λεύκωμα, γιατί έχει και πολλά κείμενα. Αλλά συγκεντρώνει πράγματι πολύ φωτογραφικό υλικό και κάποια εικαστικά του έργα, όπως και έργα ζωγράφων που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της αισθητικής του. Πικάσο, Ματίς, Μπρακ, ζωγράφοι στους οποίους αναφέρεται έμμεσα ή άμεσα. Παράλληλα θα παραθέτει ένα χρονολόγιο που έχει να κάνει με τη ζωή του σε σχέση με τον αιώνα. Περνούν όλα τα σημαντικά κοινωνικά, πολιτικά και καλλιτεχνικά γεγονότα του αιώνα σε παραλληλία με τη ζωή και το έργο του. Αλλος θεματικός άξονας θα έχει να κάνει με τη γενιά του '30, ένας άλλος με τα ευρωπαϊκά ρεύματα, όπως ο κυβισμός και ο υπερεαλισμός.
Χ.Π.: Υπήρξε άλλωστε κριτικός τέχνης στην Καθημερινή.

Ι.Η.: Η σχέση του με τη ζωγραφική είναι βαθιά, τόσο σε επίπεδο θεωρητικό όσο και σε επίπεδο ερεθισμάτων που δεχόταν.
Χ.Π.: Δεν φοβόταν να εκτεθεί και να κριθεί για τα κολάζ του;

Ι.Η.: Οχι, απόδειξη ότι εκτέθηκε πολλές φορές. Τα δημοσιοποίησε, δεν κράτησε την εικαστική του έκφραση κρυφή. Πάντα δήλωνε ότι δεν είναι ζωγράφος, ότι ήταν άλλο από την περίπτωση του Εγγονόπουλου, που ήταν ποιητής και ζωγράφος ισότιμα. Εχουμε την περίπτωση ενός ανθρώπου που είναι ποιητής και στο περιθώριο της δουλειάς του, για ξεκούραση, επιδίδεται σ' αυτήν την έκφραση την εικαστική, σαν παιχνίδι, που ωστόσο το δημοσιοποιεί, αλλά για το οποίο δεν χρειαζόταν να «λογοδοτήσει». Είναι το πεδίο στο οποίο αισθανόταν ελεύθερος ν' αφήσει και το λάθος του. Οπως έχουμε τα σχέδια του Λόρκα, για παράδειγμα.
Χ.Π.: Οπότε να περιμένουμε να δούμε αδημοσίευτα κολάζ;

Ι.Η.: Θα μπορούσα να πω ναι. Αλλωστε και στο Δωμάτιο με τις εικόνες (Ικαρος) -το πρώτο του βιβλίο στο οποίο συγκέντρωσε κολάζ- υπάρχουν συνεικόνες που δεν υπάρχουν στον Κήπο με αυταπάτες (Υψιλον/βιβλία). Βιβλίο στο οποίο έκανε μια επιλογή ο ίδιος συμπεριλαμβάνοντας πολλά αδημοσίευτα έργα. Τώρα, λοιπόν, θα δημοσιεύσουμε κάποια ζωγραφική για πρώτη φορά. Αλλωστε παράλληλα με το βιβλίο ετοιμάζουμε μια έκθεση στο Ιδρυμα Θεοχαράκη, με τίτλο «Ο κόσμος του Οδυσσέα Ελύτη», με χειρόγραφα, πρώτες εκδόσεις, εικαστικά -τέμπερες και συνεικόνες-, φωτογραφίες, μια έκθεση ντοκουμέντων που θα προσπαθεί να δώσει πολλές πληροφορίες - αλλά και κάτι από τη μαγεία του Ελύτη.
Χ.Π.: Υπάρχουν ανέκδοτα ή αποκηρυγμένα ποιήματα;

Ι.Η.: Τα μόνα ανέκδοτα κείμενα που υπήρχαν ήταν αυτά που δημοσιεύτηκαν το 1998 στο βιβλίο Εκ του πλησίον. Ο Ελύτης ήταν ένας άνθρωπος που δεν ήθελε να αφήσει κατάλοιπα. Ηθελε όταν κάτι θεωρούσε ότι τελείωσε, να το δημοσιεύει. Από την άλλη μεριά, αυτά που ήταν ημιτελή τα έσκιζε. Είχε τη δύναμη να τα καταστρέφει. Τα μόνα ποιήματα που δεν δημοσίευσε, γιατί ακριβώς ήταν ημιτελή, ήταν Η καλοσύνη στις Λυκοποριές και η Αλβανιάδα. Δεν τα συμπεριέλαβε ποτέ στην «Ποίηση» αλλά μπορεί ένας μελετητής να τα βρει στις προδημοσιεύσεις τους σε περιοδικά της εποχής, όπως στην Πανσπουδαστική.
Χ.Π.: Θα έχουν ενδιαφέρον ως πρωτόλεια...

Ι.Η.: Δεν τα ολοκλήρωσε. Οταν άρχισε το Αξιον Εστί τα είχε ήδη εγκαταλείψει.
Χ.Π.: Το οποίο χρειάστηκε δώδεκα χρόνια για να το ολοκληρώσει.

Ι.Η.: Ναι. Συνέβαινε αυτό. Και για ένα από τα τελευταία του βιβλία, τα Ελεγεία της Οξώπετρας συναντάμε την αφετηρία του στο τέλος της δεκαετίας του '60, ενώ κανείς φαντάζεται ότι γράφτηκε τέλη '80 αρχές '90. Κι όμως, τον τίτλο του βιβλίου, κάποιους στίχους, κάποιους τίτλους ποιημάτων, χωρίς τα ποιήματα, τα συναντάμε πολύ νωρίς. Πολλές φορές ξεκινούσε κάτι και το εγκατέλειπε, όχι για πάντα, αλλά για να το συμπληρώσει με αργό ρυθμό. Ως αναγνώστης αντιδρούσε όταν έβλεπε κάτω από ένα ποίημα ημερομηνία. Το θεωρούσε αδιανόητο να γραφτεί μέσα σε ένα απόγευμα. Γιατί είχε έναν τρόπο γραφής διαφορετικό. Δούλευε τα ποιήματα μέσα στον χρόνο. Οπότε, αναθεωρημένα ή αποκηρυγμένα δεν υπάρχουν γιατί ό,τι δημοσιεύτηκε είχε ολοκληρωθεί. Στα Ανοιχτά χαρτιά δίνει παραδείγματα ποιημάτων του που δεν συμπεριέλαβε στους Προσανατολισμούς. Κι όμως, τα δίνει εκεί για να δείξει το στίγμα της εποχής. Να δείξει τον διάλογο που είχε με το υπερρεαλιστικό κίνημα.
Χ.Π.: Ετοιμάζετε και ένα βιβλίο με τίτλο Συν τοις άλλοις. Αυτό τι είναι;

Ι.Η.: Αυτό θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις Υψιλον και είναι συγκεντρωμένες συνεντεύξεις από το 1942 μέχρι το 1992. Συνεντεύξεις όπου θίγει καίρια θέματα, για τη λειτουργία της τέχνης, την πολιτική, τη μετάφραση κ.τ.λ. Τόσο ο τίτλος όσο και η επιλογή είχαν γίνει από τον ίδιο. Παρ' όλα αυτά έγινε μια επεξεργασία, ώστε να μην υπάρχουν επικαλύψεις. Από τις περίπου 45 συνεντεύξεις που είχαμε στη διάθεσή μας, έχουν μείνει 37.
Χ.Π.: Κι ακολουθεί η μεγάλη συμβολή του Μεγάρου, στο οποίο, εκτός από διαλέξεις, θα παρουσιαστεί ένα πρόγραμμα σε μουσική του Γιώργου Κουρουπού και ποίηση Ελύτη. Σε ποια συλλογή ανήκει;

Ι.Η.: Δεν βασίζεται σε μια συγκεκριμένη συλλογή, γιατί θέλαμε λόγω της επετείου να παρουσιάσουμε όσο καλύτερα μπορεί κανείς τον κόσμο του Ελύτη μέσα από διαφορετικές στιγμές της δημιουργίας του. Ο λυρικός Ελύτης θα παρουσιαστεί μέσα από τον λόγο του και μέσα από τον λυρισμό της μουσικής του Γώργου Κουρουπού.
Χ.Π.: Εχετε αναγγείλει και την έκδοση ενός βιβλίου με cd. Περί τίνος πρόκειται;

Ι.Η.: Θα κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με cd με τίτλο Με το λύχνο του άστρου. Πρόκειται για την αποτύπωση ενός προγράμματος που παρουσιάσαμε σε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, με τον Σπύρο Σακκά και τον Γιώργο Κουρουπό, μελοποιημένη ποίηση Ελύτη από Χατζιδάκι, Θεοδωράκη και Κουρουπό, σε συνδυασμό με ποιήματα που διαβάζω εγώ.
Χ.Π.: Θέλω να σας ρωτήσω και κάτι πιο προσωπικό. Πώς προλαβαίνετε να επιμελείστε όλη αυτήν την εργασία και φροντίδα που χρειάζεται το έργο του Ελύτη και να μην εγκαταλείπετε τη δική σας δημιουργική πλευρά;

Ι.Η.: Προσπαθώ ούτε το ένα να εγκαταλείπω ούτε το άλλο να παραμελώ. Ανεξάρτητα από το πώς με βλέπουν οι άλλοι. Γιατί οι άνθρωποι βάζουν ετικέτες και δεν σ' αφήνουν να υπάρχεις αυτόνομα. Αν υπάρχει πρόβλημα ή στον βαθμό που υπάρχει, είναι από τον τρόπο που οι άλλοι σε αντιμετωπίζουν. Εγώ εργάζομαι και για τα δυο. *

Ελλάδα σε μετάφραση

2011-03-19T21:59:00.000-07:00

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕΣ - ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΕΚΤΟΣ ΣΥΝΟΡΩΝ

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 17 Μαρτίου 2011
Τα βήματα των πρωτοπόρων μεταφραστών της νεοελληνικής λογοτεχνίας, σε καιρούς που περίσσευε η ελληνολατρία και υπολειπόταν το συμφέρον, ακολουθεί μια νέα πρωτοβουλία της Ακαδημίας Αθηνών, το πρόγραμμα με τον επιφανειακά «ξερό» τίτλο «Εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση νέων μεταφραστών της ελληνικής λογοτεχνίας».

Ακαδημία Αθηνών δεν σημαίνει μόνο Σωκράτης και Πλάτωνας. Οι νέοι καιροί θέλουν τη νέα ελληνική λογοτεχνία παρούσα

Οδηγοί της για το άνοιγμα της εν πολλοίς άγνωστης νεοελληνικής λογοτεχνίας στο διεθνές πολιτιστικό τοπίο αποτελούν τα λαμπρά παραδείγματα του Φίλιπ Σέραρντ, του Εντμουντ Κίλι και του Ζακ Λακαριέρ. Και οι τρεις τους, επειδή ήταν αφιερωμένοι στη μετάφραση και στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, θύμιζαν το καβαφικό «ζωηρό παιδί φανατικό για γράμματα».

Αυτά τα νέα παιδιά της δικής μας νέας εποχής, τα οποία θα είναι φανατικά για ελληνικά γράμματα, αναζητά το πρόγραμμα της Ακαδημίας, ελπίζοντας ότι η νεοελληνική λογοτεχνία θα προβληθεί στον εκτός ελλαδικών συνόρων κόσμο.

Ετσι απευθύνεται κυρίως σε νέους ξένους μεταφραστές και σε Ελληνες πρώτης και δεύτερης γενιάς, οι οποίοι, όμως, δεν θα είναι «παρθένοι» από πανεπιστημιακές σπουδές. Αυτό σημαίνει ότι το πρώτο τους πτυχίο θα πρέπει να έχει σχέση με κάποιο συναφή επιστημονικό κλάδο (κλασικές, νεοελληνικές, μεταφραστικές σπουδές, ξένες γλώσσες και φιλολογίες). Αλλες δύο βασικές προϋποθέσεις, για να ενταχθούν οι υποψήψιοι στο πρόγραμμα, είναι να ξέρουν καλά ελληνικά ή να έχουν έφεση στην εκμάθησή τους. Κι ακόμη να έχουν να δείξουν μεταφραστικό έργο. Πρώτιστος στόχος του προγράμματος είναι να «πείσουμε» τις μεγάλες γλώσσες ότι αξίζει τον κόπο να στρέψουν την προσοχή τους στη νέα ελληνική λογοτεχνική δημιουργία.

Το πρόγραμμα παρουσίασε ο ακαδημαϊκός και πεζογράφος Θανάσης Βαλτινός, ο οποίος έχει κάθε λόγο να είναι αισιόδοξος, αφού η Ακαδημία Αθηνών θα συνεργαστεί με τα εποπτευόμενα ιδρύματά της, Πέτρου Χάρη και Κώστα και Ελένης Ουράνη, τα οποία θα βάλουν και το χέρι στην τσέπη. Ο ακριβής προϋπολογισμός δεν έχει ακόμη καθοριστεί, αφού ακολουθείται η λογική «προχωράμε και βλέπουμε».

Πάντως, όπως μας διαβεβαίωσε ο Θανάσης Βαλτινός, τα δύο ιδρύματα είναι διατεθειμένα να καλύψουν οικονομικά με το ποσόν των 1.200 ευρώ μηνιαίως τους υπότροφους σπουδαστές. Υπολογίζεται ότι το πρόγραμμα θα έχουν τη δυνατότητα να το παρακολουθήσουν πέντε έως έξι σπουδαστές ανά έτος, με διάρκεια παραμονής τους στην Ελλάδα, που θα κυμαίνεται από ένα μέχρι τέσσερα έτη.

Η φιλοσοφία του προγράμματος υπακούει στους αυτονόητους τρόπους επιβίωσης της νεοελληνικής λογοτεχνίας στον χαοτικό παγκόσμιο χάρτη. «Η εκπαίδευση νέων μεταφραστών είναι ζωτικής σημασίας για την προβολή και τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό», την περιέγραψε ο Θανάσης Βαλτινός. Και διευκρίνισε «ότι βασικός παράγοντας για την επιτυχή πορεία ενός ελληνικού βιβλίου στο εξωτερικό είναι η καλή μετάφραση».

Για να γίνει πράξη το πρόγραμμα χρειάζεται τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση. Η Ακαδημία Αθηνών έχει καταλήξει για τη θέση του διευθυντή και του συντονιστή στον βρετανικής καταγωγής, με ελληνική υπηκοότητα, Ντέιβιντ Κόνολι, καθηγητή Μεταφρασεολογίας, στο Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης. Ομως, υπάρχει νομότυπο κώλυμα, γιατί από τη στιγμή που προτιμήσει τη νέα του θέση, θα πρέπει να βρεθεί φόρμουλα «δανεισμού» ή απόσπασης από το πανεπιστήμιο. Τα γραφεία του προγράμματος θα στεγαστούν στην οδό Βαλαωρίτου 9.
Συνεργασίες
Είναι αυτονόητο ότι η Ακαδημία δεν θα ανακαλύψει μόνη της τη νέα μεταφραστική ήπειρο. Θα συνεργαστεί με υπάρχοντες θεσμούς και οργανισμούς, που διαθέτουν προϊστορία και τεχνογνωσία. Πρώτοι και καλύτεροι αρωγοί της θα σταθούν το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης. Από αυτό το πρόγραμμα ασφαλώς και δεν θα λείπουν τα ξένα ινστιτούτα, που βρίσκονται στην Ελλάδα (π.χ. Γαλλικό, Θερβάντες, Γκέτε, Ιταλικό). Ομως, όλο το θέμα δεν θα παραμείνει αποκλειστικά υπόθεση ελληνική. Οι προτάσεις που θα έρθουν από έδρες και από τμήματα ελληνικών σπουδών των ξένων πανεπιστημίων θα είναι παραπάνω από χρήσιμες, όπως και από τις ξένες εταιρείες μεταφραστών και μεταφρασιολόγων. *

Δέσποινα Λαλά - Κριστ

2011-03-19T21:54:00.001-07:00

Η Δέσποινα Λαλά - Κριστ γεννήθηκε στην Αθήνα από γονείς πρόσφυγες Μικρασιάτες και μεγάλωσε στον Υμηττό. Σπούδασε στις ΗΠΑ λογοτεχνία, ψυχολογία και ιστορία. Παντρεύτηκε τον Ρόμπερτ Κριστ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μεταφραστή ελληνικής λογοτεχνίας. Βιβλία της: Μυθιστορήματα: «Νόστος» (Κέδρος), «Τα απομεινάρια του Θεού» (Καστανιώτης), «Το μυστικό της συγγραφέως» (Καστανιώτης). Παιδικά: «Μια Μαργαρίτα» (Κέδρος), «Καπνός και Βλακείες» (Κέδρος), «Η ιστορία της Τρανούπολης και των Τρελοπουλαίων» (Καστανιώτης). Για Νέους: «Παίρνω αμπάριζα και βγαίνω», απ' όπου και το σημερινό διήγημα (Σύγχρονη Εποχή), «Ενας μικρός Θεός περίσσεψε» (Κέδρος). Κριτική: «Στο καλειδοσκόπιο του Γιώργου Χειμωνά» (Καστανιώτης).

Δέσποινα Λαλά - Κριστ: "Η πρώτη θυσία"

2011-03-19T21:53:00.000-07:00

Γρηγοριάδης Κώστας
Ο άνθρωπος έμεινε εκεί βουβός και πικρός. Το σκοινί βρισκόταν ακόμα πεσμένο στη μέση της αυλής. Εκεί που το είχε πετάξει το πρωί το αφεντικό. Και αυτός δεν τολμούσε να στρέψει το βλέμμα κατά κει. Ωρες ακίνητος, καθισμένος στο σκαμνί, κολλητό στον τοίχο του χαμηλού σπιτιού. Κοίταγε ο γέρος. Κοίταγε επίμονα τα παπούτσια του τα χαλασμένα. Σήκωνε το δάχτυλο του δεξιού ποδιού και σηκωνόταν όλο το πάνω μέρος. Το τακούνι φαγωμένο.

Γρηγοριάδης Κώστας

Ο σκύλος δίπλα με το κεφάλι ακουμπισμένο στο μπατζάκι περίμενε. Ο γέρος δε γύρισε ούτε μια φορά το βλέμμα προς αυτόν. Δεν άπλωσε ούτε μια φορά το χέρι προς αυτόν.

Τα σύννεφα μολυβιά κατέβαιναν βαριά προς τη γη.

Πρώτα σηκώθηκε ο άνθρωπος. Τα λόγια του αφεντικού μαστίγωμα στις πληγές της φτώχειας του.
«Γι' αυτό είσαι έτσι, ρε κακομοίρη. Είκοσι χρόνια μαζί μου και δεν έμαθες τίποτα από μένα. Αντε ρε κακομοίρη».
Χοντρές οι λέξεις τρυπούσαν τ' αυτιά του. Και το σκοινί που τ' άφησε το πρωί, κουλούρα σίδερου τρύπαγε την αυλή.
«Κι εσύ ξόφλησες, τι νομίζεις, βρε κακομοίρη». Η τελευταία φράση τ' αφεντικού καθώς χανόταν μέσ' τ' αυτοκίνητό του απ' την αυλή.

Είκοσι χρόνια δούλεψη κοντά σ' έναν τέτοιον άνθρωπο, σκεφτότανε ο γέρος. Είκοσι χρόνια δούλεψη.

Σηκώθηκε. Τα βήματα αργά. Οι κινήσεις καθόλου ή ελάχιστες. Προχώρησε προς το σκοινί. Εσκυψε και ξέχασε να πιάσει την πονεμένη μέση του. Μόνο με το δεξί έπιασε το σκοινί, έτσι όπως ήταν τυλιγμένο το πέρασε στον ώμο τ' αριστερού χεριού και η φράση τον τύλιξε σφιχτά: «Κι εσύ ξόφλησες, τι νομίζεις, βρε κακομοίρη».

Ο σκύλος δίπλα. Θαρρείς δεμένος στο μπατζάκι. Εσυρε τα πόδια προς το δάσος. Το σκοινί στον ώμο και το σκύλο δεμένο στο μπατζάκι. Αργησε να βρει το δέντρο που 'θελε.

Εψαξε ώρα πολλή. Το διάλεξε επιτέλους. Ενα ψηλό, γερό, νεαρό δέντρο. Εδεσε την άκρη του σκοινιού γύρω από αυτό και τράβηξε με δύναμη. Το δέντρο δεν κουνήθηκε. Τράβηξε το σκοινί ξανά και ξανά, μα εκείνο δεν κουνήθηκε. Αφησε το σκοινί να πέσει στο χώμα κι έψαξε για τσιγάρο. Μισό του είχε απομείνει. Αναψε το τσιγάρο και κάθησε στη ρίζα του πεύκου με την πλάτη ακουμπισμένη στον κόσμο. Ο σκύλος περίμενε για λίγο όρθιος, μετά κάθησε κι αυτός δίπλα στο γέρο με την μουσούδα ακουμπισμένη πάντα στο μπατζάκι.

Οι πρώτες ψιχάλες που 'πεσαν αγγίξανε το σκύλο. Σηκώθηκε, κούνησε δειλά την ουρά και κοίταξε το γέρο. Αυτός βαθιά μέσα στη σκέψη άκουγε τ' αφεντικό. «Τίποτα δεν έμαθες κοντά μου τόσα χρόνια. Ξόφλησε, ρε, πια ο σκύλος. Ξό-φλη-σε πώς να στο πω, ρε. Ελληνικά μιλάω. Κυνήγι θα πάμε τώρα; Οι Γερμανοί μέσ' στην Αθήνα και μεις θα συντηρούμε κυνηγόσκυλο;»

«Πάνε πια», σκεφτότανε ο γέρος «δεν παίρνουν μπάλωμα πια. Ούτε τακούνι δεν έμεινε, ούτε σόλα. Θα τα χώσω ποδάρια και παπούτσια μαζί, θα τα χώσω στα μανίκια του παλιού μου σακακιού και θα τα δέσω με γερά σκοινιά. Θα τον βγάλω το χειμώνα. Μπορεί και να μην είναι βαρύς ο φετινός χειμώνας». Κοίταξε τον ουρανό. Προσπάθησε να μαντέψει. Οι ψιχάλες πάγωναν στην πλάτη του σκύλου. Αυτός όρθιος κοίταγε το γέρο του. Εκανε να γαβγίσει, μετάνοιωσε, χασμουρήθηκε και ξανακάθησε στη θέση του. Απ' τον καιρό που έφυγε η γριά - θεός σχωρέστηνε την κερά - έτσι καθότανε ο σκύλος. Κοντά στο γέρο, πολύ κοντά με τη μουσούδα στο μπατζάκι, και με το ροζιασμένο χέρι του γέρου πάνω στην κεφαλή του σκύλου. Σήμερα, όλη μέρα δεν τον άγγιξε ούτε μια φορά. Τ' απόφευγε ο γέρος.

«Η πείνα έρχεται», σκεφτόταν ο γέρος. «Ξέρω εγώ όταν έρχεται η πείνα, τ' αρπαχτικό πουλί που κρύβει τον ήλιο με τις μακριές του φτερούγες. Η πείνα μαυρίζει την ψυχή του ανθρώπου. Την ξέρω εγώ την πείνα. Την έχω δει πολλές φορές. Και στην πατρίδα, και στην προσφυγιά, και στον πρώτο πόλεμο, και μετά και ξανά μετά και σε τούτον πάλι. Η πείνα φαίνεται από τα μάτια του κόσμου. Μεγαλώνουν τα μάτια των ανθρώπων. Μεγαλώνουν και στρογγυλεύουν. Δεν κοιτάνε ποτέ κατάματα κανέναν. Ολο κουνιούνται τα μάτια των ανθρώπων, πετάνε εδώ κι εκεί, δε σταματάνε πουθενά, δεν ακουμπάνε κανέναν, μόνο ψάχνουν».

Η βροχή δυνάμωσε. Σαν να τον ξύπνησε η βροχή. Σηκώθηκε προσεκτικά. Δεν άγγιξε το σκύλο. Επιασε το σκοινί. Καμώθηκε πως δεν άκουγε τη βροχή, δεν άκουγε το σούρσιμο των πεύκων, δεν άκουγε τη φωνή που στρίγγλιζε μέσ' στο σώμα του. «Ξόφληησεεεεες, βρε κακομοίρηηηη». Βρήκε τη μέση του σκοινιού. Υπολόγισε κάποια απόσταση από το δέντρο, τα δάχτυλα του έτρεμαν καθώς άγγιξε το κεφάλι του σκύλου, τη μουσούδα και σαν χάδι του πέρασε τη θηλιά. Επιασε την άκρη του σκοινιού και χωρίς να κοιτάξει προχώρησε προς τα κάτω. Ο σκύλος έκανε να τον ακολουθήσει. Δεν μπόρεσε. Ηταν δεμένος στο πεύκο και στη θηλιά. Κούνησε λίγο την ουρά, κούνησε το κεφάλι να βγάλει τη θηλιά, κι άρχισε να γαβγίζει. Ενα μικρό γάβγισμα, σαν παίξιμο, σαν παρακαλετό. Επειτα έμεινε ακίνητος και κοίταγε το γέρο που ήταν λίγο πιο κει, και που κρατούσε την άλλη άκρη του σκοινιού. Ο γέρος δεν κοίταζε το σκύλο. Στάθηκε απέναντι και κοίταγε το χώμα. «Σκύλε μου», η φωνή ακούστηκε βραχνή, αλλόκοτη και ξένη και στους δυο. «Σκύλε μου, πάλι πόλεμο έχουμε. Εγώ γεννήθηκα στον πόλεμο και γέρασα μ' αυτόν. Σκύλε μου», ξανάπε κι ο σκύλος κάπως σαν να ησύχασε. Κουνήθηκε να πάει κατά κει. Κοντά στο γέρο του, αλλά δεν μπόραγε. Εμεινε στητός κουνώντας την ουρά του. Περίμενε ο σκύλος κι ο γέρος έφερνε βόλτα το σκοινί στη χούφτα του.

Η βροχή δυνάμωνε.

Ο γέρος έχωνε τα φαγωμένα τακούνια στο μαλακό χώμα. «Ο άνθρωπος δε γίνεται ποτέ του άνθρωπος με πόλεμο», τελείωσε ο γέρος και άρχισε να τραβάει το σκοινί. Ο σκύλος κατάλαβε. Εκανε να πάει προς τα πίσω, προς τα εμπρός, κούναγε το κεφάλι δεξιά κι αριστερά, προσπαθούσε να βγάλει τη θηλιά που όλο έσφιγγε το λαιμό, και το σκοινί χωνόταν πιο βαθιά στο δέρμα του λαιμού, στο δέρμα του χεριού, το σκοινί σκληρό αυλάκωνε τις σάρκες, τη χούφτα του ανθρώπου, έκοβε του σκύλου την αναπνοή, ορθώθηκε αυτό στα πισινά του πόδια τέντωσε το κεφάλι να βγάλει το σκοινί, ο άνθρωπος σήκωσε τα χέρια ψηλά πάνω απ' το κεφάλι και τράβαγε κι ο σκύλος ούρλιαζε και τράβαγε κι ο άνθρωπος ούρλιαζε το ουρλιαχτό του σκύλου και τα μάτια γούρλωσαν κι έσταζαν τα χέρια αίμα μ' ανάκατη βροχή στο πρόσωπο του ανθρώπου κι όλο τράβαγε και ούρλιαζε μέχρι που πια δεν είχε περίσσια δύναμη.

Επεσε ο γέρος εκεί μπροστά στο σκύλο χωρίς πνοή.

Η βροχή δυνάμωνε. Καθάριζε τα αίματα, έπλενε τα κορμιά τους.

[ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 20 Μάρτη 2011]

ΤΙΤΟΣ ΚΟΚΚΙΝΕΑΣ (γενν. 1949)

2011-01-15T20:18:00.000-08:00

Ο Τίτος Κοκκινέας (Δήμος Ζευγολάτης) γεννήθηκε το 1942 στο «Μερολίθι» Φιλιατρών Μεσσηνίας. Από κει, 4 χρόνων, η οικογένειά του αυτοεξορίστηκε στο Ηράκλειο Αττικής στην παρανομία, επειδή ο πατέρας του Τίτος Αινείας (Σταύρος Κοκκινέας), ως υπεύθυνος του ΕΑΜ Φιλιατρών, κυνηγήθηκε για την αντιστασιακή του δράση. Εκεί «έχασε» τη μητέρα του το 1951, στα 9 του χρόνια. Βγήκε στη βιοπάλη στα 13 του χρόνια. Στο εργοστάσιο, στο εργαστήρι ή στο κατάστημα μοχθούσε από τότε ολημερίς. Τα βράδια πήγαινε στο Νυχτερινό Γυμνάσιο, παράλληλα άρχισε από 14 χρόνων να γράφει, στο «Για σας και το παιδί σας», «Διάπλαση των παίδων», «ΦΙΛΙΑΤΡΑ», «Μεσσηνιακά Νέα», «Προς τη νίκη», «Παιδική χαρά», «Ζωή του παιδιού», «Ερυθρός Σταυρός», «Φαντασία», κ.ά.

Για δεκαπέντε χρόνια έγραφε στο «Ρομάντζο» κάθε βδομάδα την παιδική σελίδα με λαϊκά παραμύθια, ιστορίες λαογραφικές, αινίγματα, κλπ. Το 1962 έγινε μέλος των «Νέων Ελλήνων Λογοτεχνών». Εδώ και 30 περίπου χρόνια είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, ενώ έχει εκλεγεί στο ΔΣ της πολλές φορές ως ταμίας, έφορος, κλπ. Εχει γράψει αρκετά βιβλία διηγημάτων, χρονογραφικών ποιημάτων, παραμυθιών, λαογραφικά κλπ., μεταξύ των οποίων: «Το σούρουπο οι ίσκιοι μακραίνουν» (1961), «Στάση ο Ζέφυρος» (1971), «Λαϊκά παραμύθια ελληνικά» (1963), «Παραμύθια του λαού μας» (1974), «Θα 'βρεχε» (1976), «Εύθυμα ελληνικά λαϊκά παραμύθια» (1978-79), Ποιητικά (1981), Χρονογραφικά (1983), «Του λαού και του τόπου» (1985), «Στο μέλλον μας» (1987) κ.ά. κι έχει πολλή ανέκδοτη δουλειά.

Συνταξιούχος σήμερα, για 40 χρόνια βοηθός συμβολαιογράφου, ιδρυτικό μέλος μετά τη χούντα ξανά του Σωματείου Συμβολαιογραφοϋπαλλήλων, του Συλλόγου των «Απανταχού Σαϊδωνιτών» του κόκκινου ηρωικού, πρώτου στην Αντίσταση χωριού της Μάνης και άλλων Συλλόγων και Συνδικαλιστικών Σωματείων. Ιδρυτικό μέλος -πρώτος πρόεδρος στο Βύρωνα Αττικής των Απογόνων και Φίλων της Εθνικής Αντίστασης και του ΔΣΕ, σήμερα γραμματέας της ΠΕΑΕΑ Βύρωνα, ιδρυτικό μέλος και στέλεχος της Αγωνιστικής Πανδημοκρατικής Ενότητας Λογοτεχνών-Συνεργαζομένων (ΑΠΕΛ-Σ).

Τίτος Κοκκινέας: Ξημέρωνε '45

2011-01-15T20:16:00.000-08:00

Παπαγεωργίου Βασίλης
Ξημέρωνε 1945. Παραμονή Πρωτοχρονιάς, βράδυ.
Περιμέναμε απ' την Αθήνα τον πατέρα!
Εμενε στους πρόποδες, στα Τουρκοβούνια, σε συγγενικό σπίτι. Μετά την απελευθέρωση και τα πανηγύρια, έφυγε από δω, το κτήμα των πεθερικών του, το Μερολίθι Φιλιατρών, να δώσει εξετάσεις στη Νομική. Εκεί είχε «πετύχει», προπολεμικά, πριν στρατευτεί και τραυματιστεί, πολεμώντας τους Φασίστες, στην Αλβανία. Τούχε τηλεγραφήσει η μάνα μου «ΣΤΑΥΡΟ ΕΛΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ ΕΔΩ ΔΕΝ ΠΕΙΡΑΖΟΥΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΟΥΣ - ΕΑΜΙΤΕΣ». Και αυτός την ίδια μέρα απάντησε: «ΕΡΧΟΜΑΙ ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΑ».

Παπαγεωργίου Βασίλης

Μα η ώρα είχε περάσει. Το τρένο είχε έλθει. Κι αυτός δε φαινόταν. Μας ζώσανε τα φίδια. Τι έγινε; Τι τούτυχε; Γιατί δεν ήρθε; Την χαρά της προσμονής τη διαδέχτηκε ο φόβος κι η αγωνία...
* * *
Νηστικός και κουρασμένος μετά από 11 ώρες ταξίδι, με τη φορτηγο-εμπορο-επιβατική αμαξοστοιχία, έφτασα Κυπαρισσία. Οι δικοί μου με περιμένουν στο κτήμα. Αφησα πίσω μου τα «Δεκεμβριανά» της Αθήνας σε κακή εξέλιξη. Με δυναμική επέμβαση και υπεροπλία Αγγλων, στηριγμένων σε μαύρους, Ινδούς και άλλους των αποικιών τους, με τανκς, θωρακισμένα, αεροπλανοφόρα, αεροπλάνα, πλοία, που με τα κανόνια τους μας βομβάρδιζαν απ' τα Φάληρα, αποσπασμένα από την απόβαση της Ιταλίας, μα και ξαναοπλισμένων ταγματασφαλιτών, Χιτών, και άλλων προδοτών - δολοφόνων που έκαψαν, σκότωσαν, ρήμαξαν, βίασαν το λαό μας, για λογαριασμό των Ναζί και των άλλων κατακτητών μας, τα προηγούμενα τριάμισι χρόνια της τριπλής κατοχής μας. Λένε πως οι Αγγλοι τους έδωσαν συγχωροχάρτι, που έγραφε πως τάχα, με δική τους διαταγή, πολεμούσαν το Λαό μας στο πλευρό... των Ναζί! Πως ήτανε δηλαδή... Αγγλοι πράκτορες!

Ετσι όταν οι «σύμμαχοι» θα κέρδιζαν τον πόλεμο, πατώντας πάνω στα τουλάχιστον είκοσι εφτά εκατομμύρια νεκρούς της Σοβιετικής Ενωσης, αυτοί θα ξανάφερναν την Αγγλοαμερικανική «Δημοκρατία» τους, με εγγυητή το βασιλιά τους! Πράγματα άγνωστα σχεδόν για την Ελλάδα. Για τους Αγγλους όμως όχι. Αυτό εφάρμοζαν στις αποικίες τους.

Εκαναν, πάντα, τους εχθρούς φίλους και τους φίλους - εχθρούς κάθε τόσο. Κατά περίσταση. Διαίρει και βασίλευε δηλαδή. Δε σεβάστηκαν ούτε το αίμα τους, τους Εγγλέζους στρατιώτες, ναύτες, αεροπόρους, σαμποτέρ και κατασκόπους που πρόδωσαν, έπιασαν, βασάνισαν απάνθρωπα και σκότωσαν αυτά τα προδοτικά κτήνη των κατακτητών τότε !!

...Εκεί που τα σκεφτόμουν όλ' αυτά, και το πώς θα πήγαινα 10 χιλιόμετρα πορεία, με τις χαρτονένιες βαλίτσες, μες στην νύκτα, αφού δεν υπήρχε εκεί ούτε κάρο, τον είδα!
Συμμαθητή μου στο Γυμνάσιο. Ντυμένος χακί. Ανθυπολοχαγός - μεσανατολίτης. Εκεί πολέμησε το φασισμό στην Κατοχή. Και τώρα ήρθε ενάντια στο λαό του, όπως τον πρόσταξαν οι Αγγλοι. Για το «κυβέρνα Βρετανία». Με είδε και αυτός.
-- Σταύρο! Με φώναξε. Αγκαλιαστήκαμε, φιληθήκαμε δακρυσμένοι.
-- Επέζησες;
-- Επέζησα!

Χαρήκαμε γι' αυτό. Ούτε στιγμή δεν σκεφτήκαμε ότι είμαστε τώρα σ' αντίθετα στρατόπεδα! Είχε στρατιωτικό τζιπ. Μ' αυτό με πήγε στα Φιλιατρά. Να δω τον πατέρα μου, που ζούσε εκεί.

Σαν τον είδα, στεκότανε καλά, παλικάρι, ο πατέρας μου στα 48 του χρόνια, τον Ανθυπολοχαγό τον κέρασα στην πλατεία μια πάστα. Για το ευχαριστώ που μ' έφερε μέχρι εδώ.

Είπαμε μικρή περίληψη απ' τις περιπέτειες του πολέμου και της Κατοχής. Σε μια στιγμή, βλέποντας την αγωνία μου για τους δικούς μου, μου λέει:
-- Ελα να σε πάω στο Μερολίθι
-- Ναι του απάντησα, με περιμένουν. Αργησα. Θάχουν τρομάξει!
***
- Ηλθε, ήλθε, άκουσα την μητέρα μου. Πεταχτήκαμε όλοι πάνω. Φιλιά, αγκαλιές, ανείπωτη χαρά για τον ερχομό. Αφού συνήλθαμε λίγο, η μαμά μου του λέει:
-- Πάμε στο κατώι να σε λούσω και να σε πλύνω, στη σκάφη. Ο «θερμός» κρυώνει.

Πήγαν. Επάνω ακούγαμε εμείς τα γέλια τους, τις χαρούμενες φωνές τους και το νερό πούτρεχε στη σκάφη.
-- Αχ, με ζεμάτισες, φώναζε ο πατέρας
-- Μαρτύρησε, αν πήγες με καμιά στην Αθήνα, του φώναζε η μητέρα μου ...τάχα.

Σκάσαμε στα γέλια όλοι μας τότε: Οι γονείς μου, ο παππούς, η γιαγιά και γώ, τόσο δα πιτσιρίκι τριών χρόνων σχεδόν.... Μόλις μας έπαιρνε ο ύπνος, ακούσαμε τις φωνές τους:
-- Σταύρο Κοκκινέα, βγες έξω! είχανε ζώσει το σπίτι.

Πετάχτηκε πρώτος ο παππούς μου στο χαγιάτι.
-- Ποιοι είσαστε, τι θέλετε;
-- Θέλουμε τον Σταύρο Κοκκινέα!

Ητανε άγριοι, ξένοι οι τέσσερις. Τους Χίτες τους δικούς μας τους πήγαιναν αλλού, σε άλλες πόλεις. Και σε μας έφερναν ξένους. Να μη γνωρίζουν. Να μην έχουν συγγενείς και φίλους. Για να χτυπούνε. Να σκοτώνουν. Πέμπτος ήταν ο αγροφύλακας της περιοχής. Αυτός ήξερε στην εξοχή το σπίτι μας. Αυτός τους οδήγησε μέχρι εδώ. (Αργότερα στον Εμφύλιο σκοτώθηκε ο αγροφύλακας. Για τους άλλους δεν ξέρουμε).
***
Κατάλαβα, με ζητούσαν.
-- Ερχομαι, φώναξα.
Αστραπιαία φόρεσα παντελόνι, σακάκι. Εκανα να βγω. Την πόρτα του δωματίου την έκλεινε με το σώμα του ο πεθερός μου. Μου φώναξε σιγανά:
- Πού πας; Το σπίτι είναι άσυλο. Δεν έχουν το δικαίωμα ν' ανέβουν...

Δε με άφηνε να βγω. Παλέψαμε, σχεδόν για να μ' αφήσει. Το ίδιο και στην εξώθυρα του σπιτιού, εγώ τούλεγα βιαστικά:
-- Ασε με να βγω! Εχω γυναίκα και παιδί! Δεν ξέρουν από άσυλο «αυτοί».

Βγήκα. Με σημάδευαν με τα όπλα τους.
-- Εγώ είμαι παιδιά, τι με θέλετε; τους φώναξα κατεβαίνοντας τη σκάλα.
-- Θα σε πάμε στον αρχηγό μας. Κάτι θέλει να σου «πει».

Με ψάξαν μήπως οπλοφορώ. Με βάλαν στη μέση. Προχωρούσαμε από τη μαΐστρα (το μονοπάτι) για τη δημοσιά Κυπαρισσίας - Φιλιατρών. Είχανε δυο φακούς εγγλέζικους και φώταγαν:

Ξαφνικά βλέπουμε ένα λαδοφάναρο. Κάποιος το κρατούσε κι ερχόταν από την Δημοσιά. Σταμάτησαν. Του φώναξαν:
-- Στάσου εκεί που είσαι.
-- Μην κουνηθείς.
-- Ποιος είσαι; Πού πας;
Στάθηκε. Τους φώναξε:
-- Δικός σας είμαι! Ελάτε να σας πω.

Τρέξαν προς το μέρος του με «προτεταμένα» τα όπλα. Αφησαν να με φυλάει ένα παιδάκι 15-16 χρονών με μια ιταλικιά «αραβίδα». Με σημάδευε. Φοβόταν. Τα χέρια του έτρεμαν καθώς κρατούσε το όπλο. Ετσι νάκανα το αφόπλιζα. Μα σκέφτηκα τους δικούς μου που άφησα στο σπίτι. Μόλις έφτασαν το «λαδοφάναρο» άκουσα που τους φώναξε:

-- Μην τον πειράξετε! Είναι καλός άνθρωπος! Αφήστε τον! Αν δεν ήταν αυτός, θα είχαμε πολλούς σκοτωμούς στα Φιλιατρά.

-- Καλά. Ξέρουμε τι θα κάνουμε, γύρνα πίσω! πρόσταξαν

Το λαδοφάναρο έκανε μεταβολή και έφυγε πίσω. Ξαναγύρισαν. Προχωρήσαμε. Βγήκαμε στο Δημόσιο δρόμο προς τα Φιλιατρά.

Το λαδοφάναρο, βλέποντας πως δεν με άφησαν άρχισε να κινείται και πάλι προς τα εμάς. Το είδαν. Γύρισαν τα όπλα τους προς τα εκεί και πρόσταξαν άγρια:

-- Αλτ! 'Η γυρνάς τώρα πίσω ή σου ρίχνουμε! Κι έτσι υποχώρησε οριστικά το κλεφτοφάναρο!

Βαδίσαμε ενάμιση χιλιόμετρο σιωπηλοί. Στη στροφή του δρόμου προς το ποτάμι του Στόμιου τους ρώτησα :
-- Πού πάμε; Πού είναι ο αρχηγός σας;
-- Εδώ είναι! Φτάσαμε! Φώναξαν άγρια. Και αγριότερα ένας:
-- Λέγε. Τα έγγραφα που έφερες από την Αθήνα στα Φιλιατρά πού πήγες, πού τα έδωσες;
-- Ποια έγγραφα; Πρωτοχρονιά ήρθα να κάνω με τους δικούς μου. Στα Φιλιατρά μόνο τον πατέρα μου είδα για 2 λεφτά.

(Ο πατέρας μου ήτανε βασιλικός. Είχε πάρει στη Μάνη με τους φίλους του, τους «γκράδες» (όπλα) εναντίον του Βενιζέλου υπέρ του βασιλιά. Κι αυτό το ήξεραν. Αντί για άλλη απάντηση άρχισαν να με χτυπούν. Αλύπητα. Μου έσπασαν πάνω μου και τις δυο μαγκούρες που είχαν. Μόλις έσπασε και η δεύτερη μαγκούρα πάνω μου, αυτός που την κρατούσε λύσσαξε. Αρχισε να μου τρυπάει τα πλευρά με το σπασμένο κομμάτι της. Επεσα αιμόφυρτος κάτω. Τότε άκουσα να φωνάζει άγρια ένας:

-- Γ... το Χριστό σας, Γ... την Παναγία σας. Δεν είπαμε όχι στο κεφάλι ρεεε.

Αυτός που είχε σηκώσει το κοντάκι του όπλου του, για να μου ανοίξει στα δυο το κεφάλι, να με σκοτώσει, τότε με χτύπησε με όλη του τη δύναμη δυο φορές χιαστή, στην πλάτη.

Κάνοντάς μου ένα μεγάλο μαύρο Χ (επειδή ήτανε Χίτες), που το είχα για μήνες. Τόση ήταν η δύναμη του όπλου που με χτύπησε που η μια άκρη του κοντακίου χτύπησε κάτω και έσπασε το κοντάκι!! (Εκανα αιμόπτυση από το χτύπημα αυτό). Τότε έχασα τις αισθήσεις μου. Με άφησαν και έφυγαν. Αργότερα σκέφτηκα πως θα με είχανε σκοτώσει. Αλλά μέχρι τότε κτυπούσαν μόνο όλους όσους αντιστάθηκαν με κάθε τρόπο στον κατακτητή και τους συνεργάτες τους στην Κατοχή, γιατί δεν είχε έλθει ακόμα η «Βάρκιζα». Ο ΕΛΑΣ είχε ακόμα τα όπλα, και τον φοβόντουσαν. Μετά τη Βάρκιζα άρχισαν να σκοτώνουν αδιάκριτα κάθε Αντιστασιακό.

Συνήλθα απ' τα χτυπήματα μετά από ώρα. Γύρισα στο σπίτι περπατώντας κουτσά-στραβά πότε με τα δυο, πότε με τα τέσσερα. Το ένα παπούτσι μου το έχασα όταν με χτυπούσαν. Εψαξα σαν συνήλθα, αλλά δεν το βρήκα! Ετσι περπάταγα και ... μονοσάνδαλος !

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ: «Η πλουτοκρατία γεννά την αδικίαν»...

2011-01-08T23:57:00.000-08:00

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν στις αρχές του νέου έτους από το θάνατο ενός από τους μεγαλύτερους δημιουργούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Ο Παπαδιαμάντης διά χειρός Κόντογλου

«Οπου και να σας βρίσκει το κακό, αδερφοί,

Οπου και να θολώνει ο νους σας,

μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό

και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη»

(Οδυσσέας Ελύτης)

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν πριν λίγες μέρες από το ξημέρωμα της 3ης Ιανουαρίου του 1911, οπότε άφησε την τελευταία του πνοή, πάμπτωχος, ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες του λαού μας, ο χαρακτηρισμένος και κοινά αποδεκτός ως «δημιουργός και θεμελιωτής του νέου ελληνικού διηγήματος», ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.

Ως «κοσμοκαλόγερος» (σ.σ. όπως είχε αυτο-προσδιοριστεί σε παιδική απάντηση στη μητέρα του σύμφωνα με τον Γ. Βαλέτα) και «άγιος των γραμμάτων» παρουσιάζεται ο Παπαδιαμάντης, κυρίως λόγω του θρησκευτικού - εκκλησιαστικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγάλωσε και το οποίο σαφώς επηρέασε το έργο αλλά και τη ζωή του. Αυτή όμως είναι μια μονόπλευρη προσέγγιση που η κυριαρχία της θα σήμαινε τον νοηματικό «ευνουχισμό» του έργου του και της προσφοράς του στα νεοελληνικά γράμματα. Είναι μια προσέγγιση, δηλαδή, σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από την «προτροπή» του Ελύτη που παρατίθεται στην αρχή. Διότι, ανεξάρτητα ακόμα και από το τι θεωρεί ο ίδιος ο κάθε δημιουργός ότι «είναι» ο εαυτός του και το έργο του, η δυναμική αυτού του έργου στην «αντιπαράθεσή» του με το χρόνο και τις απερχόμενες εννοιολογικές και αισθητικές παραδόσεις - ακόμη και αυτές που εμφανίζονται ως «προοδευτικές» - είναι μερικά από τα βασικά στοιχεία που προσδίδουν αντικειμενικότητα στην αξία του, όπως φυσικά και η προσφορά του στον πολιτισμικό πλούτο του λαού, η οποία δε γίνεται συνήθως αντιληπτή από τους συγχρόνους του.

Ο Παπαδιαμάντης στη Δεξαμενή

Για παράδειγμα, μια εμφανιζόμενη ως «προοδευτική» προσέγγιση στη λογοτεχνία που θα «φετιχοποιούσε» το κριτήριο της γλώσσας θα οδηγούνταν στην εντελώς αντιδραστική απόρριψη έργων όπως η «Πάπισσα Ιωάννα» του Ροΐδη και «Η Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη. Τέτοιους αρνητές - «κυρίως φανατισμένους δημοτικιστές» τους χαρακτηρίζει ο Α. Μακρόπουλος στη «Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια» - είχε και ο Παπαδιαμάντης. Οπως τον Π. Βλαστό που τον κατηγόρησε ότι έχει «χωριάτικο μυαλό, ψυχή στενή και μουδιασμένη (...) τα χέρια του πασπατεύουνε μα δε χουφτώνουν τη ζωή». Ο ίδιος έβρισε και τους υποστηρικτές του Παπαδιαμάντη «που θυμιατίζουνε στιχοπλόκους σαν τον Κάλβο και τον Καβάφη και πεζογράφους σαν τον ελεεινό Παπαδιαμάντη». Ο Δ. Π. Ταγκόπουλος έγραφε ότι ο Παπαδιαμάντης «κάθεται σε ψηλό καμπαναριό και καμαρώνει από μακρυά με το κανοκιάλι του τον κόσμο να αλληλοσπαράζεται», ενώ ο Κ. Χατζόπουλος θεωρούσε ότι «του λείπει η βαθύτητα στην παρατήρηση, η φαντασία, η δύναμη και η καλλιτεχνική συνείδηση».

«Εδημιούργησε εκεί που οι άλλοι μετέφραζαν»...

Ωστόσο, η προοδευτική διανόηση των λογοτεχνικών και κριτικών «γενιών» του μεσοπολέμου θα είναι αυτή που θα φωτίσει την πραγματική αξία του έργου του και που θα συμβάλει ουσιαστικά στο να καταστεί ο Παπαδιαμάντης ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της νεοελληνική λογοτεχνίας. Είναι εκείνοι που είδαν την κοινωνική διάσταση του έργου του (σ.σ. άραγε πόσα έργα εκείνης της εποχής, ακόμη και της σημερινής, τηρουμένων των αναλογιών, δείχνουν το μέγεθος του σκοταδισμού, της υποχώρησης της συλλογικής συνείδησης και της άθλιας κοινωνικής θέσης της γυναίκας και μάλιστα με τη συγκλονιστική λογοτεχνική μορφή της «Φόνισσας»;), αλλά και τη σημασία που αυτό είχε για τη «διάσωση» της νεοελληνικής λογοτεχνίας σε μια εποχή που κυριαρχούσε η μετάφραση. Ο Παπαδιαμάντης «εδημιούργησε εκεί που οι άλλοι μετέφραζαν ή έκαναν μέτριες ή δουλικές απομιμήσεις παρμένες από ξένα έργα» έγραφε ο Φ. Μιχαλόπουλος, ενώ, ο Φ. Πολίτης εκτιμούσε ότι «μονάχα δύο ονόματα ξεχωρίζουν, γιατί τα δύο αυτά ονόματα είναι κόσμοι κλειστοί: Ο Σολωμός και ο Παπαδιαμάντης. Η δημιουργική εργασία των δύο αυτών ποιητών είναι λυτρωμένη από το τυχαίο και από το επεισοδιακό. Βαίνει από συνολική σύλληψη ζωή». Ο δε Σεφέρης θεωρούσε ότι ο Μακρυγιάννης θα ήταν ο μεγαλύτερος νεοέλληνας πεζογράφος, «αν δεν υπήρχε ο Παπαδιαμάντης».

«Η φόνισσα», έργο του ζωγράφου Μίλτου Γκολέμαγια το εξώφυλλο του ομότιτλου βιβλίου του Παπαδιαμάντη, από τη «Σύγχρονη Εποχή»

Αλλά και ο άλλος μεγάλος των Γραμμάτων μας, ο Γιώργος Κοτζιούλας (σ.σ. που σε πολλά μοιάζει η βασανισμένη ζωή του με αυτήν του Παπαδιαμάντη) γράφει ποιητικά και «προφητικά»: «Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, η μεγάλη/ ψυχή, δεν είχε, λεν όσοι είδαν, να φορέσει/ λουρί, γι' αυτό κι εκείνος έδενε τη μέση/ μ' ένα σκοινί, σα διακονιάρης. Οταν πάλι/ τού 'διναν τσάι ευρωπαϊκό σε σπίτι ξένο,/ δεν τό 'παιρνε, γιατί δεν τό 'χε μαθημένο./ Φεύγοντας ύστερη φορά για τ' ακρογιάλι/ (πενήντα περασμένα κι είχε καταπέσει)/ τον πήρε το παράπονο, έκλαιε, πώς να μη μπορέσει/ τ' αγόρι τ' αδερφού του κάπου να το βάλει./ "Αχ, όπως ήρθα στην πατρίδα μου πηγαίνω"/ κρυφοτρεμούλιαζε τ' αχείλι πικραμένο./ Τίποτε δεν τους λείπει αυτών που γράφουν τώρα/ κι όμως τη χάρη ποιος την έφτασε εκεινού;/ Κανένας άλλος, όση και να πάρει φόρα,/ δε σώνει το χαλκά να πιάσει τ' ουρανού».

Ο,τι και να εννοούσε, πάντως, με τον όρο «καλλιτεχνική συνείδηση» ο Κ. Χατζόπουλος είναι μάλλον αμφίβολο αν τη διέθεταν - κατά κοινή ομολογία - σημαντικοί δημιουργοί όπως ο - και αποκαλούμενος «πατέρας της κρητικής λογοτεχνίας» - Στέφανος Σαχλίκης που έκανε παρέα με πόρνες, τζογαδόρους και πειρατές στα καπηλειά του Ηρακλείου του 14ου αιώνα, ή ο Φρανσουά Βιγιόν που έναν αιώνα μετά άφηνε ανεξίτηλο το σημάδι του στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία... την ίδια ώρα που λήστευε ή σκότωνε πάνω σε καβγάδες, ή ακόμη και ο μέγιστος Χαλεπάς, αλλά και ο Θεόφιλος, για εντελώς διαφορετικούς λόγους φυσικά. Για να μην πάμε και στη... γνώμη που φαίνεται ότι είχε ο Ρεμπώ για την «καλλιτεχνία» και τη «συνείδησή» της, όταν 19 ετών αποφασίζει να μην ξαναγράψει ούτε μισή λογοτεχνική λέξη και να επιλέξει το δρόμο των τυχοδιωκτών στην Αιθιοπία, ή στη γνώμη του Μαγιακόφσκι για τους ατάλαντους σύγχρονούς του πραγματικά στιχοπλόκους που νόμιζαν ότι προσέφεραν έργο στην Επανάσταση, επειδή «κατάφερναν» να κάνουν ομοιοκαταληξία με τον «κομσομόλο που χτίζει το μόλο»...

Στην περίπτωση μάλιστα του Παπαδιαμάντη έχουμε μια συνειδητή, εκ μέρους του, απαξίωση και «αποκαθήλωση» της «καλλιτεχνικής συνείδησης», δηλαδή της συνειδητοποίησης, από τον δημιουργό... της «καλλιτεχνίας» του έργου του. Διότι ο Παπαδιαμάντης ήταν διανοούμενος και είχε συνείδηση αυτής του της ιδιότητας. Αλλά αρνήθηκε να την «εξαργυρώσει» - κυριολεκτικά και ηθικά - στο αστικό «πολιτιστικό» «χρηματιστήριο» των σαλονιών της εποχής, επιλέγοντας τον δύσκολο, αλλά σαφώς ουσιαστικό δρόμο της πραγματικής πνευματικής προσφοράς στο λαό του. Ο Ι. Κονδυλάκης σημειώνει χαρακτηριστικά ότι τα έργα του Παπαδιαμάντη ποτέ δεν τυπώθηκαν με τη μορφή βιβλίου όσο ζούσε διότι «(...) δεν τα έγραφε διά να κατασκευάζει βιβλία αλλά διά να τα γράφη, διά να δίδη μορφήν εις τα όνειρά του. Και ήτον αρκετόν ότι εδημοσιεύοντο εις εφημερίδας και περιοδικά».

Αυτή η στάση δεν τεκμηριώνεται μόνο από το ότι, για παράδειγμα, δεν θέλησε να παραστεί στην εκδήλωση του «Παρνασσού» το 1908 για τα 25 χρόνια της δημιουργικής του παρουσίας, αλλά από το σύνολο της ζωής και του έργου του, «ψηφίδες» των οποίων δημοσιεύονται σήμερα σαν μια ελάχιστη αναφορά στην επέτειο.

Στο γνωστό, σύντομο βιογραφικό του σημείωμα ο ίδιος αναφέρει: «Εγεννήθην εν Σκιάθω τη 4η Μαρτίου 1851. Εβγήκα από το Ελληνικόν Σχολείον εις τα 1863, αλλά μόνον τω 1867 εστάλην εις το Γυμνάσιον Χαλκίδος, όπου ήκουσα την Α΄ και Β΄ τάξιν. Την Γ΄ εμαθήτευσα εις Πειραιά, είτα διέκοψα τας σπουδάς μου και έμεινα εις την πατρίδα. Κατά Ιούλιον του 1872 υπήγα εις το Αγιον Ορος χάριν προσκυνήσεως, όπου έμεινα ολίγους μήνας. Τω 1873 ήλθα εις Αθήνας και εφοίτησα εις την Δ΄ του Βαρβακείου. Τω 1874 ενεγράφην εις την Φιλοσοφικήν Σχολήν, όπου ήκουα κατ' εκλογήν ολίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ' ιδίαν δε ησχολούμην εις τας ξένας γλώσσας.

Μικρός εζωγράφιζα Αγίους, είτα έγραφα στίχους, και εδοκίμαζα να συντάξω κωμωδίας. Τω 1868 επεχείρησα να γράψω μυθιστόρημα. Τω 1879 εδημοσιεύθη "Η Μετανάστις" έργον μου εις τον "Νεολόγον Κωνσταντινουπόλεως". Τω 1881 εν θρησκευτικόν ποιημάτιον εις το περιοδικόν "Σωτήρα". Τω 1882 εδημοσιεύθη "Οι έμποροι των Εθνών" εις το "Μη χάνεσαι". Αργότερα έγραψα περί τα εκατόν διηγήματα, δημοσιευθέντα εις διάφορα περιοδικά και εφημερίδας».

Στο επίκεντρο ο λαϊκός άνθρωπος

Ας συμπληρώσουμε τα «ενδιάμεσα». Ο Παπαδιαμάντης γεννήθηκε στις 4 Μαρτίου του 1851 σε οικογένεια φτωχού παπά, του Αδαμάντιου Εμμανουήλ. Η μητέρα του ήταν η Γκιουλώ Μωραΐτη και είχε ακόμη τρεις αδερφές. Ο πατέρας του, για να ζήσει την οικογένειά του, έκανε και τον εργάτη σε αγροτικές δουλειές. Ο Αλέξανδρος βιώνει εξ απαλών ονύχων τη στέρηση, τη ζωή του χωριού και το εκκλησιαστικό τυπικό. Η ταξική του θέση είναι αυτή που τον αναγκάζει να διακόπτει συνεχώς τις σπουδές του για να επιβιώσει, με αποτέλεσμα να καταφέρει να βγάλει το Γυμνάσιο στα 23 χρόνια του. Δεν θα καταφέρει ποτέ λοιπόν να ακολουθήσει ανώτερες ή ανώτατες σπουδές (αν και το 1874 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή) αλλά η δίψα για γνώση θα τον στρέψει στην αυτομόρφωση, η οποία, παρά τη στέρηση η οποία θα τον ακολουθήσει μέχρι το τέλος, είναι εντυπωσιακή και περιλαμβάνει ξένες γλώσσες (γαλλικά και αγγλικά) και την αρχαία ελληνική γραμματεία. Το 1872 επισκέπτεται το Αγιο Ορος όπου μένει για μερικούς μήνες.

Για να βγάλει μεροκάματο, χωρίς να αποκοπεί εντελώς από την πνευματική ζωή της εποχής του, ακολουθεί τη δημοσιογραφία. Δουλεύει μεταφραστής στην «Εφημερίδα» του Δ. Κορομηλά και στο «Μη Χάνεσαι» του Βλ. Γαβριηλίδη, ο οποίος θα τον πάρει μαζί του και στην «Ακρόπολη» πάλι σαν μεταφραστή. Ο Γαβριηλίδης είναι αυτός που θα τον προτρέψει να ασχοληθεί και με τη λογοτεχνία. Η «Ακρόπολη» θα δημοσιεύσει σε συνέχειες το μυθιστορήμά του «Η Γυφτοπούλα» (1884). Η πρώτη του δημοσίευση ωστόσο ως λογοτέχνης ήταν το 1879 με το ρομαντικό μυθιστόρημα «Η μετανάστις» που δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα «Νεολόγος» της Κωνσταντινούπολης με τα αρχικά του. Το 1881 δημοσιεύει το ποίημά του «Δέησις» στο περιοδικό «Σωτήρ».

Ακολουθούν τα ιστορικά - ρομαντικά μυθιστορήματα «Οι Εμποροι των Εθνών» (1882, εφημερίδα «Μη Χάνεσαι», ψευδώνυμο «Μποέμ»), «Η γυφτοπούλα» και «Χρήστος Μηλιώνης» (1885) στο περιοδικό «Εστία». Το πρώτο του διήγημα με τίτλο «Το χριστόψωμο» δημοσιεύθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 1887 στην «Εφημερίδα» του Κορομηλά.

Παρ' όλ' αυτά η φτώχεια, στα όρια της ένδειας, δεν τον εγκαταλείπει, αλλά σε καμία περίπτωση δεν τον πτοεί. Μάλιστα, αργότερα θα αυτοσαρκαστεί μέσω ενός ήρωά του και την απόφασή του να ζήσει από την τέχνη «ασχολούμενος με έργο ουχί παραδεδεγμένης χρησιμότητας».

Στρέφεται στο διήγημα (θα γράψει περίπου διακόσια) και τη νουβέλα προσφέροντας έργα όπως «Η Φόνισσα» που για τον Παλαμά είναι ένα «από τα ολίγα της παγκοσμίου λογοτεχνίας». Στο επίκεντρο του έργου του Παπαδιαμάντη είναι ο λαϊκός άνθρωπος όπως τον γνώρισε στη Σκιάθο, όχι όμως «ωραιοποιημένος», αλλά με έναν τρόπο που θα δώσει νέα πνοή στην ηθογραφία. Δεν θα μείνει όμως εκεί. Με την πένα του θα στηλιτεύσει τα αστικά «ήθη» με έναν τρόπο που παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρος: «(...) Η πλουτοκρατία γεννά την αδικίαν, αύτη τρέφει την κακουργίαν, αύτη φθείρει σώματα και ψυχάς. Αύτη παράγει την κοινωνική σεπηδόνα». Και όλα αυτά μέσα από ένα ακατέργαστο μεν αλλά σαφές ταξικό ένστικτο: «Αφότου ηλευθερώθημεν, αφότου δηλαδή μετηλλάξαμεν τυράννους (...)». Ενώ στο διήγημα «Βενέτικα» αναφέρεται σαφώς σε έναν από τους τρόπους δημιουργίας και συσσώρευσης κεφαλαίου: «(...) Για ν' αποκτήσει κανείς γρόσια (...) πρέπει να φάη σπίτια, να καταπιή χωράφια, να βουλιάξη καράβια».

Ξεσκεπάζει και στηλιτεύει «(...) τους τοκογλύφους, αιματοφάγους, πολιτικάντηδες, ρουσφετολόγους, λαοπλάνους, τυχοδιώκτες» και εκτιμά ότι με την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους «την πλιατσικολογίας διεδέχθη η φορολογία και έκτοτε ο περιούσιος λαός εξακολουθεί να δουλεύει διά την μεγάλην κεντρικήν γαστέραν την ώτα ουκ έχουσαν (...)».

Είτε στην Αθήνα είτε στο νησί οι παρέες του είναι άνθρωποι του μόχθου. Η γλώσσα τους είναι η γλώσσα του ακόμη κι αν για άλλους λόγους - που δεν είναι του παρόντος - δεν την γράφει. Οταν η λογοτεχνική Αθήνα «γράφει» την εποποιία των καλλιτεχνικών καφενείων και των λογοτεχνικών σαλονιών, ο Παπαδιαμάντης συχνάζει στο μπακάλικο του Καχριμάνη στου Ψυρρή και ψέλνει στις αγρυπνίες στο εκκλησάκι του Αγίου Ελισσαίου στο Μοναστηράκι. Στου Καχριμάνη, όπως αναφέρει ο Γιώργος Βαλέτας, ο Παπαδιαμάντης βρίσκει καλό κρασί, ανεπητίδευτη λαϊκή παρέα... και πίστωση από τον ιδιοκτήτη, τον κυρ-Δημήτρη. Ο οποίος σεβόταν τον λογοτέχνη πολύ και, εκτός από ευκολία στην πληρωμή, του είχε πάντα φυλαγμένο και φαγητό, εκτός από τις Τετάρτες και τις Παρασκευές που νήστευε. Τότε έτρωγε λαδερά από το γειτονικό μαγέρικο. Στο μπακάλικο του Καχριμάνη ο Παπαδιαμάντης θα περάσει δυο δεκαετίες στοχασμού, παρατήρησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δημιουργίας.

Ακόμη και τις εποχές που έρχονται κάποια αξιοπρεπή χρήματα στα χέρια του από τις συνεργασίες του σε εφημερίδες και αφού ξεχρεώσει κάποια από τα προηγούμενα χρέη του, πάλι δεν θα φυλάξει δεκάρα, ενώ θα βοηθήσει και κόσμο φτωχότερο από εκείνον. Για το πώς εργαζόταν ο Παπαδιαμάντης στον Τύπο μάς μεταφέρεται πάλι από τον Βαλέτα που παραθέτει μια συνομιλία του Π. Νιρβάνα με τον λογοτέχνη, όταν ο Παπαδιαμάντης δούλευε ως μεταφραστής στην «Ακρόπολη» το 1892. Ηταν μια εποχή που πληρωνόταν μεν καλύτερα, αλλά που... ξεχνούσε πώς είναι το φως του ήλιου, αφού εργαζόταν συνεχώς μέχρι αργά τα μεσάνυχτα, μεταφράζοντας κομμάτια από αγγλικές και γαλλικές εφημερίδες, ασταμάτητα και τις Κυριακές («σπάνια ο Γαβριηλίδης τον άφηνε να φύγει νωρίτερα, μόνο όταν αργούσε το ευρωπαϊκό ταχυδρομείο ή υπήρχαν πολλές ελληνικές ειδήσεις (...)»): «Για πού τόσο βιαστικός; τον ρώτησε. - Αφησέ με, του απάντησε ο Παπαδιαμάντης. Τρέχω να προφτάσω τον ήλιο. Εχω ένα μήνα να τον δω και τρέχω να τον προφτάσω πριν βασιλέψει» (Γιώργος Βαλέτας «ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ΑΠΑΝΤΑ» εκδόσεις «ΓΙΟΒΑΝΗ»).

Μόλις το 1906, ο Βλαχογιάννης θα τον πάει στο καφενείο της Δεξαμενής (σ.σ. ένα από τα πλέον θρυλικά λογοτεχνικά στέκια με θαμώνες δημιουργούς όπως ο Βάρναλης και πολλούς άλλους) όπου τον φωτογραφίζει ο Νιρβάνας στην πασίγνωστη «ασκητική» φωτογραφία του. Παράλληλα, μεταφράζει - κυρίως από τα αγγλικά και τα γαλλικά - Ντοστογιέφσκι, Τουργκένιεφ, Γκυ ντε Μωπασάν, Ντυμά κ.ά.

Το 1908 επιστρέφει, πάντα φτωχός, στο νησί του και στους δικούς του. Το Δεκέμβρη του 1910 πέφτει βαριά άρρωστος. Στις 2 Γενάρη του 1911 φτάνει ένα τηλεγράφημα που τον πληροφορεί ότι το κράτος, «αναγνωρίζοντας» το έργο του... τον παρασημοφόρησε. Λίγες ώρες μετά, το ξημέρωμα της 3η Γενάρη πέθανε, σκορπώντας τη θλίψη στο λαό. Το 1925 στήθηκε η προτομή του και στη βάση της σκάλισαν τους στίχους από το «Μοιρολόγι της Φώκιας»: «(...) Σα νάχαν ποτέ τελειωμό/ τα πάθη κι οι καϋμοί του κόσμου (...)»...

Κύριες πηγές:
1. «Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια»
2. «Βιογραφικό Λεξικό»

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 9 Γενάρη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

30/12/2007

-- Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

15/7/2007

-- Πλούσια η κληρονομιά του

30/7/2006

-- Λίγα λόγια για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη

23/12/2001

-- Χριστουγεννιάτικες διακοπές με βιβλία - δώρα

24/10/1997

-- Μηνολόγιο του κυρ - Αλέξανδρου

Την επανέκδοση των έργων του Νίκου Καζαντζάκη προωθεί το υπουργείο Πολιτισμού

2011-01-08T00:14:00.000-08:00

Σύσταση Εθνικής Επιτροπής

Ο Καζαντζάκης στην Αίγινα το 1933 (Φωτογραφία: ΑΠΕ )
Στη σύσταση δωδεκαμελούς Εθνικής Επιτροπής με στόχο την προώθηση της επανέκδοσης των έργων του Νίκου Καζαντζάκη προχώρησε το Υπουργείο Πολιτισμού, με απόφαση της Γενικής Γραμματέως, Λίνας Μενδώνη.

Η Επιτροπή θα συνεργάζεται με τις εκδόσεις Καζαντζάκη-Πάτροκλος Σταύρου, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, το Ίδρυμα «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη», το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη και ενδεχομένως και με άλλους φορείς. Το έργο της Επιτροπής θα συντονίζεται από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, σε συνεργασία με το Ίδρυμα «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη» και τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη.

Σημειώνεται ότι η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, με έδρα τη Γενεύη, είχε αναλάβει εκστρατεία για το θέμα, συγκεντρώνοντας 4.008 υπογραφές προσωπικοτήτων των Γραμμάτων, των Τεχνών, της Πολιτικής και συλλογικών φορέων, από 92 χώρες στις πέντε ηπείρους, που υπέγραψαν την ανοιχτή επιστολή της Εταιρείας προς την Ελληνική Πολιτεία. Ο πλήρης και οριστικός κατάλογος είχε αποσταλεί στο γραφείο του πρωθυπουργού, στα μέσα Ιουνίου 2009.

Την ικανοποίησή του για την απόφαση αυτή του Υπουργείου Πολιτισμού, εκφράζει από τη Γενεύη, ο πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Ν Καζαντζάκη, πρεσβευτής Ελληνισμού, Γιώργος Στασινάκης, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με συναίσθηση της ευθύνης τους, θα συμβάλουν σε μία θετική και ταχεία λύση του προβλήματος.

Πρώτο μέλημα της Επιτροπής, σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, θα είναι η επανέκδοση των έργων του Νίκου Καζαντζάκη, με ερμηνευτικά σχόλια και σημειώσεις από έγκυρους μελετητές και με τυπογραφική εμφάνιση που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες αισθητικές απαιτήσεις. Παράλληλα, η Επιτροπή θα συγκεντρώσει όλα τα ανέκδοτα χειρόγραφα (ημερολόγια, επιστολογραφία κλπ.), αναζητώντας τα όπου και αν βρίσκονται, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, σε χέρια ιδρυμάτων ή ιδιωτών. Επίσης, όλα τα κείμενα που έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε περιοδικά, επιθεωρήσεις, εφημερίδες κλπ.

Αφού ολοκληρωθεί το έργο της συγκέντρωσης, τα κείμενα θα εκδοθούν σε ενιαίους τόμους, συνοδευόμενα από ερμηνευτικά σχόλια και σημειώσεις ειδικών μελετητών. Όσο για τις μεταφράσεις, όπου είναι αναγκαίο, θα πρέπει να γίνουν εξ’ αρχής στις κυριότερες ξένες γλώσσες από ειδικούς και έμπειρους μεταφραστές. Οι μεταφραστές θα πλαισιώνονται από εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού.

Το κόστος των εκδόσεων στα ελληνικά αναλαμβάνουν οι εκδοτικοί οίκοι. Για τις μεταφράσεις, η Επιτροπή θα διερευνήσει τις δυνατότητες που προσφέρουν οι εκδοτικοί οίκοι του εξωτερικού. Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι με τις νέες αυτές εκδόσεις ή επανεκδόσεις δεν θίγονται στο ελάχιστο τα πνευματικά δικαιώματα που ανήκουν στους νόμιμους δικαιούχους.

Οι εργασίες τής Επιτροπής, στην οποία συμμετέχουν καθηγητές πανεπιστημίων και διακριμένες προσωπικότητες, θα διαρκέσουν μέχρι την ολοκλήρωση του έργου της. [Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ]

Σχετικά άρθρα

Οταν ο Νόρμαν Μέιλερ γύριζε ταινίες

2011-01-07T09:14:00.000-08:00

* Ρετροσπεκτίβα του έργου του στο Μανχάταν

Και τι δεν είναι ο Νόρμαν Μέιλερ. Συγγραφέας -βραβευμένος δύο φορές με Πούλιτζερ- δημοσιογράφος, ηθοποιός και σκηνοθέτης αβανγκάρντ ταινιών. Και μπορεί οι ταινίες του να λειτούργησαν συμπληρωματικά στη συγγραφική του δραστηριότητα -το τελευταίο του μυθιστόρημα «Το κάστρο στο δάσος», μόλις κυκλοφόρησε από τον «Καστανιώτη»-, αλλά έχουν ενδιαφέρον. Αυτή την εποχή, τρία πολιτιστικά κέντρα του Μανχάταν φιλοξενούν μια ρετροσπεκτίβα του κινηματογραφικού έργου του 84χρονου Μέιλερ («The Mistress and the Muse: The Films of Norman Mailer»).

Ο Μέιλερ ως Νόρμαν Τ. Κίνγκσλεϊ σε μια σκηνή του «Maidstone» (1971)
Ανάμεσα στις ταινίες ξεχωρίζουν τέσσερις μεσαίου μήκους: «Wild 90» (1967), «Beyond the Law» (1968), «Οι σκληροί δεν χορεύουν» με τον Ράιαν Ο' Νιλ, που στηρίχτηκε στο ομώνυμο βιβλίο του και είναι η μόνη στην οποία δεν παίζει ο ίδιος, αλλά και η πιο εμπορική. Και, φυσικά, η «Maidstone» (1971), με ήρωα τον φοβερό Νόρμαν Τ. Κίνγκσλεϊ, τον οποίο υποδύεται ο ίδιος. Η ταινία αυτή, όπως έχει γραφτεί, είναι ένας «φόρος τιμής στη μνημειώδη εγωπάθειά του».

Για πολλούς ο ήρωας της ταινίας ήταν το alter ego του συγγραφέα. Η επιλογή του ονόματος δεν έγινε τυχαία. Κίνγκσλεϊ είναι το μεσαίο όνομα του Μέιλερ. «Καλλιτέχνης, φυγόδικος, πορνογράφος και άγιος, ο Νόρμαν Κίνγκσλεϊ έζησε σε έναν συνεχές κίνδυνο δολοφονίας», διαβάζουμε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς». «Στον Νόρμαν Κίνγκσλεϊ αποτυπώνονται οι βίαιες αντιφάσεις της εποχής και του τόπου».

Ο Μέιλερ, που ως γνωστόν έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός και σε ταινίες άλλων (όπως το «Ragtime» του Μίλος Φόρμαν και το «Βασιλιάς Λιρ» του Γκοντάρ), στις δικές του φτάνει τον ερμηνευτικό του ζήλο στα άκρα. Στο «Wild 90» παίζει έναν γκάνγκστερ που μιλάει με προφορά ιρλανδο-ιταλο-αφρικανική, όταν δεν είναι πεσμένος στα γόνατα γαβγίζοντας σε ένα γερμανικό τσοπανόσκυλο. Στο «Beyond the Law» είναι ένας ντετέκτιβ που συνδυάζει με άνεση ευαισθησία και μισογυνισμό.

Το ίδιο ακραίες είναι και οι σκηνοθετικές του επιδόσεις. Οι ταινίες του, επηρεασμένες από τον Γουόρχολ, ίσως επειδή ο Μέιλερ πειραματίζεται με πάθος, κάθε άλλο παρά αριστουργήματα είναι. Το έχει πει και ο ίδιος: «Ηξερα πάντα ότι ένα πράγμα ήθελα να γίνω. Συγγραφέας». Αλλά τις τέσσερις παραπάνω, όπως γράφουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», «αξίζει να τις δει κανείς γιατί φωτίζουν τις ιδέες και τις φιλοδοξίες που τροφοδότησαν τα γραπτά του Μέιλερ από το '60 μέχρι το '70, την πιο άγρια, πιο δημιουργική και πιο εριστική περίοδο μιας καριέρας που δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα ήρεμη ή εύκολη να την καταλάβει κανείς».

Οταν είχε κατεβεί υποψήφιος για δήμαρχος Ν. Υόρκης
Είναι η εποχή που η πρόζα του περνάει σε δεύτερη μοίρα και όλο του το εγώ απορροφάται από τις ταινίες του και το κυνήγι της δημοσιότητας. Αγνοώντας τη φήμη που απέκτησε με το πρώτο του βιβλίο («Οι γυμνοί και οι νεκροί»), επιδιώκει να βρίσκεται συνεχώς στο προσκήνιο, φτάνοντας στα όρια του εξευτελισμού. Είναι γνωστό το «μαλλιοτράβηγμά» του με τον Γκορ Βιντάλ σε τηλεοπτική εκπομπή, τα αισχρόλογα που εκτόξευσε εναντίον της Ζερμέν Γκριρ στο δημαρχείο του Μανχάταν το 1971, τότε που κατέβηκε στις εκλογές διεκδικώντας τη δημαρχία της Ν. Υόρκης.

Η ρετροσπεκτίβα δεν περιορίζεται στα δικά του έργα. Περιλαμβάνει ταινίες για τον ίδιο, όπως το «Gambler» του Κάρελ Ράιτς, ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικά σόου στα οποία συμμετείχε και μίνι σειρές που στηρίχτηκαν στο βιβλίο του «Το τραγούδι του εκτελεστή».

(ΕΠΙΜ: Χ.Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ)
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 24/07/2007

Νόρμαν Μέιλερ “Περί Θεού”: Kριτική αποτίμηση

2011-01-07T09:01:00.000-08:00

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στη χώρα μας σε μετάφραση το κύκνειο άσμα του γνωστού αμερικανού συγγραφέα Νόρμαν Μέιλερ. Τίτλος του “Περί Θεού”. Περιλαμβάνει εκτεταμένες συζητήσεις του συγγραφέα με τον ηθοποιό Μάικλ Λένον. Δεν προκαλεί εντύπωση που ένας πρώην “άθεος” θέλει να δώσει απαντήσεις στο περί Θεού ερώτημα. Εξάλλου τα μυθιστορήματα του Μέιλερ κατά καιρούς περιείχαν τις θεολογικές του θέσεις.

Διαβάζοντας το “Περί Θεού” δεν θα μπορούσα να μη διαφωνήσω σε αρκετά σημεία του έργου:

1. Πρώτο σημείο διαφωνίας είναι η προσπάθεια εκ μέρους του Ν.Μ. να αναδείξει το νεογνωστικισμό ως απάντηση στα υπαρξιακά ερωτήματα των καιρών μας. Φαίνεται καθαρά η ατομοκεντρική οπτική του. Υιοθετεί το γνωστικισμό ως όχημα για την καταξίωση του “εγώ”. Έτσι φτάνει σε απαράδεκτες “ισαριθμίες”. Δεν θεωρεί το Θεό παντοδύναμο, ούτε και πανάγαθο (η ιδέα αυτή βέβαια δεν είναι καινούργια: ας θυμηθούμε τον Μπερξόν και κυρίως τον Καζαντζάκη). Από την άλλη πλευρά, τη θεολογική του αντίληψη διακατέχει η επί ίσοις όροις πάλη Θεού και διαβόλου. Δεν θεωρεί το Θεό τέλειο. Απλά τον δέχεται σαν καλλιτέχνη (θυμίζει στο σημείο αυτό τον Πλάτωνα), που όμως “κάνει λάθη”.

2. Ο χριστιανισμός που γνωρίζει ο Ν.Μ. είναι ένας δυτικότροπος και σχολαστικός χριστιανισμός. Αγνοεί την ορθοδοξία, αν και σχεδόν την επικαλείται κάνοντας λόγο για θεολογία “της απουσίας”. Ωστόσο η αποφατική θεολογία ως θεολογικός δρόμος είναι γνωστή στην ορθόδοξη παράδοση ήδη από την εποχή των αρεοπαγιτικών συγγραμμάτων. Αν ο Ν.Μ. την αγνοεί, είναι μια άλλη ιστορία. Κανείς άνθρωπος δεν είναι παντογνώστης. Πολλοί πάντως μπερδεύουν τον αυθεντικό χριστιανισμό με τις ποικίλες παραφθορές του. Πολλώ μάλλον άνθρωποι σαν τον Μέιλερ, που τον έχουν γνωρίσει μόνο στη δυτικότροπη εκδοχή του: καθολική ή προτεσταντική το πολύ. Δικαίως λοιπόν ασκεί σε πολλά σημεία κριτική, αλλά δυστυχώς φαίνεται ν' αγνοεί ότι υπάρχει και “κάτι άλλο”, παρά τη “μειοψηφικότητα” του.

3. Η αναγνώριση εκ μέρους του Ν.Μ. της “ανωτερότητας του ιουδαϊσμού” μόνο σε προβληματισμό μπορεί να μας οδηγήσει. Δεν διαφωνεί κανείς πως η συμβολή του ιουδαϊσμού στο μονοθεϊσμό είναι καταλυτικής φύσης. Ωστόσο ο ιουδαϊσμός στην εξέλιξή του προσέλαβε και πολύ “τυπολατρία” και ακόμα περισσότερο “νομικισμό”, αλλά και άλλα αρνητικά στοιχεία που έκαναν το νεαρό Μάρξ να γράψει ένα λίβελλο εναντίον του (το γνωστό μας “Εβραϊκό Ζήτημα”). Προσέτι δεν είναι δυνατόν η Παλαιά Διαθήκη με τις σκληρές περιγραφές της να θεωρείται “ανώτερο” κείμενο από την “ψεύτικη”(!!!), κατά τον Ν.Μ., Καινή Διαθήκη. Για μας φυσικά δεν τίθεται θέμα ανωτερότητας αλλά αλληλοσυμπλήρωσης των δυο Διαθηκών. Κατανοητή καθίσταται ωστόσο η στάση του συγγραφέα, δοθέντος ότι ανετράφη σε ιουδαϊκό περιβάλλον. Μπορεί να βαριόταν στη συναγωγή, όπως αναφέρει σε κάποια συνέντευξή του, αλλά αλλού λέει για την ευσέβεια της οικογένειάς του και κυρίως του πατέρα του, που διατέλεσε και ραββίνος. Κατά συνέπεια δεν μπορεί στο σημείο αυτό να θεωρηθεί αντικειμενικός (αν νομιμοποιούμαστε βέβαια να κάνουμε λόγο για αντικειμενικότητα σε θέματα πίστεως και πεποιθήσεων γενικότερα˙ πρόκειται για την κλασική κατάφαση στην αλήθεια όλων όσων θρησκεύουν˙ δεν λένε απλά ότι μετέχουν στην αλήθεια, αλλά ότι κατέχουν όλη την αλήθεια). Από την άλλη το θετικό είναι ότι τοποθετείται αρνητικά και έναντι του μηδενισμού και της “αθεΐας”.

4. Η απαξίωση της αγιότητας, με κυνικό μάλιστα τρόπο, από τον Ν.Μ. μας βάζει σε πολλές σκέψεις. Δέχεται την αγιότητα σε εξαιρετικές μόνο περιπτώσεις, αλλά και εκεί οι απόψεις του είναι συγκεχυμένες. Η ειρωνική διατύπωση του ερωτήματος “πού πάνε οι άγιοι” προκαλεί θυμηδία και η κριτική του στην αυθαίρετη δυτικότροπη αντίληψη περί “περίσσειας” στις αξιομισθίες των αγίων δεν αφορά τον ορθόδοξο χριστιανισμό, που απορρίπτει ως αιρετική αυτή τη θέση. Όλα αυτά δείχνουν τουλάχιστον άγνοια της αυθεντικής διάστασης της αγιότητας. Αλλά και τα σημεία, όπου φαίνεται ν' αναγνωρίζει πτυχές της αγιότητας, τα συνοδεύει με αφορισμούς περί “παθητικότητας” και αδυναμίας προσπαθώντας να επαναφέρει στην επικαιρότητα τη βιταλιστική αθεΐα του Νίτσε ή έστω τις βασικές πτυχές της διδασκαλίας του Νίτσε περί “υπερανθρώπου”.

5. Στο ζήτημα της θεοδικίας δίνει διάφορες διαστάσεις. Ωστόσο φαίνεται ν' απεχθάνεται μετά βδελυγμίας την άποψη για το “μυστήριο του Θεού” και τις “άγνωστες βουλές του Κυρίου”, που “βολεύουν τους παπάδες” αλλά δεν δίνουν απαντήσεις. Προβάλλει διάφορες άλλες απαντήσεις στο πρόβλημα της θεοδικίας, που ποτέ δεν προβλήθηκαν ούτε υιοθετήθηκαν από την ορθόδοξη πατερική θεολογία και παράδοση και καμία σχέση δεν έχουν με το πνεύμα του αυθεντικού χριστιανισμού.

6. Η αποδοχή της θεωρίας της μετενσάρκωσης, ως απάντησης για το τι γίνεται μετά θάνατον, σαφώς και δεν ικανοποιεί σχεδόν κανένα σοβαρά προβληματιζόμενο για τα πνευματικά ζητήματα.

Θα μπορούσαν να αναφερθούν και άλλα σημεία διαφωνίας, αλλά κρίνουμε σκόπιμο να μην τον “διαφημίσουμε” άλλο. Στα υπαρξιακά ερωτήματα δεν υπάρχει μόνο μια απάντηση. Άλλο αν ο Ν.Μ. κατηγορεί την εκκλησία για “κατασκευή απαντήσεων”. Εξάλλου η αποφατική θεολογία δεν εξαντλεί την αλήθεια στη διατύπωση της αλλά αναδεικνύει το άρρητο, το “άκτιστο”. Δεν πρόκειται για μια δυτικότροπη “θεολογία των αρνήσεων”, αλλά για κατάφαση στο ακατάληπτο του Θεού, στο μεγαλείο του μυστηρίου Του. Κοντολογίς είναι η διάκριση μεταξύ του “τι” της αληθείας και του “ΤΙΣ έστιν η Αλήθεια”, που οφείλουμε στη σοφία του γέροντος Σωφρονίου του Essex.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΑΡΔΑΒΑΣ
ΤΑΔ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 23/5/2008

Εργα του Νόρμαν Μέιλερ στα ελληνικά

2011-01-07T08:20:00.000-08:00

Το κάστρο στο δάσος : μυθιστόρημα. Καστανιώτης, 2007
Ο αγώνας : αφήγημα. Καστανιώτης, 2006
Η μάγισσα τέχνη : σκέψεις. Καστανιώτης, 2004
Γιατί κάνουμε αυτόν τον πόλεμο; Ωκεανίδα, 2003
Οι στρατιές της νύχτας : αφήγημα. Καστανιώτης, 2003
Αρχαία δειλινά : μυθιστόρημα. Εκδόσεις Λιβάνη, 2003
Το χρονικό της εποχής μας. Καστανιώτης, 2002
Οι γυμνοί και οι νεκροί : μυθιστόρημα. Καστανιώτης, 2001
Το Κατά Υιόν Ευαγγέλιον : μυθιστόρημα. Εκδόσεις Λιβάνη, 1997
Το φάντασμα της πόρνης. Εκδόσεις Λιβάνη, 1994
Το πάρκο των ελαφιών : μυθιστόρημα. Πλέθρον, 1988
Ενα αμερικανικό όνειρο : μυθιστόρημα. Πλέθρον, 1988
Οι σκληροί δεν χορεύουν : μυθιστόρημα. Νεφέλη, 1988
Ο απεσταλμένος ενός μανιακού. Ελεύθερος Τύπος, 1984
Οι ακτές της Μπαρμπαριάς : μυθιστόρημα. Πάπυρος, 1975
Μαίριλυν : μια βιογραφία. Εκδόσεις Χατζηνικολή, 1973
Μια φωτιά στο φεγγάρι. Πάπυρος, 1971
Το όραμα της ηδονής. Πάπυρος, 1971

Οι γυμνοί και οι νεκροί
Μετάφραση: Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2009
σελ. 800

Tο μυθιστόρημα Oι γυμνοί και οι νεκροί περιγράφει την ιστορία μιας διμοιρίας νεαρών Aμερικανών στρατιωτών καθώς διασχίζουν το κατεχόμενο από τους Iάπωνες νησί Aνοπόπεϊ. Παγιδευμένοι μέσα στη σύγχυση μιας σώμα με σώμα μάχης και απειλούμενοι συνεχώς από ελεύθερους σκοπευτές, οδηγούνται στα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Mε μοναδικό τους εφόδιο την επιθυμία να επιζήσουν, και με κάποια αμυδρά όνειρα για το μέλλον, ο ένας μετά τον άλλο βλέπει τις μύχιες ελπίδες και τους βαθύτερους φόβους του να αποκαλύπτονται κάτω από την ανελέητη ένταση της μάχης. Eίκοσι χρόνων και κάτι, ο Mέιλερ παίρνει μέρος στο B' Παγκόσμιο Πόλεμο πολεμώντας στον Eιρηνικό. Oι γυμνοί και οι νεκροί, αυτό το συγκλονιστικό αριστούργημα εφιαλτικού ρεαλισμού, κυκλοφόρησε τρία χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου κι έκανε αμέσως διάσημο τον Mέιλερ σε όλο τον κόσμο.

Θάνατοι για τις κυρίες (και άλλες καταστροφές)
Μετάφραση: Κλεοπάτρα Λυμπέρη
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2008
σελ. 128

Πρόκειται για τη μοναδική συλλογή ποιημάτων του Νόρμαν Μέιλερ, η οποία κυκλοφόρησε σε ολοκληρωμένη μορφή το 1962. Προκλητικά, με ιδιαίτερη έμφαση στη φόρμα, τα ποιήματα αυτά δίνουν μια άλλη διάσταση της προσωπικότητας του μεγάλου αυτού συγγραφέα.

Περί Θεού
Μια ασυνήθιστη συζήτηση με τον Μάικλ Λένον
Μετάφραση: Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2008
σελ. 272

O Nόρμαν Mέιλερ στο τελευταίο βιβλίο του, το οποίο ολοκλήρωσε λίγο πριν από το θάνατό του, αποκαλύπτει τη θεωρία του για τη φύση του Θεού. Σε τούτες τις συζητήσεις που διεξήχθησαν σε διάστημα τριών χρόνων, με το φίλο και συνεργάτη του, Μάικλ Λένον, ο συγγραφέας εμφανίζεται πιο άμεσος, σκανδαλιστικός και προκλητικός παρά ποτέ. «Νομίζω», λέει ο Μέιλερ, «ότι η ευλάβεια λειτουργεί καταπιεστικά. Κάνει την ελεύθερη σκέψη να ασφυκτιά». Θεμελιώνει το προσωπικό του σύστημα ιδεών, απορρίπτοντας την οργανωμένη θρησκεία αλλά και τον αθεϊσμό. Επιμένει στην οπτική ενός κόσμου που δημιουργήθηκε από έναν Θεό καλλιτέχνη ο οποίος άλλοτε πετυχαίνει στις επιδιώξεις του και άλλοτε αποτυχαίνει, εξαιτίας των σθεναρών αντιστάσεων που δέχεται από αντίπαλες δυνάμεις του σύμπαντος. Σ' εμάς, βέβαια, δίδεται η ελευθερία -μαζί και η ευθύνη- να επιλέγουμε μόνοι ποιο δρόμο θα ακολουθήσουμε. Και ο Μέιλερ πιστεύει πως η ατομική μας συμπεριφορά -ένα μόνιμο, περίπλοκο μείγμα καλού και κακού- θα ανταμειφθεί ή θα τιμωρηθεί με μια μετενσάρκωση ανάλογη της ζωής που ζήσαμε.

Το κάστρο στο δάσος
Μυθιστόρημα
Μετάφραση: Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2007
σελ. 528

O αφηγητής, που ακούει στο όνομα Ντίτερ, ένας αινιγματικός άνδρας των SS, ερευνά το παρελθόν του Αδόλφου Χίτλερ, μετά από εντολή του Χάινριχ Χίμλερ. Είναι όμως τελικά τα πράγματα έτσι όπως φαίνονται; Τι κρύβεται πίσω από το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του Ντίτερ για τον μικρό Αδόλφο; Είναι πράγματι ο Χίμλερ αυτός που κινεί τα νήματα της έρευνας ή μήπως κάποια υπέρτατη σκοτεινή δύναμη; Και ποιο τρομερό μυστικό κρύβει η σχέση των γονιών του Χίτλερ; Το Κάστρο στο δάσος, το πρώτο μεγάλο μυθιστόρημα του Νόρμαν Μέιλερ μετά από χρόνια, είναι ένα ψηφιδωτό από αξέχαστους λογοτεχνικούς χαρακτήρες, πλούσιο σε ανατροπές και εκπλήξεις, που έχει στο κέντρο της θεματικής του μια εντυπωσιακή απεικόνιση της μάχης του καλού με το κακό. O Χίτλερ του Μέιλερ δεν είναι αυτός που όλοι γνωρίζουμε αλλά κάτι το πολύ πιο μυστηριώδες και σατανικό. Η κριτική συμφωνεί ότι πρόκειται για το πιο ολοκληρωμένο και φιλόδοξο ίσως λογοτεχνικό εγχείρημα του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα.

Ο αγώνας
Αφήγημα
Μετάφραση: Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2006
σελ. 256

Το 1975 στην Κινσάσα του Ζαΐρ, στην καρδιά της Αφρικής, δύο Αφρο-Αμερικανοί πυγμάχοι πληρώθηκαν 5.000.000 δολάρια ο καθένας για να αγωνιστούν με έπαθλο τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή βαρέων βαρών. O ένας ήταν ο Μοχάμετ Αλί, ο γερασμένος αλλά ορμητικός «προφέσορας της πυγμαχίας», ορκισμένος να ανακτήσει τον χαμένο του τίτλο. O άλλος ήταν ο Τζορτζ Φόρμαν, λιγομίλητος και με χέρια-εργαλείο που τα κρατούσε στις τσέπες όπως ακριβώς «ο κυνηγός που βάζει πάντα το τουφέκι πίσω στη βελούδινη θήκη του». Σχολιαστής είναι ο Νόρμαν Μέιλερ, που η αντίληψή του για τις προσποιήσεις και τα στρατηγήματα της τιτάνιας αυτής μάχης, καθώς και η ευαισθησία του για τον βαθύτερο συμβολισμό τους, κάνουν αυτό το βιβλίο ένα αριστούργημα της λογοτεχνίας του κόσμου των αθλημάτων. Είτε αναλύοντας τις κινήσεις των πυγμάχων, είτε ερμηνεύοντας τους χαρακτήρες τους, είτε σταθμίζοντας τις ανταγωνιστικές δηλώσεις τους περί Αφρικής και Αμερικής, ο Μέιλερ παραμένει ένας οξυδερκής, τολμηρός συγγραφέας που ξαναδίνει στην έννοια του ηρωισμού τη χαμένη της λάμψη.

Η μάγισα τέχνη
Σκέψεις
Μετάφραση: Ιλάειρα Διονυσοπούλου
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2004
σελ. 448

Ένας πολύ νεαρός συγγραφέας κάθεται σε ένα παγκάκι με το κορίτσι του. Τη φιλά. Είναι δεκαεφτά ετών. Ποτέ άλλοτε δεν αντάλλαξε τέτοιο φιλί. Αργότερα την ίδια νύχτα, προσπαθεί να συλλάβει το συμβάν. Γράφει: «Σ' αγαπώ», είπε εκείνος. «Σ' αγαπώ», είπε εκείνη. Σταματά, αφήνει κάτω το στιλό του και λέει: «Είμαι μεγάλος συγγραφέας!» Oρισμένες φορές πρέπει να περιμένεις. Στη Μάγισσα τέχνη, ο Νόρμαν Μέιλερ μιλά, με τη χαρακτηριστική του ευθύτητα, για τις ανταμοιβές και τις δοκιμασίες της ζωής των συγγραφέων και συστήνει εργαλεία πλοήγησής της. Απευθυνόμενος με ύφος συνομιλητικό στον αναγνώστη, συλλογίζεται το έργο των συναδέλφων του, ζώντων και μη - Τουέιν, Μέλβιλ, Φώκνερ, Χέμινγουεϊ, Απνταϊκ, Ντιντιόν, Μπέλοου, Στάιρον, Μπέκετ και πληθώρα άλλων. Στη Μάγισσα τέχνη, ο Μέιλερ αιχμαλωτίζει την ανείπωτη οδύνη και την ευδαιμονία της καθημερινότητας του συγγραφέα, ενώ χαράζει ένα καθαρό μονοπάτι για να ακολουθήσουν άλλοι συγγραφείς, διατηρώντας το σεβασμό του για το θεμελιώδες μυστήριο και τη δύναμη της συγγραφικής τέχνης.

Οι στρατιές της νύχτας
Μετάφραση: Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος
Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2003
σελ. 384

Oυάσιγκτον, 21 Oκτωβρίου 1967. Μια θάλασσα διαδηλωτών, που άλλοι υπολογίζουν σε 20.000 και άλλοι σε 200.000 (ανάλογα με την εφημερίδα που διαβάζουν), αξιώνουν τον τερματισμό του πολέμου στο Βιετνάμ, ενώ στα σκαλιά του Πενταγώνου τούς περιμένουν με άγριες διαθέσεις ομοσπονδιακοί αστυνομικοί και ένοπλοι στρατιώτες. Ανάμεσα στους διαδηλωτές και ένας συγγραφέας, που ονομάζεται Νόρμαν Μέιλερ. Η ιδιόμορφη συμμετοχή του στη διαδήλωση καθώς και οι διορατικές του επισημάνεις θα γεννήσουν ένα κλασικό έργο που έρχεται να ανατρέψει τη λογική του παραδοσιακού ρεπορτάζ. Διανοούμενοι και χίπις, αστυνομικοί και κληρικοί, ποιητές και στρατονόμοι γίνονται στα χέρια του Μέιλερ οι ήρωες ενός βιβλίου που περιγράφει τα γεγονότα με την τεχνική του μυθιστορήματος, για να αποδώσει καλύτερα την αλήθεια. Το αφήγημα αυτό που αντιμετωπίζει «την ιστορία σαν μυθιστόρημα και το μυθιστόρημα σαν ιστορία» βραβεύτηκε με τα δύο μεγαλύτερα βραβεία των ΗΠΑ: το Βραβείο Πούλιτζερ και το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου.

Γιατί κάνουμε αυτόν τον πόλεμο;
Μετάφραση: Τάκης Θεοδωρόπουλος
Εκδόσεις: Ωκεανίδα, 2003
σελ. 135

Τα πραγματικά αίτια του πολέμου στο Ιράκ. Η ματιά του 80χρονου, βραβευμένου με Πούλιτζερ Αμερικανού συγγραφέα, καίρια, διορατική και διεισδυτική όσο ποτέ ανατέμνει την αμερικανική κοινωνία και πολιτική, και αναλύει τα πραγματικά αίτια του πολέμου στο Ιράκ και τα «απειλητικά χρόνια που μας περιμένουν». Πόσο κινδυνεύει η δημοκρατία στην Αμερική; Πού οδηγεί την υπερδύναμη το σαρωτικό κύμα του τυφλού πατριωτισμού που ξέσπασε μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου; Η ματιά του 80χρονου Νόρμαν Μέιλερ, καίρια, διορατική και διεισδυτική όσο ποτέ ανατέμνει την αμερικανική κοινωνία και πολιτική, και αναλύει τα πραγματικά αίτια του πολέμου στο Ιράκ. «΄Οσοι από μας δεν νιώθουν έτοιμοι να στηριχτούν στη δύναμη της προσευχής, καλά θα κάνουν να βρουν ένα οχυρό για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τα απειλητικά χρόνια που μας περιμένουν», λέει ο Νόρμαν Μέιλερ. «Το επαναλαμβάνω, η Δημοκρατία είναι η ευγενέστερη μορφή διακυβέρνησης που έχουμε καταφέρει να καλλιεργήσουμε ως σήμερα, και θα πρέπει να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε αν είμαστε έτοιμοι να υποφέρουμε, ακόμη και να σκοτωθούμε για να τη σώσουμε, ή αν θα πρέπει να αρχίσουμε τις προετοιμασίες για να ζήσουμε ως υποδεέστερες μορφές ζωής σε μια γιγαντιαία Μπανανία, με μια κυβέρνηση που θα στρώνει το τραπέζι στις υπερ-επιχειρήσεις για να μπορούν να οικειοποιούνται τα μάταια όνειρά μας με την ξιπασιά τους που πάσχει από ελεφαντίαση». Το βιβλίο αυτό βασίζεται σε ομιλίες, άρθρα και συνεντεύξεις του βραβευμένου με Πούλιτζερ Αμερικανού συγγραφέα στα περιοδικά «The American Conservative» και «Sunday Times Magazine».

Το πάρκο των ελαφιών
Μυθιστόρημα.
Γιώργος Τασσόπουλος

Εκδόσεις: Πλέθρον, 1988

σελ.: 316

Στην ερημιά των κάκτων της Νότιας Καλιφόρνιας βρίσκεται μια όαση ανηθικότητας και αισθησιασμού. Εδώ, στο εξωτικό, παρακμιακό καταφύγιο της Χρυσής Ερήμου, συγκεντρώνεται η απαστράπτουσα αφρόκρεμα του Χόλιγουντ για να αποδράσει από τους ρόλους στους οποίους έχει τυποποιηθεί από καιρό. Μακριά όμως από από την εύθραυστη βιτρίνα της πρωτεύουσας, τα απονευρωμένα πάθη και οι διαψευσμένες φιλοδοξίες, οι λαγνείες και οι αβυσσαλέες απελπισίες που συνοδεύουν τις ζωές αυτού του εκμαυλισμένου πλήθους, υψώνονονται γυμνά ως τη επιφάνεια-λαμπρά εστιασμένα από την αδυσώπητη αλλά και συμπονετική ματιά του Μέιλερ.

Αρχαία Δειλινά

Μυθιστόρημα

Μετάφραση: Χριστιάννα Ε. Σακελλαροπούλου

Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνης, 2003

σελ.: 890
Το μυθιστόρημα Αρχαία Δειλινά, εκθαμβωτικό, πληθωρικά μεστό και βαθιά συγκινητικό, αναπλάθει δεξιοτεχνικά το μισοβυθισμένο στη λήθη πολιτισμό της αρχαίας Αιγύπτου. Ο Μέιλερ εμφυσά ζωή στα πρόσωπα της εποχής της 18ης Δυναστείας των Φαραώ: στον Ραμσή Β' και στη σύζυγό του Νεφερταρί, στον Μενενχετέτ, δημιούργημα, εραστή και θύμα τους, στους θεούς και τους θνητούς που τους περιστοιχίζουν, διατηρώντας άμεση, τηλεπαθητική επικοινωνία μαζί τους. Ο ήρωάς του, που μετενσαρκώνεται τρεις φορές στη διάρκεια του μυθιστορήματος, κινείται μέσα στο εκτυφλωτικό φως πάλλευκων ναών, στους εξαίσιους κήπους του βασιλικού χαρεμιού, κατά μήκος του επιβλητικού, ζωοδότη Νείλου, αλλά και μέσα στην κλαγγή της μάχης. Σημαντικότατο έργο δημιουργικής φαντασίας, το μυθιστόρημα Αρχαία Δειλινά εκφράζει την εμμονή του Μέιλερ με τη μαγεία και τον ερωτισμό και συνεχίζει να ζει στο νου του αναγνώστη για πολύ καιρό αφού διαβάσει και την τελευταία σελίδα. «...πρέπει να καταλάβεις ότι είσαι νεκρός εδώ και χίλια χρόνια. Οι Φαραώ έχουν χαθεί. Η Αίγυπτος ανήκει σε άλλους. Γνωρίζουμε μόνο αδύναμους πρίγκιπες, κι αυτοί είναι οι γιοι αντρών από μακρινούς τόπους. Ακόμα και τα έθνη άλλαξαν. Κανείς δε μιλά πια για τους Χετταίους. Υπάρχει ένας τόπος στην αντίπερα μεριά της Μεγάλης Πράσινης που ούτε καν θα είχες ακούσει όταν ζούσες. Είναι μια χώρα πέρα στα βορειοδυτικά της Τύρου, κι έχει περάσει αρκετός χρόνος ώστε ο λαός της να γίνει παντοδύναμος και μετά να χάσει τη δύναμή του. Τόσο πολύς καιρός έχει περάσει. Τώρα υπάρχει ένα άλλο πανίσχυρο έθνος, που ζει ακόμα πιο μακριά, στα δυτικά και πέρα από τη Μεγάλη Πράσινη, και ο λαός του ήταν βάρβαρος όταν γεννήθηκες εσύ. Οι θεοί μας, αν μιλήσουμε για τον Ρα και την Ίσιδα, για τον Ώρο και τον Σετ, είναι τώρα στην κατοχή τους. Αν σκέφτεσαι την ιστορία που σου είπα γι' αυτούς στην αρχή των ταξιδιών μας, τώρα ομολογώ ότι σου τη μετέφερα με τον τρόπο που τη διηγούνται μεταξύ τους αυτοί οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι...»

Το Κατά Υιόν Ευαγγέλιον

Μυθιστόρημα

Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου

Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνης, 1997

σελ.: 345

Για δύο χιλιάδες χρόνια η σύντομη ζωή ενός νεαρού Ναζωραίου κήρυκα επηρέασε σε τεράστιο βαθμό τους θριάμβους και τις καταστροφές του δυτικού πολιτισμού. Τώρα ο Νόρμαν Μέιλερ έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή του Χριστού. "Αυτή η φωνή που ακούω είναι η φωνή του Θεού;" αναρωτιέται ο Ιησούς. "Κι αν οι φωνές που ακούω είναι απ' τον Θεό, γιατί τάχα με διάλεξε Εκείνος γιο Του; Αν πάλι δεν είναι απ' τον Θεό, τότε ποιος μου έδωσε τη δύναμη να κάνω θαύματα;" Καταλαβαίνουμε γρήγορα πως η ιστορία που διαβάζουμε είναι η ιστορία ενός καλού κι ευλαβικού ξυλουργού, που ζει αντιμέτωπος με θαυμαστά ερωτήματα. Το αποτέλεσμα είναι, παραδόξως, η ιστορία ενός ανθρώπου που παρασύρεται απ' τα οράματά του, τους όρκους του και τα θαύματά του. Ώσπου φτάνει στην αποκάλυψη του τέλους, του τέλους της δύναμής του. Το Κατά Υιόν Ευαγγέλιον, παρόλο που στηρίζεται εξ ολοκλήρου σχεδόν στην Καινή Διαθήκη, καταφέρνει να ζωντανέψει τον κόσμο της Γαλιλαίας και της Ιερουσαλήμ όπως ήταν πριν από δύο χιλιάδες χρόνια. Σε μια εποχή στενόχωρης σταθερότητας, συναντάμε στους Αγίους Τόπους ένα αυτάρεσκο αλλά φοβισμένο καθεστώς, που προσπαθεί να κυβερνήσει πλήθη απελπισμένα, έτοιμα να ξεσηκωθούν. Είναι μια εποχή που εγκυμονεί μεγάλες αλλαγές, εφάμιλλη της δικής μας. Ο Μέιλερ κατορθώνει να δημιουργήσει έναν άνθρωπο εντελώς διαφορετικό απ' τους υπόλοιπους, έναν άντρα, ωστόσο, γεμάτο πάθος και αμφιβολίες, δύναμη κι αδυναμία, έναν πρωταγωνιστή, που είναι συνάμα θεός και άνθρωπος, το γιο του Θεού, που μοιράζεται τη δική μας θνητή μοίρα. Το Κατά Υιόν Ευαγγέλιον είναι το έργο ενός απ' τους μεγαλύτερους εν ζωή συγγραφείς της Αμερικής: ένα βιβλίο όλο τόλμη, περίσκεψη, ποίηση, τραγικότητα, πάθος. 'Ενα βιβλίο, προς μεγάλη μας έκπληξη κι ευχαρίστηση, συναρπαστικό και συνταρακτικό συνάμα.

Το φάντασμα της "Πόρνης

Μετάφραση: Κωνσταντίνος Δόλκας

Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνης, 1994

σελ.: 1021
"Το φάντασμα της "Πόρνης"" είναι το μυθιστόρημα για το οποίο ο Νόρμαν Μέιλερ έκανε έρευνες σε όλο το μακρύ διάστημα της λαμπρής καριέρας του· είναι το αποκορύφωμα ενός από τα μεγάλα λογοτεχνικά ταξίδια του, ένα μυθιστόρημα που έρχεται να δώσει λύτρωση στη μακροχρόνια εμμονή του σχετικά με το μυστήριο αυτό που λέγεται Αμερική. "Το φάντασμα της "Πόρνης"" είναι ένα βιβλίο που μιλάει για κατασκόπους και αξιωματούχους της Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA) - άντρες και γυναίκες, για τους οποίους η απάτη και η εναλλαγή πολλαπλών ρόλων είναι τρόπος ζωής, ένα είδος θρησκείας. Ωστόσο, "Το φάντασμα της "Πόρνης"" δεν είναι ένα κατασκοπικό μυθιστόρημα όπου οι δυνάμεις του φωτός συγκρούονται με τις δυνάμεις του σκότους. Ο εχθρός εδώ δεν είναι η καταστροφική μανίας μιας αλλόκοτης μακρινής δύναμης αλλά αυτός καθαυτός ο ψυχοφθόρος ψυχρός πόλεμος. "Το φάντασμα της "Πόρνης"" είναι η ιστορία μιας σταυροφορίας, όπου η διάκριση ανάμεσα στην αλήθεια και το ψεύδος είναι το ίδιο δυσδιάκριτη, όσο η διαφορά ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό.

Το Χρονικό της εποχής μας

Αφηγήματα

Μετάφραση: Ιλάειρα Διονυσοπούλου

Εκδόσεις: Καστανιώτης, 2002

σελ.: 549
Το Χρονικό της εποχής μας αποτελεί μια προσωπική αναδρομή του Μέιλερ στο μέχρι σήμερα έργο του και ταυτόχρονα ένα πλούσιο, δυναμικό πορτρέτο της εποχής μας σχεδιασμένο από τον μεγάλο αμερικανό συγγραφέα. Η ευρύτατη γκάμα των θεμάτων που τον απασχόλησαν και τον απασχολούν, η μόνιμη περιέργειά του για τον κόσμο που μας περιβάλλει καθώς και οι θαυμαστές του περιγραφικές και λογοτεχνικές ικανότητες χωρέσανε στο βιβλίο αυτό με το οποίο ο Μέιλερ αποχαιρέτησε τον αιώνα που μόλις αφήσαμε πίσω μας. Η Μέριλιν και η Μαντόνα, ο Κένεντι και ο Κάστρο, ο Χεμινγουέι και ο Καπότε, οι μυθιστορηματικοί Γυμνοί και οι νεκροί και το Βιετνάμ, ο κόσμος του μποξ και η μαφία, η απελευθέρωση των γυναικών και τα γκράφιτι, άλλοτε με τη μορφή της καθαρής λογοτεχνίας, άλλοτε με τη μορφή του δημοσιογραφικού ρεπορτάζ και άλλοτε με τη μορφή του δοκιμίου, είναι θέματα με τα οποία ο Μέιλερ θέλησε να αναμετρηθεί για μια ακόμα φορά, δίνοντας έτσι στο κοινό του ένα είδος "σύνοψης" του έργου του και μια προσωπική, πνευματική διαθήκη. Για την ελληνική έκδοση επιλέχθηκαν όλα εκείνα τα κείμενα που δεν ενδιαφέρουν μόνο τον αμερικανό αναγνώστη.

ΝΟΡΜΑΝ ΜΕΪΛΕΡ (1923-2007)

2011-01-07T07:37:00.000-08:00

Νόρμαν Μέιλερ (Norman Mailer), 1923 - 2007

"Αμερικανός μυθιστοριογράφος (γεννήθηκε το 1923 στο Λονγκ Μπραντς του Νιου Τζέρσυ, ΗΠΑ), ο οποίος καλλιέργησε με επιτυχία ένα δημοσιογραφικό ύφος, παρουσιάζοντας πραγματικά γεγονότα μέσα από την πλούσια σε υποκειμενικό στοιχείο και σε φαντασία μορφή του μυθιστορήματος. Με τα έργα του άσκησε ριζοσπαστική κριτική στον ολοκληρωτισμό, τον οποίο θεωρεί συμφυή με τη συγκεντρωτική δομή της εξουσίας στην Αμερική του 20ού αιώνα.
Ο Μαίηλερ αποφοίτησε από το Χάρβαρντ το 1943 με ειδικότητα στην αεροναυτική μηχανική. Το 1944 κατατάχθηκε στον στρατό και υπηρέτησε στον Ειρηνικό ώς το 1946. Ενώ είχε ήδη εγγραφεί στη Σορβόνη, στο Παρίσι, έγραψε το Οι γυμνοί και οι νεκροί (The Naked and the Dead, 1948), που χαιρετίστηκε αμέσως ως ένα από τα τελειότερα αμερικανικά μυθιστορήματα που γεννήθηκαν από τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο.
Η επιτυχία του αυτή, στα 25 του χρόνια, τον έκανε να ελπίσει ότι θα αναδειχνόταν από συγγραφέας πολεμικών μυθιστορημάτων σε ηγετική μορφή της μεταπολεμικής γενιάς στον χώρο της λογοτεχνίας. Η αναζήτηση όμως θεμάτων και μορφών που θα του έδιναν τη δυνατότητα να εκφράσει την ουσία εκείνων τα οποία ο ίδιος θεωρούσε ως τα προβλήματα του καιρού του τον παγίδεψε σε έργα αναζήτησης, που έβρισκαν πολύ μικρή απήχηση στο πλατύ κοινό. Το δεύτερο μυθιστόρημα του Στο χείλος τής βαρβαρότητας (Barbary Shore, 1951) και το Πάρκο ελαφιών (The Deer Park, 1955) έγιναν δεκτά από την κριτική με εχθρότητα και ανάμικτα σχόλια. Το επόμενο σημαντικό έργο του ήταν ένα μεγάλης έκτασης δοκίμιο με τον τίτλο Ο Λευκός Νέγρος (The White Negro, 1957), μια γεμάτη συμπάθεια μελέτη ενός περιθωριακού κοινωνικού φαινομένου - των «χίπις».
Το 1959 ο Μαίηλερ προσείλκυσε και πάλι την προσοχή με τις Αυτοδιαφημίσεις του (Advertisements for Myself), μια συλλογή από ημιτελείς ιστορίες, τμήματα από μυθιστορήματα, δοκίμια, σχόλια, σημειώσεις σε καρνέ και ιδέες για μυθιστόρημα. Αυτό το συνονθύλευμα, ως τρόπος αυτοαπογύμνωσης και αυτοαποκάλυψης, κίνησε τον θαυμασμό της νεώτερης γενιάς, που αναζητούσε νέους τρόπους ζωής και νέες μορφές τέχνης. Τα μεταγενέστερα μυθιστορήματα του Μαίηλερ Αμερικανικό όνειρο (Αn American Dream, 1965) και Γιατί είμαστε στο Βιετνάμ; (Why are we in Vietnam?, 1967) διαβάστηκαν πλατιά, αν και δεν είχαν επιτυχία στον χώρο τής κριτικής.
Σε σύγκρουση με την κριτική και με τους αναγνώστες, ο Μαίηλερ εκτιμήθηκε λιγότερο ως μυθιστοριογράφος και περισσότερο ως δημοσιογράφος με τις Στρατιές της νύχτας (The Armies of Ihe Night, 1968), το Μαϊάμι και η πολιορκία του Σικάγου (Miami and the Siege of Chicago, 1968) και τo Για μια φωτιά στο φεγγάρι (Of a Fire on the Moon, 1970). Από τα έργα του αξίζει ακόμη να αναφερθούν οι συλλογές δοκιμίων, Τα χαρτιά τού προέδρου (The Presidential Papers, 1963) και Κανίβαλοι και χριστιανοί (Cannibals and Christians, 1966), Το τραγούδι τού εκτελεστή (The Executioner's Song, 1979), μυθιστόρημα βασισμένο στη ζωή του κατάδικου δολοφόνου Γκάρυ Γκίλμορ, Αρχαία βράδια (Ancient Evenings, 1983), ο πρώτος τόμος μιας τριλογίας για την Αίγυπτο και Τα σκληρά παληκάρια δεν χορεύουν (Tough Guys Don't Dance, 1984), ένα σύγχρονο μυθιστόρημα αγωνίας και μυστηρίου («θρίλερ»). Έπειτα από το Harlot's Ghost (1991), εξέδωσε μια μελέτη για τον Λη Χάρβυ Όσβαλντ με τίτλο Η ιστορία τού Όσβαλντ (Oswald's Tale, 1995), το βιβλίο Πορτραίτο του Πικάσο σε νεαρή ηλικία (Portrait of Picasso as a Young Man, 1995) και μια παράδοξη αναθεώρηση της ιστορίας του Ιησού με τίτλο Το κατά τον Υιόν Ευαγγέλιον (The Gospel According to the Son, 1997)".
(Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα)

Μεταγενέστερα έργα του Νόρμαν Μαίηλερ:
Why Are We At War?. New York : Random House, 2003.
The Spooky Art: Some Thoughts on Writing. New York : Random House, 2003.
The Big Empty: Dialogues on Politics, Sex, God, Boxing, Morality, Myth, Poker and Bad Conscience in America. New York: Nation Books, 2006
The Castle in the Forest. New York : Random House, 2007.
Έργα του Νόρμαν Μαίηλερ στη βιβλιοθήκη

Advertisements for myself. Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1992. [B MAI]
An American dream. London : Flamingo, 1994. [F MAI]
The armies of the night : history as a Novel, The novel as history. Harmondsworth, Middlesex : Penguin, 1970.
[818.54 MAI]
The deer park. London : Abacus, 1997. [F MAI]
The executioner's song. London : Vintage, 1991. [F MAI]
The fight. London : Penguin, 2000. [796.83 MAI]
Harlot's ghost. London : Abacus, 1992. [F MAI]
The naked and the dead. London : Flamingo, 1993. [F MAI]
The naked and the dead. New York, N.Y. : Modern Library, c1948. [F MAI]
Tough guys don't dance. London : Abacus, 1997. [F MAI]

Σύνδεσμοι στο Διαδίκτυο
«Δεν έχω πια εχθρούς»
Συνέντευξη του συγγραφέα στην εφημερίδα Το Βήμα 14/11/1999
Μεγάλος συγγραφέας με τεράστιο «εγώ»
Άρθρο του Δημήτρη Αναστασόπουλου στην Ελευθεροτυπία (12/11/2007)
Νόρμαν Μέιλερ από την Βικιπαίδεια
Νόρμαν Μέιλερ, έκανε το ρεπορτάζ μυθιστόρημα
Άρθρο του Ηλια Μαγκλινη στην Καθημερινή (13/11/2007)
Ο πρωταθλητής του προσωπικού ρεπορτάζ
Άρθρο του Αναστάση Βιστωνίτη στην εφημερίδα Το Βήμα (17/11/2007)
The celebrity lecture Series: Norman Mailer
Ομιλία του συγγραφέα στις 3 Απριλίου 1990 στο Michigan State University όπου έχουν καθιερωθεί ομιλίες από συγγραφείς, κριτικούς και άλλους καλλιτέχνες (περιέχει αρχείο ήχου)
Mailer's interview with The Paris Review
Norman Mailer: Filmography
Norman Mailer from Wikipedia
Norman Mailer
Κείμενο της Anna Banks από το Department of English, University of Pennsylvania
Norman Mailer
Άρθρο για τον συγγραφέα από την εφημερίδα Telegraph
Norman Mailer: Autocrat of the Remainder Table
The Norman Mailer Society
Norman Mailer tells Hitler's story and his own
Ραδιοφωνική εκπομπή από Minnesota Public Radio (περιέχει αρχείο ήχου)
Quotes from Norman Mailer

Γουίλιαμ Φώκνερ "Η βουή και η μανία"

2011-01-06T11:06:00.000-08:00

Τελειώνοντας την ανάγνωση του μυθιστορήματος μού ήλθε στο νου αυτός ο χαρακτηρισμός: αφηγηματικό ζάπινγκ. Γράφοντας την εποχή του μεταμοντερνισμού ο Φόκνερ χρησιμοποιεί διαφορετικές αφηγηματικές τεχνικές σε κάθε ένα από τα τέσσερα κεφάλαια του έργου. Στο πρώτο έχουμε τη λεγόμενη «stream of consciousness», τη ροή της συνείδησης στον εσωτερικό μονόλογο ενός διανοητικά καθυστερημένου νέου. Μου θύμισε τον «Λούσια» του Νίκου Χουλιαρά.

Στο δεύτερο έχουμε επίσης τον εσωτερικό μονόλογο του ενός από τους δυο αδελφούς του. Διαταραγμένη προσωπικότητα, ο αδελφός αυτός θα αυτοκτονήσει. Με εξαίρεση το θαυμάσιο και σχετικά εκτενές μέρος όπου αφηγείται την περιπέτειά του με το μικρό κοριτσάκι των Ιταλών εμιγκρέδων, η αφήγηση αποτελείται από σύντομα σπαράγματα μνήμης και θραύσματα σκέψεων.

Στο τρίτο μέρος ο Φόκνερ εγκαταλείπει τον μοντερνισμό για τον μεταμοντερνισμό της διαυγούς αφήγησης, σαν αυτής του μυθιστορήματος των κλασικών του 19ου αιώνα, αν και έχουμε επίσης πρωτοπρόσωπη αφήγηση, όχι ενός ατόμου διαταραγμένου ψυχικά αλλά ενός σχετικά ισορροπημένου ατόμου, γι αυτό και με περισσότερη συνοχή. (Ψυχικά ισορροπημένου, γιατί ηθικά, άστα να πάνε στο διάβολο.

Έβαλε χέρι στα λεφτά της ανιψιάς του, μέχρι που αυτή του τα βούτηξε, παίρνοντας για τόκο και τις δικές του οικονομίες). Στην τριτοπρόσωπη αφήγηση, την κυρίαρχη αφήγηση του ρεαλιστικού μυθιστορήματος, επιστρέφουμε στο τέταρτο μέρος, με εστίαση στο πρόσωπο της μαύρης υπηρέτριας, «του μόνου θετικού προσώπου του μυθιστορήματος», όπως γράφει το αυτί του εξωφύλλου. (Αλλά για στάσου, δηλαδή ο ΑΜΕΑ είναι από χέρι αρνητικός;)

Ο χρόνος της αφήγησης είναι ένα ζιγκ ζαγκ. Μετά το πρώτο μέρος που επιγράφεται «Απριλίου 7η, 1928» έχουμε μια αναδρομή 18 χρόνων με τίτλο «Ιουνίου 2α, 1910. Στο τρίτο μέρος πηγαίνουμε μια μέρα πριν από το πρώτο μέρος, την «Απριλίου 6η, 1928» για να πηδήσουμε στο τέταρτο στην «Απριλίου 8η, 1928». Τουλάχιστον το τέλος είναι στη σωστή του θέση.

Τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές μου έρχεται η σκέψη μήπως το κίνημα του μεταμοντερνισμού οφείλεται στο φαινόμενο του εθισμού. Ο κόσμος, συγγραφείς και αναγνώστες, είχαν βαρεθεί πια να διαβάζουν και να γράφουν όπως τον 19ο αιώνα, και αναζήτησαν νέους τρόπους γραφής. Ίσως να υπερβάλλω, αλλά ένα άρθρο του Άρθουρ Κέσλερ με τίτλο «Ο εθισμός στην τέχνη», το οποίο διάβασα μαθητής, με εντυπωσίασε ιδιαίτερα, και έχω την τάση να το χρησιμοποιώ σαν ερμηνευτικό pass- partout σε πολλά φαινόμενα. Και επειδή κάθε αλλαγή δεν σημαίνει αναγκαστικά και πρόοδο (στο νου μου, σαν εκπαιδευτικός, μου έρχονται οι κατά καιρούς διατυμπανιζόμενες μεταρρυθμίσεις στην παιδεία), γι αυτό και το κίνημα του μοντερνισμού δεν ρίζωσε, και οι συγγραφείς σήμερα έχουν επιστρέψει στην αφηγηματική διαύγεια των κλασικών (αν μπορούσαν ας έκαναν και αλλιώς, τα βιβλία τους θα έμεναν στα αζήτητα.)

Το έργο πραγματεύεται την πτώση μιας οικογένειας του Αμερικανικού Νότου. Και μου έρχεται μια ακόμη σκέψη: Γιατί μαγεύονται οι συγγραφείς τόσο με την «πτώση»; Η λέξη «Πτώση» υπάρχει σαν τίτλος σε έργο του Καμύ, και βρίσκεται επίσης στον τίτλο ενός έργου του Έντγκαρ Άλαν Πόε («Η πτώση του οίκου των Άσερ»). Αλλά η ιστορία με την πτώση ξεκινάει πιο παλιά, από τις τραγωδίες, με την πτώση του οίκου των Ατρειδών και των Λαβδακιδών. Ο Τόμας Μαν μας αφηγήθηκε επίσης την πτώση των Μπούντενμπρουκς», και ο Μάρκες την πτώση μιας άλλης οικογένειας στα «Εκατό χρόνια μοναξιάς». Υπάρχουν κι άλλες, κάπου έχω ξαναγράψει, δεν θυμάμαι πού. Και τώρα που ξαναδιαβάζω αυτό το κείμενο για να το διορθώσω θυμάμαι και το «Μυστικό της κοντέσας Βαλέραινας» του Ξενόπουλου.

Διαβάζοντας τη βιογραφία του συγγραφέα (καταθλιπτικός και αλκοολικός) κάνω τη σκέψη ότι οι Αμερικανοί πεζογράφοι είναι, σαν τους καταραμένους ποιητές, καταραμένοι πεζογράφοι. Πρόσφατα διάβασα ένα δείγμα από δυο απ’ αυτούς. Ξεκινώντας από τον «Τρούμαν», έχοντας σαν ερέθισμα την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία αλλά και ένα ντοκιμαντέρ στο κανάλι της βουλής, διάβασα το «Πρόγευμα στο Τίφανις» και μια αρκετά εκτενή βιογραφία. Στη συνέχεια Κερουάκ. Ερέθισμα: ένα βιογραφικό ντοκιμαντέρ, πάλι στο κανάλι της βουλής. Αντίδραση: «Στο δρόμο», από τη βιβλιοθήκη του Βήματος. Φίτζεραλντ δεν έχω διαβάσει ακόμη, αλλά ξέρω για τη ζωή του. Και κοίτα να δεις άγνοια, ξαναδιαβάζοντας τώρα στη Wikipedia τη βιογραφία του, είδα ότι αυτούς τους πεζογράφους τους χαρακτήρισαν συλλήβδην ως «η χαμένη γενιά».

Ο Χέμινγουεϊ φαινόταν ο πιο ισορροπημένος, αλλά και αυτός δεν την γλύτωσε. Σαν τον Τζακ Λόντον αυτοκτόνησε. Και πρόσφατα διάβασα στη «Θεραπεία του Σοπενάουερ» του Ίρβιν Γιάλομ (αργότερα θα γράψω δυο λογάκια και γι αυτήν) ότι ο Χεμινγουέι είχε δηλώσει «Εμένα ο ψυχαναλυτής μου είναι η γραφομηχανή μου». Για πολλά χρόνια φαίνεται ότι αυτός ο ψυχαναλυτής τον στήριζε, όμως στο τέλος τον πρόδωσε. Βρισκόταν στην Κούβα όταν πήρε ένα κυνηγετικό όπλο και τίναξε τα μυαλά του στον αέρα, στα εξήντα δύο του.

Ρε μπας και το keyboard στο κομπιούτερ μου είναι ο δικός μου ψυχαναλυτής; Αν ναι, να πάρω ένα καλύτερο, έτσι, για σιγουριά. Και αυτό βέβαια καλό είναι, ασύρματο, αλλά φτηνιάρικο.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ

http://hdermi.blogspot.com/ 20/10/2007

Ηρεμα, θολά νερά

2011-01-06T10:32:00.000-08:00

Αφήγημα που ρέει με τον ύπουλα καθησυχαστικό ρυθμό του ποταμού Μισισιπή, ο οποίος πλημμυρίζει αναπάντεχα την περίοδο του Μεσοπολέμου μοιράζοντας ρόλους θυμάτων και ηρώων.

Γουίλιαμ Φώκνερ

Ο Γέρος

Εκδόσεις Το Ροδακιό, 1998

Σελ. 102

Ο Γέρος, όπως χαϊδευτικά αποκαλούν οι μαύροι τον Μισισιπή, τη ραχοκοκαλιά της φωκνερικής Yoknapatawpha, είναι μαζί με τον Χώκμπερυ Φιν το μοναδικό αφήγημα στην αμερικανική λογοτεχνία «που αποδίδει την αίσθηση της δύναμης και του μυθικού όγκου του ποταμού» (Cowley) και την ίδια στιγμή ένα από τα λιγότερο γνωστά έργα του. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1939 μαζί με τις Αγριες φοινικιές σε μια πρωτότυπη έκδοση, όπου οι δύο νουβέλες παρετίθεντο αντικριστά, αντιστικτικά, ανά κεφάλαιο, στη μία σελίδα ο Γέρος, στην απέναντι οι Αγριες φοινικιές. Ο Φώκνερ επέλεξε να παρουσιάσει κατ' αυτόν τον τρόπο τα δύο έργα προκειμένου να τονίσει τη διαλεκτική τους ενότητα: «Στις Αγριες φοινικιές ένας άντρας θυσιάζει τα πάντα για την ελευθερία και την αγάπη και χάνει και τα δύο, στον Γέρο ο κατάδικος θυσιάζει τα πάντα για να γλιτώσει από την ελευθερία και την αγάπη» (The Portable Faulkner, Penguin Books, σελ. 480). Στη συνέχεια ο Γέρος αυτονομήθηκε, βρήκε τη θέση του στον χάρτη των έργων που ο ίδιος ο συγγραφέας σχεδίασε το 1945, και αποτελεί ως σήμερα ένα διαφορετικό δείγμα γραφής του Φώκνερ.

Η πλοκή στον Γέρο είναι οριακά απλοποιημένη προς όφελος της εικόνας. Στη μεγάλη πλημμύρα του Μισισιπή τον Απρίλιο του 1927, που άφησε πίσω της εκατοντάδες νεκρούς και ανυπολόγιστες καταστροφές, ένας άντρας καταδικασμένος για ληστεία τρένου, ο οποίος εκτίει την ποινή του στις αγροτικές φυλακές του Πάρτσμαν, συμμετέχει στα αυτοσχέδια σωστικά συνεργεία που προσπαθούν να εντοπίσουν και να διασώσουν επιζώντες. Οταν η βάρκα στην οποία επιβαίνει μαζί με έναν συγκρατούμενό του ανατρέπεται, θεωρείται νεκρός. Επί δύο μήνες δίνει μάχη με τον ποταμό, διασώζει και προφυλάσσει μέχρι τέλους μία έγκυο γυναίκα, η οποία στο διάστημα αυτό φέρνει στον κόσμο το παιδί της, και καταφέρνει να επιστρέψει, να παραδώσει τη βάρκα και τη γυναίκα και να παραδοθεί. Καταδικάζεται σε άλλα 10 χρόνια φυλακή για απόπειρα απόδρασης, προκειμένου να λυθεί έτσι το γραφειοκρατικό ζήτημα ότι έχει δηλωθεί νεκρός και κάποιος πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για το λάθος.

Οι 100 σελίδες του Γέρου σχηματίζουν ένα καλειδοσκόπιο, στο οποίο οι διαφορετικές όψεις του ποταμού περιστρέφονται με εντυπωσιακό τρόπο. Η αρχετυπική για τον Φώκνερ παρουσία του Μισισιπή γίνεται αντικείμενο μιας εξαντλητικής περιγραφής, η οποία αποδίδει στον ποταμό-Ποσειδώνα πρωτεϊκά χαρακτηριστικά. Η φαινομενική και ηγεμονική ηρεμία του νερού, που κυλάει ανάποδα κάτω από την αρυτίδωτη επιφάνειά του, η ανεξέλεγκτη ορμή του κύματος, το οποίο ξεκινάει από φύλλο ζύμης για πουτίγκα και γίνεται άλογο, φωτιά και σαρκοβόρο θηρίο, η απέραντη μοναξιά και ερημία του νερού είναι μερικές μόνο από τις εικόνες του παράξενου κόσμου του ποταμού, στον οποίο κινείται ο κατάδικος. Ως αντιστροφή της παραδεδομένης στον Φώκνερ αφηγηματικής πρακτικής, τα πρόσωπα, είτε μεμονωμένα είτε ως σύνολα, λειτουργούν στον Γέρο ως διάκοσμος, ως σημεία αναφοράς σε σχέση με τον ποταμό.

Οργανικά συνδεδεμένοι με το ποτάμι, οι άνθρωποι ετεροκαθορίζονται ζώντας κυριολεκτικά και μεταφορικά στη σκιά του Μισισιπή, πίσω από τα αναχώματα ή στις καλύβες εντός του, στις πόλεις, στις όχθες του ή στα ποταμόπλοια που τον διαπλέουν. Η καρτερία των καταδίκων, η ποικιλία των φυλών που ζουν δίπλα στο νερό και οι αντιθέσεις τους, η ρυπαρότητα και η αναλγησία των ομάδων που τον κατοικούν, η τρέλα και το θάρρος των κυνηγών κροκοδείλων αποτελούν όψεις του ίδιου νομίσματος, της στωικότητας στην οποία ο ίδιος ο ποταμός διαπαιδαγωγεί τους συντρόφους του. Στον Γέρο, μαζί με τον κατάδικο, στον ποταμό κολυμπάνε τσακισμένα δέντρα, σπίτια, μπαμπακαποθήκες υπό διάλυση, νεκροί λαγοί κι ελάφια, ψόφια ψάρια, πτώματα, μελλοντικό λίπασμα για την επόμενη σοδειά μπαμπακιού, όταν το νερό γυρίσει στη συνηθισμένη κοίτη του.

Ο κατάδικος μπαίνοντας στη βάρκα λυτρώνεται από τις αλυσίδες του, τον «ομφάλιο λώρο» που τον συνδέει με τους συγκρατούμενούς του. Πέφτοντας στο νερό κερδίζει την απόλυτη ελευθερία, στην κόψη της ζωής και του θανάτου. Στο σημείο αυτό επιστρέφουμε στον πυρήνα της φωκνερικής κοσμοαντίληψης, σύμφωνα με την οποία η πορεία της ανθρώπινης ύπαρξης υπακούει σε ένα σχέδιο, στο οποίο ο ίδιος ο άνθρωπος αδυνατεί να παρέμβει. Η επαναληπτικότητα του κύματος, η αδυναμία ή η προσωρινότητα της προσάραξης, η «μυλόπετρα» έγκυος, η οποία ενσαρκώνει τον εφιάλτη της αναπαραγωγής που αναιρεί τη θηλυκότητα, βιώνονται από τον κατάδικο ως αστεία του «συμπαντικού χωρατατζή» που έχει σχεδιάσει τον χάρτη της ζωής του. Η αρχή έγινε με την προσκόλλησή του στα φτηνά αστυνομικά αφηγήματα που τον οδήγησαν στη ληστεία-φιάσκο, το τέλος γράφεται στον ποταμό που του δίνει την ευκαιρία να μετρήσει τι έχει και τι έχασε, να μετρηθεί με τον εαυτό του, μετέωρος, μακριά από την πάτρια γη και από οποιαδήποτε γη, και τον οδηγεί τελικά στη σιγουριά της φυλακής.

Ο Γέρος παρακολουθεί τρεις διαφορετικές πορείες: την πορεία του ποταμού, από την ηρεμία στην εξέγερση και πάλι πίσω στην ηρεμία, του κατάδικου, από την ανελευθερία της φυλακής στην περιπέτεια και τη δέσμευση απέναντι στη ζωή που συνοδεύει και πίσω πάλι στην ηρεμία της φυλακής, και τέλος τη ροή της αφήγησης, η οποία αιωρείται ανάμεσα στη δυνατότητα και στην αδυναμία του λόγου να περιγράψει τα πράγματα. Η γοητεία του Γέρου έχει κάτι από τη γοητεία του Μισισιπή. Η πρώτη ανάγνωση αποκαλύπτει ένα κείμενο ήρεμο, ουδέτερο. Στη συνέχεια όμως ο προσεκτικός αναγνώστης ανακαλύπτει την ανάδρομη φορά, την ορμή της λέξης, η οποία στην περιφορά της τον καθηλώνει. Ο υπομονετικός και επίμονος αναγνώστης, που ανταποκρίνεται στην πρόκληση, μένει τελικά έκθαμβος από τη φρεσκάδα και την τελειότητα της αναπαράστασης.

ΤΙΤΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ

ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 18 Ιουλίου 1999

Το τέλος μιας ηρωικής εποχής

2011-01-06T10:25:00.000-08:00

Η ελεγεία του Φώκνερ για την παρακμή και την πτώση του αμερικανικού Νότου μέσα από τις τύχες του οίκου των Σαρτόρις

Το Σαρτόρις είναι το τρίτο κατά σειρά μυθιστόρημα του Φώκνερ, μετά το Μεροκάματο του Στρατιώτη και τα Κουνούπια, το οποίο εκδόθηκε το 1929. Αποτελεί τη συντομευμένη εκδοχή ενός πιο εκτεταμένου έργου, με τίτλο Λάβαρα στη σκόνη, το οποίο κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο του συγγραφέα. Πρόκειται για ένα έργο πρώιμο, τόσο σε επίπεδο τεχνικής όσο και σύλληψης, που εγκαινιάζει το έπος του αμερικανικού Νότου και της Yoknapatawpha, της φανταστικής περιοχής που αποτέλεσε το λίκνο της μυθιστορηματικής μυθολογίας του συγγραφέα.

Στο έργο αυτό, με το οποίο συνειδητοποίησε το συγγραφικό του πεπρωμένο, ο Φώκνερ αφηγείται την ιστορία της οικογένειας των Σαρτόρις, στην οποία θα επανέλθει σε πολλά μυθιστορήματα και διηγήματά του. Το Σαρτόρις πραγματεύεται τον κύριο κορμό των περιπετειών των τελευταίων γενεών της, με άξονα τη ζωή και τον θάνατο του προτελευταίου Σαρτόρις, του πιλότου Μπάγιαρντ. Στο έργο όπου αρχίζει να σχεδιάζει τη Yokona, όπως εδώ ονομάζει τη Yoknapatawpha, ο Φώκνερ σκιαγραφεί το ιδεώδες του νότιου τζέντλεμαν, ο οποίος μετά τον Εμφύλιο και κυρίως μετά τον Α´ Παγκόσμιο Πόλεμο βρίσκεται σε ασυμφωνία με τον ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο. Παράλληλα, κάνει έναν πρώτο απολογισμό των διαδοχικών συρράξεων για τον αγροτικό Νότο, εν όψει της γενικευμένης παρακμής η οποία, ορατή ήδη, θα οδηγήσει ολόκληρο τον κόσμο στο οικονομικό κραχ - και τον Νότο ειδικότερα στην οριστική του μετάλλαξη.

Εχοντας κατά νου έργα όπως το Αβεσαλώμ Αβεσαλώμ, δεν μπορούμε παρά να υπογραμμίσουμε τη σχετική αφηγηματική βατότητα των Σαρτόρις, που κάλλιστα μπορούν να θεωρηθούν μια εύληπτη εισαγωγή στην κατά Φώκνερ Ανθρώπινη Κωμωδία. Ο αναγνώστης οφείλει απλώς να επιμείνει σχετικά στο πρώτο κεφάλαιο, στο οποίο συντίθεται μέσα από πέντε θανάτους το γενεαλογικό δέντρο της οικογένειας. Στο δέντρο αυτό η γυναικεία παρουσία είναι από υποβαθμισμένη ως ανύπαρκτη, αφού στη βαθύτατα συντηρητική κοινωνία του Νότου ο ρόλος της γυναίκας είναι βοηθητικός ως διακοσμητικός.

Παρορμητικοί, παράφοροι και υπερήφανοι, οι Σαρτόρις ζουν μια ζωή γεμάτη ένταση και πάθος και ανάλογο είναι το τέλος τους. Μετερχόμενος εν συντομία τις περιπέτειες των παλαιότερων γενεών, στις οποίες θα επανέλθει διεξοδικά στους Ακατανίκητους, ο Φώκνερ μάς παρουσιάζει τον γερο-Μπάγιαρντ Σαρτόρις στη δύση της ζωής του και τον εγγονό του, νεότερο Μπάγιαρντ, ο οποίος σκηνοθετεί διαρκώς τον θάνατό του, κατά το παράδειγμα των ενδόξων προγόνων του, απογυμνωμένο όμως από τους υψηλούς ή λιγότερο υψηλούς στόχους του.

Φαινομενικά στη σκιά τους η μις Τζένυ, θεία του γερο-Μπάγιαρντ, η μόνη γυναίκα που συνοικεί επί ίσοις όροις με τους Σαρτόρις, έχει επίγνωση ότι η μοίρα της οικογένειας είναι προκαθορισμένη ως την τελευταία της λεπτομέρεια και ότι η αντίσταση στο άνωθεν επιβεβλημένο αυτό «σχέδιο» είναι θεμιτή αλλά και απολύτως μάταιη. Με εξαίρεση τον γερο-Μπάγιαρντ, που ήταν πολύ μικρός στον Εμφύλιο και πολύ μεγάλος στον Α´ Παγκόσμιο, όλοι ο Σαρτόρις ενσαρκώνουν το ιδεώδες της αντρειοσύνης και της αποκοτιάς στη μάχη, που τους επιβάλλεται κοινωνικά· και αντίστροφα, μεταφέρουν στην κοινωνική τους πρακτική τη βία και την επιβολή των μαχών.

Η ήττα στον Εμφύλιο, το άνοιγμα της κλειστής κοινωνίας του Νότου και της Αμερικής ολόκληρης στον κόσμο μετά το τέλος του δόγματος Μονρόε, η στράτευση σε έναν πόλεμο υπερατλαντικό που καταρρίπτει τη φιλολογία του ιδιότυπου «αμύνεσθαι περί πάτρης» στην οποία στηρίχθηκε η δόξα του οίκου των Σαρτόρις, αφήνουν μετέωρους τους νεότερους γόνους του. Ο Τζων, δίδυμος αδελφός του Μπάγιαρντ και επίσης εγγονός του γερο-Μπάγιαρντ, σκοτώνεται αερομαχώντας παιγνιωδώς. Ο Μπάγιαρντ, συναισθηματικά ακρωτηριασμένος μετά τον θάνατο του αδελφού του, ενοχικός και αυτοκαταστροφικός σκοτώνεται δοκιμάζοντας ένα πειραματικό αεροσκάφος. Προσωποποιεί την αδυναμία μιας εποχής και ενός τόπου να αποκωδικοποιήσει το μέλλον - μια θανατηφόρο αδυναμία, που δίνει τον τόνο σε ολόκληρο το έργο.

Το μυθιστόρημα ανοίγει με πέντε θανάτους και κλείνει με άλλους τρεις - του μαύρου υπηρέτη Σίμωνα συμπεριλαμβανομένου. Αφήνοντας κατά μέρος τον θάνατο της γυναίκας του και του πρώτου γιου του Μπάγιαρντ, οι τρεις πρώτοι θάνατοι συγκροτούν το υπόβαθρο της δόξας του οίκου. Οι δύο τελευταίοι, του γέρου και του νεότερου Μπάγιαρντ, σφραγίζουν το τέλος μιας σκληρής, αλαζονικής, ηρωικής εποχής. Ολόκληρο το μυθιστόρημα συνιστά μια σπουδή πτώσης μετά την ύβρη. Υπερήλικοι και φαντάσματα κινούνται σε χώρους κατοικημένους από σκόνη και αναμνήσεις, όπως το υπόγειο στο σπίτι των Σαρτόρις, το ιατρείο του Λους Πήμποντυ, το νεκροταφείο· και λαμπεροί νέοι κυνηγούν τον θάνατό τους, ενώ ενδιαμέσως επιδίδονται στην άγρα οπόσουμ και αλεπούδων, σε μερικές από τις ομορφότερες σελίδες του βιβλίου.

Με φόντο μια φύση που λειτουργεί αντιστικτικά ως άλλος πόλος του μυθιστορήματος, ο Φώκνερ διηγείται τη δική του ιστορία, αφού στο πρόσωπο του Συνταγματάρχη Τζων έχει ενσωματώσει πολλά στοιχεία από τη ζωή του παππού του· την ιστορία του τόπου του, συνδυάζοντας τη λαϊκή σοφία με τις τοπικές παραδόσεις που τόσο καλά γνωρίζει· και την ιστορία του ανθρώπου, που μάχεται μονίμως και ματαίως να υπερβεί εαυτόν και να αυτοπροσδιοριστεί σε μια προοπτική αθανασίας. Με τις χαρακτηριστικά και εμπρόθετα αργόσυρτες προτάσεις του, που μεταγράφουν τους ρυθμούς ζωής του Νότου, μας παρουσιάζει μια ανεστραμμένα ρομαντική ιστορία του Νότου, όπου οι εκ των προτέρων απολεσθείσες ψυχές δίνουν τη χαμένη μάχη για τη σωτηρία τους. Ευπρόσωπη, η μετάφραση της Εύης Γεωργούλη αναδεικνύει τη φωκνερική μεγαλοφυΐα.

ΤΙΤΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 3 Μαρτίου 2002

Η κυρία Τιτίκα Δημητρούλια είναι φιλόλογος και μεταφράστρια. Διδάσκει μεταφραστική τεχνολογία στο Διαπανεπιστημιακό Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Μετάφρασης.

Η προσωπική σφραγίδα

2011-01-06T10:15:00.000-08:00

«Αρχίζοντας το "Σαρτόρις" αντιλήφθηκα ότι θα άξιζε τον κόπο να γράψω για τη μικρή ταχυδρομική σφραγίδα της γενέτειράς μου. Πίστευα μάλιστα ότι δεν θα ζούσα αρκετά, ώστε να εξαντλήσω το θέμα. Ωστόσο εξιδανικεύοντας τα πραγματικά γεγονότα θα είχα την ευκαιρία να χρησιμοποιώ το οποιοδήποτε ταλέντο μου, για να να φθάσω στην κορυφή. Ανοιξα ένα χρυσωρυχείο από διαφορετικούς ανθρώπους δημιουργώντας ένα δικό μου κόσμο. Μπορώ να κινώ γύρω γύρω αυτά τα πλάσματα, όπως ο Θεός, όχι μόνο στο χώρο, αλλά και στο χρόνο. Το γεγονός ότι έχω μετακινήσει χρονικώς τους ήρωές μου με επιτυχία, αποδεικνύει, σύμφωνα τουλάχιστον με τους υπολογισμούς μου, τη θεωρία μου για το χρόνο που είναι κατάσταση ρευστή και δεν έχει ύπαρξη παρά μόνο μια στιγμή στη ζωή κάθε ανθρώπου. Δεν υπάρχει "ήταν". Υπάρχει μόνο "είναι". Αν υπήρχε το "ήταν" θα ήταν ανύπαρκτες έννοιες ο πόνος και η λύπη...». Ουίλιαμ Φόκνερ

Το εκτενές αυτό μυθιστόρημα του διαχρονικού Φόκνερ, που το ξέρουμε στη συντομευμένη μορφή του ύστερα από παρέμβαση του εκδότη του, είναι γραμμένο το 1926. Την εποχή εκείνη ο σπουδαίος Αμερικανός δημιουργός (που ξεκίνησε ως ένας μάλλον μέτριος ποιητής για να καταλήξει μείζων πεζογράφος, επιβεβαιώνοντας το σχετικό κανόνα...), είχε αποφασίσει ν\' ασχοληθεί με μία σάγκα, τη συγγραφή δηλαδή ενός εκτενούς έργου με θέμα την ιστορία μιας οικογένειας του Νότου: καλύτερο υλικό από αυτό που του πρόσφερε το πλούσιο βιογραφικό των ανιόντων του δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Διότι η περιπετειώδης, ιδιόρρυθμη ζωή των Σαρτόρις, που περιγράφεται στο βιβλίο, απηχεί σε μεγάλο βαθμό τη μυθολογία του γενεαλογικού δέντρου των Φόκνερ.

Πλαίσιο της δράσης είναι ο, προσφιλής στον Φόκνερ, γενέθλιός του αμερικανικός νότος, που τόσο γλαφυρά παρουσιάσθηκε στις σελίδες των βιβλίων πολλών άλλων φερώνυμων υπερατλαντικών συγγραφέων όπως π.χ. του Μαρκ Τουέιν, του Τόμας Γουλφ ή της Κάρσον ΜακΚάλερς. Και σε άλλα του κείμενα ο δημιουργός τού «Αβεσσαλώμ-Αβεσσαλώμ» είχε βυθιστεί κυριολεκτικά στις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης περιοχής, στην οποία οφείλει και τη θερμή, αντιφατική και σκοτεινή του ιδιοσυγκρασία.
Ο Νότος που εμπνέει
Ο ανανεωτής αυτός του μυθιστορήματος της πατρίδας του, του οποίου η σύνθετη (κινηματογραφική) αφηγηματική φόρμα καθώς και η ευφυής πρόσμειξη τραγικών και ειρωνικών στοιχείων στο δραματουργικό επίπεδο προοικονόμησε τον αμερικανικό μεταπολεμικό μοντερνισμό, ήταν γνήσιος διανοούμενος του «αναγεννημένου» λογοτεχνικά Νότου κατά τη δεκαετία του \'20 κυρίως. Οπως είχα τονίσει σε άλλη ευκαιρία, ο Φόκνερ υποστήριζε ότι ο Νότος δεν ήταν μεγάλη προωθητική δύναμη έμπνευσης γι\' αυτόν, αλλά απλώς ένα σκηνικό που το ήξερε καλά: μ\' αυτή του τη δήλωση ήθελε ίσως ν\' απαλλαγεί από τη δέσμευση της «εντοπιότητας» και να υπαινιχθεί την καθολικότητα των συμβόλων του. Οπως και να έχει το πράγμα, δεν μπορεί κανείς να προσπεράσει το κριτικό σχόλιο των μελετητών του Φόκνερ, που βρίσκουν τόπο και ύφος άρρηκτα συνδεδεμένα καθώς «... η γραφή του Νότου είναι μια διονυσιακή και καταστροφική παραφορά, ένας τρόπος να καταποντίζεσαι μέσα της με τον τρόπο ενός τραγικού και μαινόμενου τραγουδιού, ενός λυρισμού του παραλόγου...».

Ακριβώς με έναν «λυρισμό του παραλόγου» ο Φόκνερ συνθέτει το έπος των Σαρτόρις, ανδρών (κυρίως) και γυναικών, που με την αιματώδη και αλαζονική προσωπικότητά τους προσπάθησαν να αρθρώσουν έναν ταυτοτικό λόγο απέναντι στην Ιστορία και το μοιραίο. Ενας θαυμαστής του Αισχύλου αλλά ταυτόχρονα ένας αιρετικός χριστιανός, επηρεασμένος από την αμερικανική ηρωολατρία καθώς και φιλελεύθερος, όπως ο Φ., δεν θα μπορούσε παρά να αιμοδοτεί τους ήρωές του με αντιφατικά συστατικά. Η αίσθηση της μοιρολατρίας, μαζί και η πίστη στην ατομική ελευθερία αναμεμειγμένη με συντηρητικά στοιχεία της παράδοσης του Νότου, προσφέρουν ένα κοκτέιλ παράξενης γεύσης στο χαρακτηρολογικό και εννοιολογικό επίπεδο: στα φοκνερικά κείμενα η ανθρώπινη τραγωδία συλλαμβάνεται ως μια παράλογα ωραία (και μάταιη) τροχιά να υπερπηδηθεί το αόρατο εμπόδιο, που κλείνει το δρόμο στην παραδείσια απόλαυση του ακέραιου προσώπου μας. Κάπου ο Νίτσε παραφυλάει: η διαδρομή έχει σημασία, το εγχείρημα εν τέλει, εφόσον το Γκράαλ είναι ανέφικτο.

Εάν συνόψιζε κανείς τις προθέσεις του συγγραφέα τού «Σαρτόρις» θα έλεγε, χωρίς ανεπίτρεπτες αφαιρέσεις, ότι τείνουν προς την υπόδειξη του φοκνερικού μοντέλου περί ηρωισμού. Το γενεαλογικό δέντρο των Σαρτόρις προσφέρεται για το σχετικό «δειγματισμό»: ο Τζων, η κεφαλή, έχει σκοτωθεί παράτολμα στον Εμφύλιο Πόλεμο, κληροδοτώντας στους επιγενομένους τη φλογερά ορμητική του ιδιοσυγκρασία. Βρισκόμαστε στα 1918, λίγο μετά τη λήξη του Α\' Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια τυπική επαρχιακή πόλη του Νότου, η οικογένεια του τραπεζίτη Μπάγιαρντ Σαρτόρις, γιου τού Τζων, έχει το μεγαλύτερο κύρος στη μικρή κοινότητα. Οι κάτοικοι νιώθουν θαυμασμό και δέος για τη συμπεριφορά των Σαρτόρις οι οποίοι δεν χάνουν ευκαιρία να επιβεβαιώνουν την όχι τυχαία εξουσία τους με τον αποκλίνοντα δυναμισμό τους. Ο Μπάγιαρντ έχει έναν αδελφό σκοτωμένο επίσης παράλογα σε σύγκρουση για πολιτικούς λόγους. Ο δισέγγονός του Τζων, αεροπόρος στην Ευρώπη, έχει χάσει τη ζωή του εντυπωσιακά, κάνοντας περιττά ακροβατικά κατά τη διάρκεια αερομαχίας. Συγκατοικεί με τη θεία Τζένυ, μια θηλυκή εκδοχή των Σαρτόρις, και τον άλλο δισέγγονό του Μπάγιαρντ, που στην αρχή της αφήγησης επιστρέφει στο σπίτι ύστερα από περιπλάνηση. Τα πρόσωπα που συμπληρώνουν το «καστ» είναι η Ναρκίσα Μπένμποου, που θα παντρευτεί το νεαρό Μπάγιαρντ και θα γεννήσει τον τελευταίο γόνο της οικογένειας (ενώ ο άντρας της θα σκοτωθεί πετώντας ριψοκίνδυνα με ένα αεροπλάνο, αφού πρώτα θα γίνει υπαίτιος του θανάτου του υπέργηρου προπάππου του κατά τη διάρκεια μιας ξέφρενης κούρσας με αυτοκίνητο). Επίσης ο αδελφός της τελευταίας Οράτιος, ένα είδος διανοούμενου που δεν μπορεί να εκφραστεί και αποξενώνεται κυνηγώντας το φάσμα της σωματικής ηδονής, ο Μπάιρον Σνόουπς, ένας λογιστή της Τράπεζας των Σαρτόρις που φέρεται με εσωστρέφεια ξένη προς τις συνήθειες των αφεντικών του και ο Σίμων, ένας νέγρος γερο-υπηρέτης, μια κουτοπόνηρη προσωπικότητα, με συμπεριφορά ασκημένης (αν και όχι πάντα ψευδούς) δουλικότητας. Τους κυρίως χαρακτήρες πλαισιώνουν ορισμένα κάπως πιο επεισοδιακά πρόσωπα, που ολοκληρώνουν, όμως, μια πλούσια και ερεθιστική πινακοθήκη ανθρώπινων περιπτώσεων.

Ο γερο-Μπάγιαρντ, ο δισέγγονός του αλλά και η αυταρχική θεία Τζένυ, συγκεντρώνοντας τα χαρακτηριστικά των Σαρτόρις, συνδυάζουν ευγένεια, αλαζονεία και μια ανάλογη θέαση του πεπρωμένου, το οποίο ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις. Είναι προσδεμένοι στις παραδοσιακές αξίες με ένα τρόπο προσωπικό: σαν η Ιστορία να τους πρόσφερε απλά τις υπηρεσίες της και εκείνοι οφείλουν να τη θυμούνται μόνο μέσα απ\' αυτήν την οπτική. Ο χρόνος είναι ένα μέγεθος υποκειμενικό, ενεργούμενο των φορέων του: οι Σαρτόρις φιλοξενήθηκαν από τις εκάστοτε συνθήκες στις οποίες επεδίωξαν να δώσουν τα χαρακτηριστικά τους. Αντιλαμβανόμενοι την παραδοξότητα των φαινομένων και την ανηλεή λογική τους, προσπάθησαν να προλάβουν οποιοδήποτε καγχασμό τους αρνούμενοι να ζήσουν λοιδορούμενοι: προτίμησαν, λοιπόν, τον ηρωικό (;) θάνατο, σε μια απελπισμένη χειρονομία αυτοεπιβεβαίωσης. Ο γερο-Μπάγιαρντ, σαν το «παλικάρι» του Παλαμά, αρνείται να ακολουθήσει τις συμβουλές του νεαρού, μοντέρνου γιατρού της πόλης και να χειρουργηθεί για ένα καρκίνωμα στο πρόσωπο, προτιμώντας την ξεπερασμένη κούρα του παραδοσιακού δόκτορα Πήμποντυ.

Ο Φόκνερ στήνει ευήκοον ους σε ένα παρελθόν που συμπυκνώνεται σε μια «μουσική ηρωικών φαντασμάτων». Οι Σαρτόρις του χρωμάτισαν τις περασμένες εποχές με το να δώσουν ένα όνομα στο πιόνι που εκπροσωπούν στο παιχνίδι του Παίκτη. Ομως παράλληλα ο (συντηρητικός) Φόκνερ αμφιβάλλει για την ηθική της εξέγερσης των ηρώων του αντιμετωπίζοντάς τους ως δημιουργήματα «ενός παλιού και νεκρού μοντέλου... το οποίο ο ίδιος ο Παίκτης το \'χει βαρεθεί λιγάκι...».
Γοητευτικός ρομαντισμός
Παίζοντας με τον αφηγηματικό χρόνο ο δημιουργός των «Κλεφτών» κυκλοφορεί ελεύθερα μέσα σ\' αυτόν υιοθετώντας μια πυκνή όσο και ανακόλουθη γραμμή. Τα πρόσωπα αποκτούν ταυτότητα και τη θέση τους στα συμβάντα βαθμιαία, γιατί ο Φόκνερ ενδιαφέρεται για το συνειρμό πρωτίστως παρά για τη μαθηματική παράταξη: ωστόσο τα νήματα στην εξέλιξη της δράσης συνδέονται θαυμάσια μέσα από τις παλινωδίες σχηματίζοντας έναν στερεό ιστό. Είναι φανερή η «μονοφωνία» του Φόκνερ όσον αφορά τις ιδέες των ηρώων του, οι οποίοι στην πραγματικότητα είναι ένας. Ο πρώτος εκφράζεται μέσα από το γοητευτικό ρομαντισμό των Σαρτόρις, παλιών και νέων, αν και όπως προελέχθη στο τέλος αμφιβάλλει λιγάκι για τις επιλογές τους, θεωρώντας τις περίπου ως Υβριν.

Η κ. Εύη Γεωργούλη, με βαθιά γνώση και αίσθημα μετέπλασε την εύφορη όσο και δύσκολη γλώσσα του πρωτότυπου, του οποίου οι σύνθετες, περιγραφικές εικόνες αναδίδουν ένα αξεπέραστο άρωμα ανθρώπων και φύσης. Δικαιολογημένοι οι κριτικοί που χαρακτήρισαν το συγγραφέα του ως έναν από τους καλύτερους ραψωδούς της αμερικανικής γης.

Ο Φόκνερ σε κάποια βιβλία του είναι δυσνόητος. Ο ίδιος πάντως, πολύ ορθά, έδωσε την εξής απάντηση σε ερώτηση ως προς το «Τι να κάνουν οι αναγνώστες που τα διάβασαν τρεις φορές και δεν τα κατάλαβαν;»: «Να τα διαβάσουν τέσσερις»...

ΤΑΣΟΣ ΓΟΥΔΕΛΗΣ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 07/09/2001