«Ναζίμ Χικμέτ: Για να γενούνε τα σκοτάδια λάμψη»

Στις 13 και 14 Ιούνη το Επιστημονικό Συνέδριο της ΚΕ του ΚΚΕ

Δημοσιεύουμε σήμερα το βιογραφικό του μεγάλου Τούρκου κομμουνιστή, ώστε να γίνει γνωστό το πολιτικό - κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έδρασε, διαμορφώθηκε ως άνθρωπος, ως κομμουνιστής και ως ποιητής.

* * *

Ο Ναζίμ Χικμέτ, αριστοκρατικής καταγωγής, γεννήθηκε το 1902 στη Θεσσαλονίκη. Γρήγορα η οικογένειά του μετακόμισε στο Καντικιόι της Κωνσταντινούπολης. Το 1912 φοιτά σε ιδιωτικό σχολείο. Ο επόμενος όμως χρόνος τον βρίσκει σε δημόσιο σχολείο. Το 1917 μπαίνει στη σχολή αξιωματικών του ναυτικού και φοιτά ως δόκιμος. Μια επίμονη πλευρίτιδα του στερεί τη δυνατότητα να υπηρετήσει τη θητεία του ως αξιωματικός.

Το 1921 ο Χικμέτ αποφασίζει να ενταχθεί στον «Πόλεμο Ανεξαρτησίας» του Κεμάλ, στην Ανατολή. Στο δρόμο συναντιέται με Τούρκους Σπαρτακιστές φοιτητές, που είχαν απελαθεί από τη Γερμανία. Απ' αυτούς μαθαίνει για τους Μαρξ, Ενγκελς κι έρχεται σε επαφή με την κομμουνιστική ιδεολογία. Στην πεζοπορία του προς την Αγκυρα γίνεται μάρτυρας της φτώχειας και δυστυχίας των αγροτών της Ανατολής και συνειδητοποιεί το μέγεθος των κοινωνικών προβλημάτων της χώρας.

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ (1907-1985)

Ο Νίκος Εγγονόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Ο πατέρας του καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού της εκεί, η οικογένεια Εγγονόπουλου αποκλείστηκε από το ξέσπασμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου το καλοκαίρι του 1914. Ο Εγγονόπουλος πέρασε τα μαθητικά του χρόνια (1919-1927) εσωτερικός σε σχολείο του Παρισιού. Στην Αθήνα επέστρεψε το 1927 για να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία στο 1ο Σύνταγμα Πεζικού. Απολύθηκε το 1928 και εργάστηκε ως το 1930 ως μεταφραστής σε τράπεζα και ως γραφέας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, παρακολουθώντας παράλληλα μαθήματα σε νυχτερινό Γυμνάσιο. Από το 1930 ως το 1933 εργάστηκε ως σχεδιαστής στη διεύθυνση Σχεδίων Πόλεως του Υπουργείου Δημοσίων Έργων. Στο μεταξύ (1932) γράφτηκε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Κωνσταντίνο Παρθένη, ενώ παράλληλα φοίτησε στο εργαστήριο του Φώτη Κόντογλου και γνωρίστηκε με το Γιάννη Τσαρούχη και τον Δημήτρη Πικιώνη.

Jack Kerouac, 1922-1969

O Τζακ Κέρουακ (Jean-Louis Lebris de Kerouac ή Jack Kerouac, όπως έγινε αργότερα γνωστός) γεννήθηκε στο Λόουελλ της Μασσαχουσέττης στις 12 Μαρτίου του 1922, γιος του Λέο-Αλσίντ Κέρουακ ή Κερουάκ και της Γκαμπριέλ-Ανζ Λεβέκ. Σε πολύ νεαρή ηλικία, βίωσε το θάνατο του αδελφού του Τζέραρντ, γεγονός που επηρέασε βαθιά τον Κέρουακ, αποτελώντας επιπλέον την αφορμή για την μετέπειτα έκδοση του μυθιστορήματος "Visions of Gerard". Του άρεσε πάρα πολύ το διάβασμα κι από μικρή ηλικία έδειξε τάση προς την καλλιτεχνία, γράφοντας δικά του περιοδικά, τα οποία μάλιστα εικονογραφούσε μόνος του. 

Μεγαλώνοντας, εξελίχθηκε σε καλό αθλητή του μπέιζμπολ και κυρίως του αμερικανικού ποδοσφαίρου, τόσο ικανό ώστε με το πέρας των γυμνασιακών του σπουδών να λάβει αθλητική υποτροφία για να σπουδάσει δωρεάν στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Εκεί, ήρθε σε επαφή για πρώτη φορά, με αρκετά από τα μετέπειτα μέλη της λογοτεχνικής μπητ γενιάς, μεταξύ αυτών ο Άλλεν Γκίνζμπεργκ και ο Ουίλλιαμ Μπάροουζ.

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ Αυτόν τον ήλιο μας έδειξε!

Διήμερο συνέδριο με τίτλο: «Κ. Βάρναλης, φως που πάντα καίει», οργανώνει η ΚΕ του ΚΚΕ στις 16 και 17 του Απρίλη

1903. Φοιτητής στην Αθήνα (πρώτος δεξιά)

«Ποιητή, σ' είδαμε πάντα στο πλευρό του λαού μας με σκέψη και με πράξη» - είχε γράψει ο μεγάλος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος, για τον Κώστα Βάρναλη στα 1956, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων παρουσίας του τελευταίου στα ελληνικά Γράμματα. «Ο λόγος σου σπαθί, νυστέρι και φωτιά που φωτάει και φως που καίει. Σ' είδαμε πάντα με την παλάμη σου ανοιχτή, δίπλα στ' αυτί, για ν' αφουγκράζεσαι πίσω απ' τα τείχη τη στρογγυλή βουή του Ιστορικού, αναπότρεπτου ήλιου. Αυτόν τον ήλιο μας έδειξες»!Στο πλαίσιο του διήμερου συνεδρίου με τον τίτλο: «Κ. Βάρναλης, φως που πάντα καίει», που οργανώνει η ΚΕ του ΚΚΕ στις 16 και 17 του Απρίλη, ο «Ρ» συνεχίζει σήμερα το αφιέρωμα στον ποιητή της εργατικής τάξης. Πρόκειται για μια οφειλή προς τον μεγάλο αυτόν ποιητή, που πρώτος καθιέρωσε στη χώρα μας την επαναστατική ποίηση και αισθητική της εποχής μας, της εποχής των σοσιαλιστικών επαναστάσεων.
Βασικός στόχος του συνεδρίου είναι να φέρει στο προσκήνιο, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πληρότητα το ατίθασο και πάντα σύγχρονο - στο μεγαλύτερο τουλάχιστον μέρος του - έργο του Κ. Βάρναλη. Το συνέδριο δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς, αλλά προπαντός απευθύνεται στην εργατική τάξη και την αυριανή βάρδιά της, γιατί η επαναστατική τέχνη είναι απαραίτητη όσο ποτέ στις σύγχρονες απαιτήσεις της πάλης της. Στα χέρια της εργατικής τάξης, η Τέχνη μπορεί να γίνει ένας πραγματικός οργανωτής του συναισθήματος των μαζών για την κοινωνική τους απελευθέρωση.

Η ζωή και το έργο του

1883 Γέννησή του στον Πύργο (Μπουργκάς) της Βουλγαρίας. Ηταν το πέμπτο παιδί της οικογένειας. Ο πατέρας του (Γιαννάκος) καταγόταν από τη Βάρνα και ήταν τσαγκάρης. Η μάνα του (Αλίσαβα - Ελισάβετ) καταγόταν από την Αχελώ (Αγχίαλο).

1912. Κράσι Κρήτης. Από αριστερά: Κώστας Βάρναλης, Χαρίλαος Στεφανίδης, Νίκος Καζαντζάκης, Γαλάτεια Καζαντζάκη

1886 Θάνατος του πατέρα του.1887 Μαθητής στον Πύργο.
1898 Γράφεται στα «Ζαρίφεια Διδασκαλεία» (Γυμνάσιο) της Φιλιππούπολης. Σπουδάζει εκεί μέχρι το 1902. Διακρίνεται ως εξαίρετος μαθητής.
1902 Διορίζεται δάσκαλος στο σχολείο του Πύργου (Μπουργκάς) σε ηλικία 18 χρονών.
1903 Του δίνεται υποτροφία της Κοινότητας Βάρνας για σπουδές στη Φιλοσοφική του Πανεπιστημίου Αθηνών. Φοιτητής της Φιλοσοφικής μέχρι το 1908. Με τα «Ορεστιακά εντάσσεται στους δημοτικιστές, που του κοστίζει την οργή του γλωσσαμύντορα Γιώργου Μυστριώτη, ο οποίος τον μηδενίζει.
1904 Στο περιοδικό «Ακρίτας» του Σ. Σκίπη δημοσιεύει τα ποιήματα: «Καταρράκτης», «Μόνο», «Αγάπη, Τρισαγάπη μου» (τεύχη 14-16 Οκτώβρης - Δεκέμβρης) που θα περιληφθούν αργότερα στις «Κηρήθρες». Δημοσιεύονται με τον γενικό τίτλο «Σε μια μέρα της ζωής μου» δέκα ποιήματά του στο «Νουμά». Δευτεροετής φοιτητής, στέλνει στον Παλαμά τη συλλογή ποιημάτων του «Πυθμένες», χωρίς να κρατήσει αντίγραφο. Τη βρίσκει στη βιβλιοθήκη του Παλαμά ο Κ. Γ. Κασίνης και την εκδίδει το 1985.
1905 Εκδίδεται η ποιητική συλλογή του, «Κηρήθρες».
1907 Συμμετέχει μαζί με τους Μήτση Καλαμά, Νίκο Καρβούνη, Λαυρέντιο Κουμαριανό, Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Λέανδρο Παλαμά, Γιώργο Πολίτη, Φώτο Πολίτη, Ρώμο Φιλύρα και Νίκο Χατζάρα στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Ηγησώ», στο οποίο δημοσιεύονται μόνο ποιήματα. Υπογράφοντας με το όνομά του δημοσιεύει σύντομα ποιήματα στα όλα κι όλα δέκα τεύχη του περιοδικού, με εξαίρεση το ποίημα «Τραγουδάκια από ένα μεγάλο τραγούδι»..

Κώστας Βάρναλης - Γιάννης Ρίτσος - Μάριος Βάρβογλης

1908 Παίρνει το δίπλωμά του και διορίζεται ελληνοδιδάσκαλος στην Αμαλιάδα.1910 - 1918 Στο περιοδικό «Νέα Ζωή» της Αλεξάνδρειας δημοσιεύεται το ποίημα «Το τραγούδι των νέων». Δημοσιεύεται στο περιοδικό «Γράμματα» της Αλεξανδρείας το ποίημά του «Θυσία». Στο ίδιο περιοδικό «Γράμματα» δημοσιεύει τα ποιήματα «Πώς εθρήνησαν την Σαπφώ τα κορίτσια της όταν αγάπησε τον Αλκαίο» (1911), «Διονυσιακός Υμνος» (1913), «Ορέστης» (1914), «Στο πέρασμά σου» (1914). Συνεργάζεται ξανά με την «Νέα Ζωή» και δημοσιεύει τα ποιήματα «Ο καημός των ποδιών» και «Ο χορός του Πανός και της Οπώρας» (1915). Στο περιοδικό «Λόγος» δημοσιεύονται τα ποιήματα του «Πιερροτίνα», «Σερενάτα», «Φαντασία», «Κένταυροι» (1917). Στον «Βωμό» το «Στη νέα καλλιτέχνισσα» (1918). Στον «Πυρσό» το «Αλκιβιάδης» (1918). Μεταφράζει τις «Βάκχες» και ως το 1916 τον «Ηρακλή μαινόμενο» και τους «Ηρακλείδες» του Ευριπίδη, τον «Αίαντα» του Σοφοκλή, τα «Απομνημονεύματα» του Ξενοφώντα και τον «Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου» του Φλομπέρ.
1911 Προάγεται σε σχολάρχη του σχολείου της Αργαλαστής Πηλίου. Εμπλέκεται έμμεσα στην υπόθεση των «Αθεϊκών», όταν υποδέχεται τον Αλέξανδρο Δελμούζο και τον Δ. Σαράτση. Παραπέμπεται σε δίκη και αθωώνεται με βούλευμα. Μετατίθεται στα Μέγαρα.
1912-13 Επιστρατεύεται. Τοποθετείται στον Γ΄ Λόχο του Α΄ Τάγματος του Α΄ Συντάγματος, για να καταλήξει γραφιάς σε ανακριτικό γραφείο, μουλαράς στο Κέντρο Εφοδιασμού και διαγγελέας στο Α΄ Σύνταγμα. Τελικά τον στέλνουν στην Λήμνο, από όπου απολύεται τον Μάρτη του 1914.
1914 Επιστρέφει στα Μέγαρα - Σεπτέμβριο καλείται να φοιτήσει στο Διδασκαλείο Μέσης Εκπαιδεύσεως που διευθύνει ο Γληνός.
1915 Σχολάρχης στην Κερατέα Αττικής - Επιστρατεύεται ξανά στη Λήμνο μέχρι τον Ιούλιο του 1916.
1917 Καθηγητής στο Α' Γυμνάσιο Πειραιά - δίνει διάλεξη στον «Παρνασσό» για τον Βιζυηνό - Επαινος του Παλαμά στο «Εμπρός». (Οι Α. Αργυρίου και Δ. Ποσαντζής στην Επιλεκτική Εργοβιογραφία του Κ. Βάρναλη που περιέχεται στο βιβλίο του Βάρναλη «Φέιγ βολάν της κατοχής» αναφέρουν ότι το 1917 υπηρετεί στην Κερατέα).
1918 Γράφει το ποίημα «Στυλίτης».

Ενστερνίζεται τον Μαρξισμό

1919 Με κρατική υποτροφία πηγαίνει στο Παρίσι. Από το Παρίσι τον Αύγουστο στέλνει και δημοσιεύεται στο περιοδικό «Μαύρος Γάτος» το ποίημά του «Προσκυνητής», αφιερωμένο στον Ν. Πολίτη (αλλού 1917), ως «πρώτο άσμα», υποσχόμενος συνέχεια. Αυτή τη συνέχεια την ματαιώνει ο ίδιος, αφού η επίδραση των επαναστατικών ιδεών τον διαμορφώνουν όπως ο ίδιος λέει σε αντιιδεαλιστή. Ενστερνίζεται τον Μαρξισμό και αρχίζει η συνεργασία του με τους κομμουνιστές.
1920 Συνδέεται με τον χαράκτη Γ. Κεφαλληνό. Ανακαλείται η υποτροφία του. Διορίζεται στο Γ' Γυμνάσιο του Πειραιά.
1921 Στον «Εκπαιδευτικό Ομιλο» του Γληνού δίνει τρεις διαλέξεις με θέμα «Δημοτικισμός και Σοσιαλισμός». Γράφει στην Αίγινα το αριστουργηματικό «Φως που καίει», το πρώτο έργο του βασισμένο στον ιστορικό υλισμό.
1922 Δημοσιεύεται το «Φως που καίει» στα «Γράμματα» της Αλεξάνδρειας, με το ψευδώνυμο «Δήμος Τανάλιας» και η «Λευτεριά» στο περιοδικό «Μούσα», αντικρούοντας τις αντικομμουνιστικές νύξεις του Παλαμά, στο ποίημά του «Το τραγούδι των προσφύγων».
1923 Δημοσιεύεται στο περιοδικό της ΟΚΝΕ «Νεολαία» το ποίημα «Οι Μοιραίοι». Εκδίδεται «Ο λαός των μουνούχων» («Γράμματα» Αλεξάνδρειας, με ψευδώνυμο «Δήμος Τανάλιας»). Νέα υποτροφία για το Παρίσι.
1924 Διδάσκει νεοελληνική λογοτεχνία στην Παιδαγωγική Ακαδημία του Δημήτρη Γληνού.
1925 Δημοσιεύει την μελέτη «το πρόβλημα της τέχνης για την επιστημονική αισθητική», στην εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος», καθώς και άλλα θεωρητικά άρθρα. Εκδίδει την μελέτη «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική» (απάντηση στις θέσεις του Αποστολάκη, στο βιβλίο του «Η ποίηση στη ζωή μας»). Ενώ εργάζεται στην Παιδαγωγική Ακαδημία τιμωρείται με εξάμηνη παύση εξαιτίας στίχων του από «Το φως που καίει» και του έργου «Ο λαός των μουνούχων».

Μαρασλειακά

1926 Για τη συμμετοχή του στα «Μαρασλειακά» τιμωρείται με δυσμενή μετάθεση στα Χανιά. Επειδή αντιδρά, απολύεται οριστικά. Η παύση του προκαλεί τη διαμαρτυρία των λογίων της Αλεξάνδρειας. Φεύγει για το Παρίσι απ' όπου στέλνει ανταποκρίσεις στην εφημερίδα «Πρόοδος» (αλλού 1925 απόλυση ως άπατρις εξορία και απαγόρευση υπογραφής στα γραπτά του).
1927 Επιστρέφει στην Αθήνα και εκδίδει την ποιητική σύνθεση «Σκλάβοι Πολιορκημένοι». Τμήματά της είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό του Κόντογλου «Φιλική Εταιρεία». Στο περιοδικό «Λογοτεχνική Επιθεώρηση» (των Χουρμούζιου και Πικρού) δημοσιεύει το ποίημα «Ο καλός πολίτης» και στην «Νέα Επιθεώρηση» των ίδιων τα ποιήματα «Ο Ιδεαλιστής» και «Εξαγνισμός». Συνεργάζεται με θεωρητικά κείμενα με το περιοδικό «Αναγέννηση» του Δ. Γληνού μέχρι και 1928.
1928 Δημοσιεύεται στην «Νέα Εστία» η μελέτη του «Η αξία του Σολωμικού έργου». Μεταφράζει το «Τραγούδι ενός φαντάρου» του Βιτράκ που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Καινούργια Ζωή».
1929 Παντρεύεται την Δώρα Μοάτσου. Γράφει λήμματα στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια» του «Πυρσού», μέχρι το 1934, στο «Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη».
1930 - 1931 Συνεργάζεται με το περιοδικό «Πρωτοπόροι».
1931 - 1932 Μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Νέοι Πρωτοπόροι».
1932 Γράφει λήμματα στο «Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσης» της εφημερίδας «Η Πρωία», μέχρι το 1934. Εκδίδει το βιβλίο «Η αληθινή απολογία του Σωκράτη». (Αλλού 1931) Υπογράφει το Αντιπολεμικό Μανιφέστο με άλλους 29 διανοούμενους.
1933 Ιδρυτικό μέλος της Αντιχιτλερικής Επιτροπής Βοηθείας στα Θύματα του Ναζισμού. Επανεκδίδεται το «Φως που καίει» με ουσιαστικές αλλαγές.
1934 Προσκαλείται με τον Δ. Γληνό στο Α΄ Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων. Με την επιστροφή του από την Μόσχα γράφει τις εντυπώσεις του από την ΕΣΣΔ στην εφημερίδα «Ελεύθερος Ανθρωπος» με τον γενικό τίτλο «Τι είδα στην χώρα των Σοβιέτ». Επανεκδίδεται το δοκίμιο «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική».

Εξορία και διωγμός

1935 Δημοσιεύονται στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» τμήματα της αυτοβιογραφίας του με τον γενικό τίτλο «Τριάντα χρόνια ελληνικής ζωής. Τα φιλολογικά απομνημονεύματα ενός μεγάλου λογοτέχνου (Διά να αναζήσει μία ταραχώδης περίοδος της ιστορίας μας)». Συνεργάζεται με τον «Ριζοσπάστη» και τους «Νέους Πρωτοπόρους». Συμμετέχει στο Διεθνές Συνέδριο Συγγραφέων στο Παρίσι και γράφει τις εντυπώσεις του στα «Νεοελληνικά Γράμματα». Εξορίζεται, μαζί με τον Γληνό, από τον Οκτώβρη μέχρι και τον Δεκέμβρη στον Αη - Στράτη και στη Μυτιλήνη απαθανατίζει το γεγονός στο ποίημά του «Εξορία», και με ενθυμήματά του στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος».
1936 Φεύγει από την εφημερίδα «Ανεξάρτητος», επειδή αυτή έκανε αντικομμουνισμό και γίνεται μόνιμος συνεργάτης του «Ριζοσπάστη» μέχρι τη δικτατορία της 4ηςΑυγούστου. Από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου απαγορεύονται τα βιβλία του, στον ίδιο δεν επιτρέπεται να δημοσιογραφεί, αναγκάζεται να γράφει με ψευδώνυμο «Τ. κ. Ζ».
1937 Γράφει στην «Πρωία» ανώνυμα. Καλείται στην Ασφάλεια «δι' υπόθεσίν σας».
1938 Γράφει στην «Πρωία» ανώνυμα ως μόνιμος συντάκτης όπου δημοσιεύει τις «Φυσιογνωμίες λογοτεχνών».
1939 Αναλαμβάνει την στήλη «Τέχνη και Ζωή» στην «Πρωία». Εκδίδεται το «Ανθρωποι Ζωντανοί». Αποστέλλεται ως δημοσιογράφος στα άσυλα ψυχασθενών και γράφει τις εντυπώσεις του με τίτλο «Ανθρωποι αληθινοί».
1940 Συλλαμβάνεται από την ασφάλεια. Ο Μανιαδάκης τον απειλεί με εξορία αν συνεχίσει να γράφει κατά του φασισμού. «Δεν πολεμάμε τον φασισμό αλλά την Ιταλία», λέει στον Βάρναλη.
1942 - 1944 Συμμετέχει στο ΕΑΜ.
1944 -1947 Γράφει στον «Ριζοσπάστη», στον «Ρίζο της Δευτέρας» και την «Κομμουνιστική Επιθεώρηση».
1946 Δημοσιεύει στον «Ριζοσπάστη» «Το ημερολόγιο της Πηνελόπης», μετά από εξάμηνη άδεια με αποδοχές που του έδωσε ο Ζαχαριάδης.
1950 Αρχίζει να γράφει το θεατρικό «Ατταλος ο Γ'», που ολοκληρώνεται στα 1954.
1953 Συνεργάζεται με την εφημερίδα «Αλλαγή». Δημοσιεύει σ' αυτήν σε 55 συνέχειες την μονογραφία «Ηρώδης ο μέγας». Μέχρι το 1958 γράφει το χρονογράφημα στην εφημερίδα «Αυγή».
1955 Υπογράφει την ιδρυτική διακήρυξη της ΕΕΔΥΕ. Εκδίδονται τα «Ποιήματα» (εκλογή του μέχρι τότε ποιητικού του έργου).
1956 Εκλέγεται στο Γενικό Συμβούλιο της ΕΔΑ από την Α΄ Πανελλαδική της Συνδιάσκεψη. Εκδίδονται από τον «Κέδρο» τα «Ποιητικά» όπου περιλαμβάνονται «Το φως που καίει», οι «Σκλάβοι Πολιορκημένοι» και πολύ περιορισμένη εκλογή ποιημάτων της πρώτης περιόδου ως το 1918, δημοσιευμένα σε περιοδικά με εκτενείς διορθώσεις του ποιητή. Εκδίδονται οι «Διχτάτορες», (γράφτηκαν το 1941, σε επιφυλλίδες). Γιορτάζονται τα λογοτεχνικά πενηντάχρονά του, από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, στο θέατρο «Ιντεάλ», με ομιλητές καταξιωμένους ανθρώπους των Γραμμάτων.
1957 - 1958 Εκδίδεται σε δύο τόμους το έργο του «Αισθητικά - Κριτικά». Στο μικρό σημείωμα - πρόλογο - ο ίδιος ο Βάρναλης υπογραμμίζει ότι «σ' όλα τα θέματα τούτα ζητιέται εξήγηση επιστημονική (κοινωνιολογική) με μέθοδο επιστημονική (διαλεχτικός υλισμός)». Εκδίδονται τα «Σολωμικά» του. Στον τόμο «Πεζός λόγος» περιλαμβάνει δύο από τα τρία διηγήματα των «Μουνούχων» (είχε αποκηρύξει το ένα) και διορθωμένη την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη». Αναδημοσιεύεται στην «Επιθεώρηση Τέχνης» ο «Προσκυνητής» χωρίς τις διορθώσεις που είχε κάνει με επιστολή του κατά την πρώτη δημοσίευση.
1958 Επανεκδίδονται οι «Ανθρωποι ζωντανοί», στον ίδιο τόμο περιλαμβάνονται και οι «Ανθρωποι αληθινοί», που είχαν σα θέμα τους τις εντυπώσεις του από τα ψυχιατρεία της χώρας. Δημοσιεύει στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» τα ποιήματα «Παλιολαός», «Ο εχτρός», «Επιτάφιο», «Σκέρτσο». Δημοσιεύει στην «Αυγή» τα άρθρα «Δημοσθένης Βουτυράς», «Ο Κάλβος οδηγός» και τις αναμνήσεις του από τον Παλαμά.

Βραβείο «Λένιν»

1959 Του απονέμεται το βραβείο «Λένιν» για τη συμβολή του στον παγκόσμιο αγώνα για την ειρήνη. Εκλέγεται στη Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ από το Α΄ Συνέδριο της.
1962 Επανεκλέγεται στην Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ από το Β΄ Συνέδριο της.
1963 - 1965 Δημοσιεύει στην «Επιθεώρηση Τέχνης» τα άρθρα «Ο γυρισμός του Μυστριώτη» και «Μοναδικός, ανόμοιαστος, ανεπανάληπτος» (Καβάφης). Εκδίδονται οι «Δικτάτορες» και η τελευταία του ποιητική συλλογή «Ελεύθερος Κόσμος» (1965).
1964 Επίτιμος Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη.
1967 Υιοθετεί την δίχρονη Ευγενία.
1970 Δημοσιεύεται στην «Ισβέστια» και στην αντιδικτατορική εφημερίδα «Ελεύθερη Πατρίδα» που έβγαινε στο Λονδίνο, χαιρετισμός του για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Β. Ι. Λένιν.
1972 Εκδίδεται το θεατρικό του έργο «Ατταλος ο Γ'».
1974 Πεθαίνει στις 16 Δεκεμβρίου στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» και κηδεύεται στις 18 Δεκέμβρη στο Α΄ Νεκροταφείο. Η κηδεία του μετατρέπεται σε παλλαϊκή εκδήλωση.
1975 Σε ένδειξη τιμής και μνήμης εκδίδεται η αδημοσίευτη ποιητική συλλογή του «Οργή λαού» με ποιήματα που γράφτηκαν στην περίοδο της δικτατορίας 1967 - 1974.
1976 Επανεκδίδεται ο «Προσκυνητής» που είχε αποκηρύξει ως ιδεαλιστικό ο ίδιος ο Βάρναλης.
1980 Εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε βιβλίο τα «Φιλολογικά Απομνημονεύματα», που είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» το 1935.
1985 Εκδίδεται η πρώτη ποιητική του συλλογή «ΠΥΘΜΕΝΕΣ». Ο Βάρναλης είχε στείλει τους «ΠΥΘΜΕΝΕΣ» στον Παλαμά, ζητώντας απ' αυτόν την κριτική και τις συμβουλές του, επιθυμία στην οποία ο Παλαμάς ανταποκρίθηκε. Εντοπίστηκαν στο αρχείο του Παλαμά.
1990 Επανεκδίδονται οι «Σκλάβοι Πολιορκημένοι».
2000 Επανεκδίδεται «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική».
2003 Επανεκδίδεται «Το φως που καίει».

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 20 Μάρτη 2011

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

18/12/2005

 -- Ο Οδηγητής Ποιητής της εργατιάς Κώστας Βάρναλης

12/11/2000

 -- Ο αταλάντευτος κομμουνιστής της ποίησης

15/11/1998

 -- Ο αειμακάριστος ποιητής - οδηγητής

21/6/1998

 -- Να γιατί γράφω...

8/2/1998

 -- Βιο-εργογραφική πορεία

Δέσποινα Λαλά - Κριστ

Η Δέσποινα Λαλά - Κριστ γεννήθηκε στην Αθήνα από γονείς πρόσφυγες Μικρασιάτες και μεγάλωσε στον Υμηττό. Σπούδασε στις ΗΠΑ λογοτεχνία, ψυχολογία και ιστορία. Παντρεύτηκε τον Ρόμπερτ Κριστ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μεταφραστή ελληνικής λογοτεχνίας. Βιβλία της: Μυθιστορήματα: «Νόστος» (Κέδρος), «Τα απομεινάρια του Θεού» (Καστανιώτης), «Το μυστικό της συγγραφέως» (Καστανιώτης). Παιδικά: «Μια Μαργαρίτα» (Κέδρος), «Καπνός και Βλακείες» (Κέδρος), «Η ιστορία της Τρανούπολης και των Τρελοπουλαίων» (Καστανιώτης). Για Νέους: «Παίρνω αμπάριζα και βγαίνω», απ' όπου και το σημερινό διήγημα (Σύγχρονη Εποχή), «Ενας μικρός Θεός περίσσεψε» (Κέδρος). Κριτική: «Στο καλειδοσκόπιο του Γιώργου Χειμωνά» (Καστανιώτης).

ΤΙΤΟΣ ΚΟΚΚΙΝΕΑΣ (γενν. 1949)

Ο Τίτος Κοκκινέας (Δήμος Ζευγολάτης) γεννήθηκε το 1942 στο «Μερολίθι» Φιλιατρών Μεσσηνίας. Από κει, 4 χρόνων, η οικογένειά του αυτοεξορίστηκε στο Ηράκλειο Αττικής στην παρανομία, επειδή ο πατέρας του Τίτος Αινείας (Σταύρος Κοκκινέας), ως υπεύθυνος του ΕΑΜ Φιλιατρών, κυνηγήθηκε για την αντιστασιακή του δράση. Εκεί «έχασε» τη μητέρα του το 1951, στα 9 του χρόνια. Βγήκε στη βιοπάλη στα 13 του χρόνια. Στο εργοστάσιο, στο εργαστήρι ή στο κατάστημα μοχθούσε από τότε ολημερίς. Τα βράδια πήγαινε στο Νυχτερινό Γυμνάσιο, παράλληλα άρχισε από 14 χρόνων να γράφει, στο «Για σας και το παιδί σας», «Διάπλαση των παίδων», «ΦΙΛΙΑΤΡΑ», «Μεσσηνιακά Νέα», «Προς τη νίκη», «Παιδική χαρά», «Ζωή του παιδιού», «Ερυθρός Σταυρός», «Φαντασία», κ.ά.

Για δεκαπέντε χρόνια έγραφε στο «Ρομάντζο» κάθε βδομάδα την παιδική σελίδα με λαϊκά παραμύθια, ιστορίες λαογραφικές, αινίγματα, κλπ. Το 1962 έγινε μέλος των «Νέων Ελλήνων Λογοτεχνών». Εδώ και 30 περίπου χρόνια είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, ενώ έχει εκλεγεί στο ΔΣ της πολλές φορές ως ταμίας, έφορος, κλπ. Εχει γράψει αρκετά βιβλία διηγημάτων, χρονογραφικών ποιημάτων, παραμυθιών, λαογραφικά κλπ., μεταξύ των οποίων: «Το σούρουπο οι ίσκιοι μακραίνουν» (1961), «Στάση ο Ζέφυρος» (1971), «Λαϊκά παραμύθια ελληνικά» (1963), «Παραμύθια του λαού μας» (1974), «Θα 'βρεχε» (1976), «Εύθυμα ελληνικά λαϊκά παραμύθια» (1978-79), Ποιητικά (1981), Χρονογραφικά (1983), «Του λαού και του τόπου» (1985), «Στο μέλλον μας» (1987) κ.ά. κι έχει πολλή ανέκδοτη δουλειά.

Συνταξιούχος σήμερα, για 40 χρόνια βοηθός συμβολαιογράφου, ιδρυτικό μέλος μετά τη χούντα ξανά του Σωματείου Συμβολαιογραφοϋπαλλήλων, του Συλλόγου των «Απανταχού Σαϊδωνιτών» του κόκκινου ηρωικού, πρώτου στην Αντίσταση χωριού της Μάνης και άλλων Συλλόγων και Συνδικαλιστικών Σωματείων. Ιδρυτικό μέλος -πρώτος πρόεδρος στο Βύρωνα Αττικής των Απογόνων και Φίλων της Εθνικής Αντίστασης και του ΔΣΕ, σήμερα γραμματέας της ΠΕΑΕΑ Βύρωνα, ιδρυτικό μέλος και στέλεχος της Αγωνιστικής Πανδημοκρατικής Ενότητας Λογοτεχνών-Συνεργαζομένων (ΑΠΕΛ-Σ).

ΝΟΡΜΑΝ ΜΕΪΛΕΡ (1923-2007)

Νόρμαν Μέιλερ (Norman Mailer), 1923 - 2007

"Αμερικανός μυθιστοριογράφος (γεννήθηκε το 1923 στο Λονγκ Μπραντς του Νιου Τζέρσυ, ΗΠΑ), ο οποίος καλλιέργησε με επιτυχία ένα δημοσιογραφικό ύφος, παρουσιάζοντας πραγματικά γεγονότα μέσα από την πλούσια σε υποκειμενικό στοιχείο και σε φαντασία μορφή του μυθιστορήματος. Με τα έργα του άσκησε ριζοσπαστική κριτική στον ολοκληρωτισμό, τον οποίο θεωρεί συμφυή με τη συγκεντρωτική δομή της εξουσίας στην Αμερική του 20ού αιώνα. Ο Μαίηλερ αποφοίτησε από το Χάρβαρντ το 1943 με ειδικότητα στην αεροναυτική μηχανική. Το 1944 κατατάχθηκε στον στρατό και υπηρέτησε στον Ειρηνικό ώς το 1946. Ενώ είχε ήδη εγγραφεί στη Σορβόνη, στο Παρίσι, έγραψε το Οι γυμνοί και οι νεκροί (The Naked and the Dead, 1948), που χαιρετίστηκε αμέσως ως ένα από τα τελειότερα αμερικανικά μυθιστορήματα που γεννήθηκαν από τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο. Η επιτυχία του αυτή, στα 25 του χρόνια, τον έκανε να ελπίσει ότι θα αναδειχνόταν από συγγραφέας πολεμικών μυθιστορημάτων σε ηγετική μορφή της μεταπολεμικής γενιάς στον χώρο της λογοτεχνίας. Η αναζήτηση όμως θεμάτων και μορφών που θα του έδιναν τη δυνατότητα να εκφράσει την ουσία εκείνων τα οποία ο ίδιος θεωρούσε ως τα προβλήματα του καιρού του τον παγίδεψε σε έργα αναζήτησης, που έβρισκαν πολύ μικρή απήχηση στο πλατύ κοινό. Το δεύτερο μυθιστόρημα του Στο χείλος τής βαρβαρότητας (Barbary Shore, 1951) και το Πάρκο ελαφιών (The Deer Park, 1955) έγιναν δεκτά από την κριτική με εχθρότητα και ανάμικτα σχόλια. Το επόμενο σημαντικό έργο του ήταν ένα μεγάλης έκτασης δοκίμιο με τον τίτλο Ο Λευκός Νέγρος (The White Negro, 1957), μια γεμάτη συμπάθεια μελέτη ενός περιθωριακού κοινωνικού φαινομένου - των «χίπις». Το 1959 ο Μαίηλερ προσείλκυσε και πάλι την προσοχή με τις Αυτοδιαφημίσεις του (Advertisements for Myself), μια συλλογή από ημιτελείς ιστορίες, τμήματα από μυθιστορήματα, δοκίμια, σχόλια, σημειώσεις σε καρνέ και ιδέες για μυθιστόρημα. Αυτό το συνονθύλευμα, ως τρόπος αυτοαπογύμνωσης και αυτοαποκάλυψης, κίνησε τον θαυμασμό της νεώτερης γενιάς, που αναζητούσε νέους τρόπους ζωής και νέες μορφές τέχνης. Τα μεταγενέστερα μυθιστορήματα του Μαίηλερ Αμερικανικό όνειρο (Αn American Dream, 1965) και Γιατί είμαστε στο Βιετνάμ; (Why are we in Vietnam?, 1967) διαβάστηκαν πλατιά, αν και δεν είχαν επιτυχία στον χώρο τής κριτικής. Σε σύγκρουση με την κριτική και με τους αναγνώστες, ο Μαίηλερ εκτιμήθηκε λιγότερο ως μυθιστοριογράφος και περισσότερο ως δημοσιογράφος με τις Στρατιές της νύχτας (The Armies of Ihe Night, 1968), το Μαϊάμι και η πολιορκία του Σικάγου (Miami and the Siege of Chicago, 1968) και τo Για μια φωτιά στο φεγγάρι (Of a Fire on the Moon, 1970). Από τα έργα του αξίζει ακόμη να αναφερθούν οι συλλογές δοκιμίων, Τα χαρτιά τού προέδρου (The Presidential Papers, 1963) και Κανίβαλοι και χριστιανοί (Cannibals and Christians, 1966), Το τραγούδι τού εκτελεστή (The Executioner's Song, 1979), μυθιστόρημα βασισμένο στη ζωή του κατάδικου δολοφόνου Γκάρυ Γκίλμορ, Αρχαία βράδια (Ancient Evenings, 1983), ο πρώτος τόμος μιας τριλογίας για την Αίγυπτο και Τα σκληρά παληκάρια δεν χορεύουν (Tough Guys Don't Dance, 1984), ένα σύγχρονο μυθιστόρημα αγωνίας και μυστηρίου («θρίλερ»). Έπειτα από το Harlot's Ghost (1991), εξέδωσε μια μελέτη για τον Λη Χάρβυ Όσβαλντ με τίτλο Η ιστορία τού Όσβαλντ (Oswald's Tale, 1995), το βιβλίο Πορτραίτο του Πικάσο σε νεαρή ηλικία (Portrait of Picasso as a Young Man, 1995) και μια παράδοξη αναθεώρηση της ιστορίας του Ιησού με τίτλο Το κατά τον Υιόν Ευαγγέλιον (The Gospel According to the Son, 1997)". (Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα)

Μεταγενέστερα έργα του Νόρμαν Μαίηλερ: Why Are We At War?. New York : Random House, 2003. The Spooky Art: Some Thoughts on Writing. New York : Random House, 2003. The Big Empty: Dialogues on Politics, Sex, God, Boxing, Morality, Myth, Poker and Bad Conscience in America. New York: Nation Books, 2006 The Castle in the Forest. New York : Random House, 2007. Έργα του Νόρμαν Μαίηλερ στη βιβλιοθήκη                Advertisements for myself. Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1992. [B MAI] An American dream. London : Flamingo, 1994. [F MAI] The armies of the night : history as a Novel, The novel as history. Harmondsworth, Middlesex : Penguin, 1970. [818.54 MAI] The deer park. London : Abacus, 1997. [F MAI] The executioner's song. London : Vintage, 1991. [F MAI] The fight. London : Penguin, 2000. [796.83 MAI] Harlot's ghost. London : Abacus, 1992. [F MAI] The naked and the dead. London : Flamingo, 1993. [F MAI] The naked and the dead. New York, N.Y. : Modern Library, c1948. [F MAI] Tough guys don't dance. London : Abacus, 1997. [F MAI] Σύνδεσμοι στο Διαδίκτυο «Δεν έχω πια εχθρούς» Συνέντευξη του συγγραφέα στην εφημερίδα Το Βήμα 14/11/1999 Μεγάλος συγγραφέας με τεράστιο «εγώ» Άρθρο του Δημήτρη Αναστασόπουλου στην Ελευθεροτυπία (12/11/2007) Νόρμαν Μέιλερ από την Βικιπαίδεια Νόρμαν Μέιλερ, έκανε το ρεπορτάζ μυθιστόρημα Άρθρο του Ηλια Μαγκλινη στην Καθημερινή (13/11/2007) Ο πρωταθλητής του προσωπικού ρεπορτάζ Άρθρο του Αναστάση Βιστωνίτη στην εφημερίδα Το Βήμα (17/11/2007) The celebrity lecture Series: Norman Mailer Ομιλία του συγγραφέα στις 3 Απριλίου 1990 στο Michigan State University όπου έχουν καθιερωθεί ομιλίες από συγγραφείς, κριτικούς και άλλους καλλιτέχνες (περιέχει αρχείο ήχου) Mailer's interview with The Paris Review Norman Mailer: Filmography Norman Mailer from Wikipedia Norman Mailer Κείμενο της Anna Banks από το Department of English, University of Pennsylvania Norman Mailer Άρθρο για τον συγγραφέα από την εφημερίδα Telegraph Norman Mailer: Autocrat of the Remainder Table The Norman Mailer Society Norman Mailer tells Hitler's story and his own Ραδιοφωνική εκπομπή από Minnesota Public Radio (περιέχει αρχείο ήχου) Quotes from Norman Mailer

ΓΚΙΣΤΑΒ ΦΛΟΜΠΕΡ (1821-1880)

O Γκιστάβ Φλομπέρ, γεννημένος στη Ρουέν της Nορμανδίας (1821-1880), σφράγισε με το έργο του τον 19ο αιώνα. Αφού επιχείρησε, ανεπιτυχώς, να σπουδάσει Nομικά στο Παρίσι και αφού δοκιμάστηκε από σοβαρή νευρική κρίση, αφιερώθηκε στη λογοτεχνία. Συμμετείχε στην επανάσταση του 1848 και, τον επόμενο χρόνο, ξεκίνησε ένα μεγάλο ταξίδι στην Ανατολή, που διήρκεσε μέχρι το 1851. Παραμένοντας αφοσιωμένος δια βίου στην αναζήτηση του τέλειου ύφους (η ρήση του για τη "le mot juste", "τη σωστή λέξη", είναι πασίγνωστη), ανανέωσε τις προοπτικές του μυθιστορήματος, προετοιμάζοντας την είσοδό του στον μοντερνιστικό 20ό αιώνα. Κυριότερα έργα του: «Μαντάμ Μποβαρί» (1857), «Σαλαμπό» (1862), «Αισθηματική αγωγή» (1869), «Μπουβάρ και Πεκισέ» (1881).

Gustave Flaubert (1821-1880)

French novelist of the realist school, best-known for MADAME BOVARY (1857), a story of adultery and unhappy love affair of the provincial wife Emma Bovary. As a writer Flaubert was a perfectionist, who did not make a distinction between a beautiful or ugly subject: all was in the style. The idea, he argued, only exists by virtue of its form – its elements included the perfect word, cunningly contrived and verified rhythms, and a genuine architectural structure. Madame Bovary was first translated into English by Karl Marx's daughter Eleanor Marx. "Has it ever happened to you," Leon went on, "to come across some vague idea of one's own in a book, some dim image that comes back to you from afar, and as the completest expression of your own slightest sentiment?" "I have experienced it," she replied. "That is why," he said, "I especially love the poets. I think verse more tender than prose, and that it moves far more easily to tears." (from Madame Bovary) Gustave Flaubert was born in Rouen into a family of doctors. His father, Achille-Cléophas Flaubert, a chief surgeon at the Rouen municipal hospital, made money investing in land. Flaubert's mother, Anne-Justine-Caroline (née Fleuriot), was the daughter of a physician; she became the most important person in the author's life. Anne-Justine-Caroline died in 1872.

Flaubert began to write during his school years. At the age of fifteen he won a prize for an essay on mushrooms. Actually his work was a copy. A disappointment in his teens – Flaubert fell in love with Elisa Schlésinger, who was married and some 10 years his senior – inspired much of his early writing. His bourgeois background Flaubert found early burdensome, and eventually his rebel against it led to his expulsion from school. Flaubert completed his education privately in Paris.

In the 1840s Flaubert studied law at Paris, a brief episode in his life, and in 1844 he had a nervous attack. "I was cowardly in my youth," Flaubert wrote once to George Sand. "I was afraid of life." He recognized from suffering a nervous disease, although it could have been epilepsy. However, the diagnosis changed Flaubert's life. He failed his law exams and decided to devote himself to literature. In this Flaubert was helped by his father who bought him a house at Croisset, on the River Seine between Paris and Rouen.

In 1846 Flaubert met the writer Louise Colet. They corresponded regularly and she became Flaubert's mistress although they met infrequently. Colet gave in Lui (1859) her account of their relationship. After the death of both his father and his married sister, Flaubert moved at Croisset, the family's country home near Rouen. Until he was 50 years old, Flaubert lived with his mother – he was called ''hermit of Croisset.'' The household also included his niece Caroline. His maxim was: "Be regular and orderly in your life like a bourgeois, so that you may be violent and original in your work."

Although Flaubert once stated ''I am a bear and want to remain a bear in my den,'' he kept good contacts to Paris and witnessed the Revolution of 1848. Later he received honors from Napoleon III. From 1856 Flaubert spent winters in Paris.

Flaubert's relationship with Collet ended in 1855. From November 1849 to April 1851 he travelled with the writer Maxime du Camp in North Africa, Syria, Turkey, Greece, and Italy. It took several Egyptian guides to help Flaubert to the top of the Great Pyramid – the muscular, almost six feet tall author was at that time actually relatively fat. On his return Flaubert started Madame Bovary, which took five years to complete. Sometimes he spent a week on one paragraph. It appeared first in the Revue (1856) and in book form next year. The realistic depiction of adultery was condemned as offensive to morality and religion. In one cartoon Flaubert was portrayed as a surgeon, wearing a blood-stained apron and holding up the heart of Emma Bovary. Flaubert was prosecuted, though he escaped conviction, which was not a common result during the official censorship of the Second Empire. When Baudelaire's provocative collection of verse, The Flowers of Evil, was brought before the same judge, Baudelaire was fined and 6 of the 100 poems were suppressed.

Madame Bovary was published in two volumes in 1857, but it appeared originally in the Revue de Paris, 1856-57. Emma Bovary is married to Charles Bovary, a physician. As a girl Emma has read Walter Scott, she has romantic dreams and longs for adventure. "What exasperated her was that Charles did not seem to notice her anguish. His conviction that he was making her happy seemed to her an imbecile insult, and his sureness on this point ingratitude. For whose sake, then was she virtuous?

Was it not for him, the obstacle to all felicity, the cause of all misery, and, as it were, the sharp clasp of that complex strap that bucked her in on all sides." Emma seeks release from the boredom of her marriage from love affairs with two men – with the lawyer Léon Dupuis and then with Rodolphe Boulanger. Emma wants to leave her husband with him. He rejects the idea and Emma becomes ill. After she has recovered, she starts again her relationship with Léon, who works now in Rouen. They meet regularly at a hotel. Emma is in heavy debts because of her lifestyle and she poisons herself with arsenic. Charles Bovary dies soon after her and their daughter Berthe is taken care of poor relatives. Berthe starts to earn her living by working in a factory. The character of Emma was important to the author – society offered her no escape and once Flaubert said: "Emma, c'est moi." Delphine Delamare, who died in 1848, is alleged to have been the original of Emma Bovary.

Eleanor Marx's translation of Madame Bivary appeared in the same year in which the first volume of Das Kapital was published in English. She committed suicide in 1898 by taking cyanide poison after learning that her common law husband Dr Edward Aveling had entered into a legal marriage with a young actress. Aveling, who had purchased the poison, inherited Eleanor Marx's fortune, including revenues from the translation.

In the 1860s Flaubert enjoyed success as a writer and intellectual at the court of Napoleon III. Among his friends were Zola, George Sand, Hippolyte Taine, and the Russian writer Turgenev, with whom he shared similar aesthetic ideals – dedication to realism, and to the nonjudgmental representation of life. Their complete correspondence was published in English in 1985. ''The thought that I shall see you this winter quite at leisure delights me like the promise of an oasis," he wrote to Turgenev. "The comparison is the right one, if only you knew how isolated I am! Who is there to talk to now? Who is there in our wretched country who still 'cares about literature'? Perhaps one single man? Me! The wreckage of a lost world, an old fossil of romanticism! You will revive me, you'll do me good.'' (from Flaubert & Turgenev. A Friendship in Letters, edited and translated by Barbara Beaumont, 1985).

Flaubert was by nature melancholic. His perfectionism, long hours at his work table with a frog inkwell, only made his life harder. In a letter to Ernest Feydeau he wrote: "Books are made not like children but like pyramids... and are just as useless!" Flaubert's other, non-literary life was marked by his prodigious appetite for prostitutes, which occasionally led to venereal infections. "It may be a perverted taste," Flaubert said, "but I love prostitution, and for itself, too, quite apart from its carnal aspects." His last years were shadowed by financial worries – he helped with his modest fortune his niece's family after their bankruptcy. Flaubert died of a cerebral hemorrhage on May 8, in 1880.

In the 1870s Flaubert's work gained acclaim by the new school of naturalistic writers. His narrative approach, that the novelist should not judge, teach, or explain but remain neutral, was widely adopted. Flaubert himself detested the label Realist – and other labels. Among Flaubert's later major works is SALAMMBÔ (1862), a story of the siege of Carthage in 240-237 BC by mercenaries. The novel inspired in 1998 Philippe Fénélon's opera, the libretto was written by Jean-Yves Masson. Also the composers Berlioz and Mussorgsky had planned opera adaptations, but they were never realized. TROIS CONTES (1872) was a collection of three tales. The Italian writer Italo Calvino has praised it as "one of the most extraordinary spiritual journeys ever accomplished outside any religion."

L'ÉDUCATION SENTIMENTALE (1869, A Sentimental Education ) was a panorama of France set in the era of the Revolution of 1848. Its first version (LA PREMIÈRE ÉDUCATION SENTIMENTALE) Flaubert had finished in 1845. The story depicted the relationship between a young man and an older married woman. Fréderic Moreau, the hero, is a gifted young man, full of vague longings, but he constantly meets people who have nothing else to offer but pessimism and cynicism. The ironic title, A Sentimental Education, means the education of feeling, and refers to the failure of Flaubert's generation to achieve its ideals.

LA TENTATION DE SAINT ANTOINE (1874, The Temptation of Saint Anthony) was a book that influenced the young Freud. Its story was based on the story of the 4th-century Christian anchorite, who lived in the Egyptian desert and experienced philosophical and physical temptations. Flaubert spent decades years with the work. Part of its fantastic mode and setting was inspired by a Brueghel painting. The Temptation of Saint Anthony was the work on which Flaubert spent most of his time, it was written between 1848 and 1874.

Flaubert's book on bourgeois stupidity, BOUVARD ET PÉCUCHET, was left unfinished at his death, and was first published in La Nouvelle Revue (1880-81), edited by Flaubert's niece Caroline Commanville. The two protagonists, two copy clerks who move to the country, have often been considered forefathers of Beckett's characters. Bouvard and Pécuchet was partly inspired by Bartlémy Maurice's story 'Les Deux greffiers' (1841), which had appeared in the magazine La Gazette fdes tribunnaux. Some of the banalities which Flaubert found unbearable, he had already collected in Dictionary of Received Ideas (1911). For further reading: Gustave Flaubert: Sa vie, ses romans, son style by Albert Thibaudet (1922, rev. ed. 1935); Gustave Flaubert and the Art of Realism by Anthony Thorlby (1956); The Novels of Flaubert by Victor Brombert (1966); Flaubert: The Uses of Uncertainty by Jonathan Culler (1974, rev. ed. 1985); Flaubert and the Historical Novel by Anne Green (1982); Flaubert Writing: A Study in Narrative Strategies by Michal Peled Ginsburg ( 1986); Bibliographie des études sur G. Flaubert by D.J. Colwell (1988-90); Gustave Flaubert by William J. Berg, et al (1997); The King & the Adulteress: A Psychoanalytical and Literary Reinterpretation of Madame Bovary and King Lear by Roberto Speziale-Bagliacca, Colin Rice (1998); Flaubert: A Life by Geoffrey Wall (2001) - See also: Guy de Maupassant, Jean-Paul Sartre's biography of Flaubert, L'Idiot de la famille Selected works: MADAME BOVARY, 1857 - Madame Bovary (translators: Eleanor Marx-Aveling, 1886; J. Lewis May, 1928; Gerald Hopkins, 1946; Alan Russell, 1950; Francis Steegmuller, 1957; Lowell Bair, 1959; Mildred Marmur, 1964; Paul de Man, 1965; Geoffrey Wall, 1992; Lydia Davis, 2010) - Rouva Bovary (suom. Eino Palola, 1928; Anna-Maija Viitanen, 1994) - films: 1917 (Life Number Two), dir. by William Nigh ; 1932 (Unholy Love), dir. by Albert Ray ; 1934, dir. by Jean Renoir ; 1937, dir. by Gerhard Lamprecht, starring Pola Negri ; 1947, dir. by Carlos Schlieper, starring Mecha Ortiz ; 1949, dir. by Vincente Minnelli, starring Jennifer Jones 1966, Die Nackte Bovary, dir. by Hans Schott-Schöbinger, starring Edwige Fenech ; 1991, dir. by Claude Chabrol, starring Isabelle Huppert, Jean-Francois Balmer, Christophe Malavoy, Jean Yanne 1993, Maya, dir. by Ketan Mehta ; BBC television series, 2000, dir. by Tim Fywell, screenplay by Heidi Thomas, starring Frances O'Connor, Hugh Bonneville. Also Dvid Lean's film Ryan's Daughter (1970), starring Sarah Miles, Robert Mitchum, Chris Jones, written by Robert Bolt, was inspired by Flaubert's book. The story was set in Ireland in the mid-1910s.

SALAMMBÔ, 1862 - Salambo (tr. M. French Sheldon, 1886; J.S. Chartres, 1886; J.W. Matthews, 1901; E. Powys Mathers, 1947; A.J. Krailsheimer, 1977) - Salambo (suom. Jalmari Finne, 1908; Annikki Suni) - films: 1911, dir. by Arturo Ambrosio ; 1924, dir. by Pierre Marodon, starring Jeanne de Balzac ; 1959, dir. by Sergio Grieco, starring Jeanne Valérie L'ÉDUCATION SENTIMENTALE,1869 - A Sentimental Education (tr. D.F. Hannigan, 1898; A. Goldsmith, 1941; Robert Baldick, 1964; Douglas Parmée, 1989) - Sydämen oppivuodet (suom. J.A. Hollo, 1958) - film 1961, dir. by Alexandre Astruc editor: Dernières chansons, by Louis Bouilhet, 1872 TROIS CONTES, 1872 ('Un cœur simple,' 'La Légende de Saint Julien l'hospitalier,' 'Hérodias') - Three Tales (tr. George Burnham Ives, 1903; Frederic Whyte, 1910; Arthur McDowall, 1923; Mervyn Savill; Robert Baldick; A.J. Krailsheimer, 1991) - 'Yksinkertainen sydδn' (suom. Jalmari Hahl, 1917) / Kolme kertomusta (suom. Kauko Kare, 1955) - films: Hérodiade, 1910, dir. by Georges Hatot, Victorin-Hippolyte Jasset ; 1977, Un Cuore semplice, dir. by Giorgio Ferrara ; 2008, Un coeur simple, dir. by Marion Laine LE CANDIDAT, 1874 (play, prod. 1874) [The Candidate: a Humorous Political Drama in Four Acts] LE CHÂTEAU DES COEURS, 1874 (play, with Louis Bouilhet and Charkes d'Osmoy, prod. 1874, in Ouvres complètes, 1910) LE TENTATION DE SAINT ANTOINE, 1874 - The Temptation of Saint Anthony (trans. D.F. Hannigan, 1895; G.F. Monkshood, 1900; Renι Francis, 1910; Lafcadio Hearn, 1910; Kitty Mrosovsky, 1980) - Pyhän Antoniuksen kiusaus (suom. Jorma Kapari, 1970) - film: 1911, Le Tentazioni di Sant'Antonio

BOUVARD ET PÉCUCHET, 1881 (ed. by Alberto Cento, reprinted in part as Dictionnaire des idées reçues, ed. by Lea Caminiti, 1966; as The Dictionary of Accepted Ideas, 1954) - Bouvard and Pécuchet (trans. D.F. Hannigan, 1896; T.W. Earp and G.W. Stonier, 1936; Alban J. Krailsheimer, 1970; Mark Polizzotti, 2005) - Bouvard ja Pécuchet (suom. Antti Nylén, 2003) - TV film 1971, dir. by Robert Valey, starring Julien Guiomar, Paul Crauchet ; TV film 1989, dir. by Jean-Daniel Verhaeghe, starring Jean Carmet, Jean-Pierre Marielle

LETTRES ΐ GEORGE SAND, 1884 (prιface Guy de Maupassant) PAR LES CHAMPS ET PAR LES GRÉVES, 1886 MÉMOIRES D'UN FOU, 1901 The Complete Works of Gustave Flaubert; Embracing Romances, Travels, Comedies, Sketches and Correspondence; with a Critical Introduction, 1904 LE SEXE FAIBLE, 1910 [The Feeble Sex] DICTIONNAIRE DES IDÉES RECUES, 1911 - A Dictionary of Platitudes (tr. Edward J. Fluck, 1954) / The Dictionary of Accepted Ideas (tr. by Jacques Barzun, 1968) - Valmiiden ajatusten sanakirja (suom. Mirja Halonen ja Ville Keynäs, 1997) CORRESPONDANCE I-IX, 1910-1930 Complete Works, 1926 (10 vols.) OEUVRES COMPLÈTES, 1926-54 (35 vols., includes correspondence) CORRESPONDANCE, 1926-33 OEUVRES, 1946-54 (2 vols., ed. by A. Thibaudet and R. Dumesnil) LA PREMIÈRE ÉDUCATION SENTIMENTALE, 1963 - The First Sentimental Education (tr. by Douglas Garman, 1972) - film: 2001, Toutes les nuits, dir. by Eugène Green ŒUVRES COMPLÈTES I-II, 1964 SOUVENIRS, NOTES, ET PENSÉES INTIMES, 1965 (ed. by L. Chevally-Sabatier) - Intimate Notebook 1840-1841 (ed. by Francis Steegmuller, 1967) November, 1966 (ed. by Francis Steegmuller) LE SECOND VOLUME DE BOUVARD ET PÉCUCHET, 1966 (ed. by Geneviève Bollème) Flaubert in Egypt, 1972 (ed. by Francis Steegmuller) CORRESPONDANCE I-IV, 1973-1998 (ed. by Jean Bruneau) Letters, 1980-82 (2 vols., ed. by Francis Steegmuller) Flaubert & Turgenev: A Friendship in Letters, 1985 (edited and translated by Barbara Beaumont) Early Writings, 1991 (translated by Robert Griffin)

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΒΟΥΤΥΡΑΣ (1872-1958)

Ο Δημοσθένης Βουτυράς, γιος του συμβολαιογράφου Νικολάου Βουτυρά και της Θεώνης το γένος Παπαδή γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια και ο πατέρας του εργαζόταν ως δάσκαλος. Μετά από μερικά χρόνια εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στον Πειραιά, όπου ο πατέρας του διορίστηκε ως συμβολαιογράφος. Εκεί τέλειωσε το Δημοτικό και ξεκίνησε τη φοίτησή του στο Γυμνάσιο, την οποία όμως διέκοψε, καθώς παρουσίασε κρίσεις επιληψίας. 

Η ιδιαιτερότητά του προκάλεσε την υπερπροστατευτικότητα των γονιών του και έτσι πέρασε τα εφηβικά χρόνια χωρίς στερήσεις. Παρακολούθησε μαθήματα μουσικής, ξιφασκίας, γράφτηκε στη Σχολή Μαχαιριάδη, τα διέκοψε όλα όμως λόγω της ιδιοσυγκρασίας του. Το 1900 πραγματοποίησε την πρώτη του εμφάνιση στο χώρο των γραμμάτων δημοσιεύοντας ένα άρθρο στην καθαρεύουσα στο περιοδικό του Πειραιά Χρονογράφος και ένα στο Περιοδικόν μας του Γεράσιμου Βώκου (με τον οποίο ακολούθησε σταθερή συνεργασία). 

Γύρω στο 1902 ο πατέρας του εγκατέλειψε την εργασία του και ασχολήθηκε με οικοδομικές επιχειρήσεις. Στο εργοστάσιο σιδηρουργίας που έχτισε εργάστηκε αρχικά και ο Δημοσθένης. Στην περίοδο αυτή τοποθετείται η δημοσίευση του διηγήματος Ο Λαγκάς που έγινε δεκτό με επαινετικά σχόλια από τον Παλαμά και τον Ξενόπουλο (1903). Ακολούθησαν νέες δημοσιεύσεις έργων του σε λογοτεχνικά περιοδικά, μεταξύ άλλων και στα Παναθήναια. Γύρω στο 1904 παντρεύτηκε τη Μπετίνα Φέξη, με την οποία απέκτησε μερικά χρόνια αργότερα δυο κόρες. 

Η ζωή του άλλαξε δραματικά μετά την οικονομική καταστροφή και την αυτοκτονία του πατέρα του το 1905. Προσπάθησε να αναλάβει τη συνέχιση της επιχείρησης, απέτυχε όμως και την οδήγησε στην ολοκληρωτική πτώχευση. Δυο χρόνια αργότερα μετακόμισε με τη σύζυγό του στο Κουκάκι και στράφηκε στην επαγγελματική πεζογραφία, πουλώντας διηγήματα σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής. Η καταξίωσή του ως πεζογράφου προήλθε αρχικά από τον ελληνισμό της Διασποράς, συγκεκριμένα από την Αλεξάνδρεια. Μετά το 1920 άρχισε να γίνεται γνωστός και στην Αθήνα. Η πορεία του ήταν ανοδική και μέχρι το 1923, οπότε τιμήθηκε με το Αριστείο των γραμμάτων και των Τεχνών, είχαν τυπωθεί ήδη δέκα βιβλία του. 

Λόγω της συνεχιζόμενης οικονομικής του ανέχειας ασχολήθηκε επίσης με τη συγγραφή σχολικών συγγραμμάτων σε συνεργασία με τον Μ.Παπαμιχαήλ, η προσπάθεια όμως ναυάγησε καθώς το αναγνωστικό της τρίτης δημοτικού που ολοκλήρωσαν καταργήθηκε από τη δικτατορία του Παγκάλου. Συνέχισε να ζει από τη συγγραφή και το 1931 τιμήθηκε με το Αριστείο του Δήμου Πειραιώς. Λίγους μήνες πριν την κήρυξη του πολέμου από την Ιταλία πρόλαβε να γιορτάσει τα σαράντα χρόνια της λογοτεχνικής του δράσης στην ταβέρνα Μπογράκου στην Κυψέλη, όπου σύχναζε. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής τάχθηκε υπέρ της Αντίστασης. 

Μετά το τέλος του Εμφυλίου, σε ηλικία 80 χρόνων δημοσίευσε το Αργό Ξημέρωμα. Ως το θάνατό του έζησε κατάκοιτος, φτωχός και παραγνωρισμένος από την κρατική εξουσία (η Ακαδημία Αθηνών αρνήθηκε την πρόταση για υποψηφιότητά του σε δυο συνεχείς εκλογές). Πέθανε το 1954. Το πεζογραφικό έργο του Βουτυρά, σχεδόν αποκλειστικά διηγηματικό, εντάσσεται στο πλαίσιο του κοινωνικού ρεαλισμού και οριοθετεί το πέρασμα από την ηθογραφία στην αστική πεζογραφία. 

Ως μόνιμο θέμα του κυριαρχεί η ζωή των περιθωριακών (λούμπεν) ομάδων της Αθήνας και του Πειραιά. Έχοντας ζήσει κοντά τους ο Βουτυράς περιέγραψε τη ζωή και την ψυχοσύνθεσή τους με έντονα ζοφερά χρώματα και καταθλιπτικό ύφος, παρουσιάζοντας ωστόσο και μια τάση προς την ουτοπία. Παράλληλα απεικόνισε την άρνηση των ομάδων αυτών να ενταχτούν στην οργανωμένη κοινωνία, άρνηση η οποία αποτυπώθηκε και στην άναρχη δομή των έργων του, σε κάποια από τα οποία συναντούμε επίσης στοιχεία μεταφυσικής και επιστημονικής φαντασίας, τα οποία λειτουργούν συμβολικά.

• ΕΚΕΒΙ: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών

1. Για αναλυτικότερα βιογραφικά στοιχεία του Δημοσθένη Βουτυρά βλ. Βασαρδάνη Βέρα, «Δημοσθένης Βουτυράς», Η παλαιότερη πεζογραφία μας· Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμοΙ΄ (1900-1914), σ.280-322. Αθήνα, Σοκόλης, 1997, Ζήρας Αλέξ., «Βουτυράς Δημοσθένης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό2. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1984, Πολιτάρχης Γ.Μ., «Βουτυράς Δημοσθένης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας4. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ. και Τσοκόπουλος Βάσιας, «Χρονικό της ζωής του Δημοσθένη Βουτυρά», Δημοσθένης Βουτυράς· ΆπανταΑ΄, σ.9-50. Αθήνα, Δελφίνι, 1994.

• Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Αδάμος Τάκης, «Η ζωή και το έργο του Δημοσθένη Βουτυρά», Δημοσθένη Βουτυρά· Διηγήματα, σ.5-31. Βουκουρέστι, Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1965.
• Αλήτης Πέτρος, «Δημοσθένης Βουτυράς», Γράμματα Δ΄ (Αλεξάνδρεια), 9-10/1917, αρ.38, σ.388-407.
• Βασαρδάνη Βέρα, «Δ.Βουτυράς· Πρωτοπόρος και άγνωστος», Διαβάζω 297, 1992, σ.51-55.
• Βασαρδάνη Βέρα, «Δημοσθένης Βουτυράς», Η παλαιότερη πεζογραφία μας· Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμοΙ΄ (1900-1914), σ.280-322. Αθήνα, Σοκόλης, 1997.
• Βουτουρής Παντελής, «Ο Δημοσθένης Βουτυράς και το αστικό διήγημα: ένας ακόμη μύθος της κριτικής», Ως εις καθρέπτην…Προτάσεις και υποθέσεις για την ελληνική πεζογραφία του 19ου αιώνα, σ.273-282. Αθήνα, Νεφέλη, 1995.
• Ζήρας Αλεξ., «Βουτυράς Δημοσθένης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 2. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1984.
• Κατηφόρης Νίκος, «Ο πρωτοπόρος Βουτυράς», Το περιοδικό μας 10 (Πειραιάς), 4/1959, σ.235-237.
• Κουκούλας Λέων, «Εξ αφορμής της Ζωής Αρρωστεμένης», Μούσα 8, 3/1921 και 9, 4/1921, σ.128-131 και 144-146.
• Ξενόπουλος Γρηγόριος, «Ο Λαγκάς υπό Δημοσθένη Ν.Βουτυρά», Παναθήναια, ετ.Γ΄, 31/5/1903, σ.507-508.
• Παλαμάς Κωστής, «Διηγηματική λογοτεχνία», ΚριτικήΑ΄, 1903, σ.361-366.
• Παναγιωτόπουλος Ι.Μ., «Το νεοελληνικόν διήγημα· Ο Βουτυράς, η αισθητική και ο κ.Παρορίτης», Ελεύθερος Λόγος, 20/6/1924.
• Παρορίτης Κώστας, «Το πρόβλημα Βουτυρά», Ο Νουμάς 2(781), ετ.ΚΑ΄, 3-4/1924, σ.117-129.1
• Πολιτάρχης Γ.Μ., «Βουτυράς Δημοσθένης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 4. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
• Σαχίνης Απόστολος, Αναζητήσεις της μεσοπολεμικής πεζογραφίας, σ.16-18. Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινίδης, 1978 (έκδοση β΄).
• Παπαλεοντίου Λευτέρης, «Οι παράλληλοι δρόμοι του Δημοσθένη Βουτυρά και του Νίκου Νικολαϊδη», Ελίτροχος13, Φθινόπωρο 1997, σ.76-84.
• Τερζάκης Άγγελος, «Δημοσθένης Βουτυράς», Νέα Εστία 16, ετ.Η΄, 15/11/1934, αρ.190, σ.1015-1022.
• Τσίρκας Στρατής, «Ο διηγηματογράφος Δημοσθένης Ν. Βουτυράς», Αλεξανδρινή Λογοτεχνία (Αλεξάνδρεια), 1948, σ.28-48.
• Τσοκόπουλος Βάσιας, «Χρονικό της ζωής του Δημοσθένη Βουτυρά», Δημοσθένης Βουτυράς· Άπαντα Α΄, σ.9-50. Αθήνα, Δελφίνι, 1994.
• Τσοκόπουλος Βάσιας, «Δημοσθένης Βουτυράς, ένας μοναχικός πρωτοπόρος», Η λέξη137, 1-2/1997, σ.13-20.
• Χάρης Πέτρος, «Το νεοελληνικόν διήγημα· Το πρόβλημα Βουτυρά», Ελεύθερος Λόγος, 16/6/1924.

Αφιερώματα περιοδικών

• Διαβάζω 298, 11/11/1992.
• Επιθεώρηση Τέχνης Ζ’, 4/1958, αρ.40, σ.206-237.
• Νέα Εστία 64, ετ.ΛΒ΄, Χριστούγεννα 1958, αρ.755, σ.1-68.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Πεζογραφία

• Λεωνίδας Λαγκάς. Πειραιάς, τυπ.Σφαίρα, 1903.
• Ο Λαγκάς και άλλα διηγήματα. Αλεξάνδρεια, Γράμματα, 1915.
• Παπάς ειδωλολάτρης και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Βασιλείου, 1920.
• Οι αλανιάρηδες. Αλεξάνδρεια, Γράμματα, 1921.
• Τριάντα δύο διηγήματα. Αθήνα, Γανιάρης, 1921.
• Ζωή αρρωστεμένη κι άλλα διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1921.
• Μακρυά απ’ τον κόσμο και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Σιδέρης, 1921.
• Το γκρέμισμα των θεών και άλλα διηγήματα. Αθήνα, εκδ. Βιβλιοπωλείου Γανιάρη και Σίας, 1922.
• Ο θρήνος των βοδιών και άλλα διηγήματα. Αλεξάνδρεια, Γράμματα, [1922] 1923.
• Φως στο σκοτάδι και άλλα διηγήματα. Αθήνα, εκδ. Ακαδημαϊκού Βιβλιοπωλείου, 1923.
• Διωγμένη αγάπη και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Βασιλείου, 1923.
• Όνειρο που δεν τελειώνει και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1923.
• Ο νέος Μωυσής και άλλα διηγήματα. Αθήνα, τυπ. Αθηνά Ι.Ράλλη, 1923.
• Η αριστοκρατική γειτονιά και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Βασιλείου, 1924.
• Η σιδερένια πόρτα. Αθήνα, εκδ. Βιβλιοπωλείου Η Λογοτεχνία, 1925.
• Τροφή στο θάνατο. Αθήνα, Τσουκαλάς, 1926.
• Είκοσι διηγήματα. Αθήνα, Δημητράκος, [1926 ή 1927].
• Στη χώρα των σοφών και των αγρίων. Αθήνα, τυπ. Αθηνά, 1927.
• Μέσα στην κόλαση. Αθήνα, Δημητράκος, 1927.
• Μες στους ανθρωποφάγους και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Εστία, 1928.
• Από τη Γη στον Άρη. Αθήνα, Δημητράκος, 1929.
• Ανάσταση νεκρών και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Δημητράκος, 1929.
• Στους άγνωστους Θεούς. Αθήνα, Δημητράκος, 1930.
• Η επανάσταση των ζώων και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Δημητράκος, 1931.
• Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της… Αθήνα, Δημητράκος, 1932.
• Μέρες τρόμου. Αθήνα, τυπ. Τα Χρονικά, 1932.
• Ύστερα από εκατομμύρια χρόνια και άλλα διηγήματα. Αθήνα, Δημητράκος, 1932.
• Κάλπικοι πολιτισμοί. Αθήνα, εκδ. εφ. Ανεξάρτητος, 1934.
• Μιλούν και οι νεκροί; Αθήνα, έκδοση της εφημερίδας Ελληνικόν Μέλλον, 1934.
• Το τραγούδι του κρεμασμένου και άλλα διηγήματα. Αθήνα, εκδ. εφ. Ανεξάρτητος, 1935.
• Νύχτες μαγείας. Αθήνα, Καραβίας, 1938.
• Το σπίτι των ερπετών. Αθήνα, Καραβίας, 1939.
• Ο έρωτας στους τάφους. Αθήνα, Πήγασος, 1943.
• Τρικυμίες. Αθήνα, Οι φίλοι του βιβλίου, 1945.
• Αργό ξημέρωμα. Αθήνα, τυπ.Κατσιώρη, 1950.

ΙΙ.Μελέτες

• Τα σύμβολα στα όνειρα· Όνειρα ψυχή. Αθήνα, Δημητράκος, 1933.

ΙΙΙ. Συγκεντρωτικές εκδόσεις

• Άπαντα · επιλογή πρώτη. Αθήνα, Δίφρος, 1958 (εισ. Βάσου Βαρίκα).
• Άπαντα · επιλογή. Αθήνα, Δίφρος, 1960 (εισ. Νίκου Κατηφόρη).
• Διηγήματα επιλογή. Βουκουρέστι, Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1965 (επιλ. εισ. Τάκη Αδάμου).
• Άπαντα Α΄ - Γ΄. Αθήνα, Δελφίνι, 1994 - 1995 (εισ. επιμ. Βάσιας Τσοκόπουλος). 

ΑΡΓΥΡΗΣ ΕΦΤΑΛΙΩΤΗΣ (1849-1923)

Ο Αργύρης Εφταλιώτης (ψευδώνυμο του Κλεάνθη Μιχαηλίδη) γεννήθηκε στο Μόλυβο της Λέσβου, γιος του δασκάλου Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη. Στη γενέτειρά του πέρασε τα παιδικά και μαθητικά χρόνια του και πραγματοποίησε τις εγκύκλιες σπουδές του στο ιδιωτικό σχολείο του πατέρα του. Το 1866 πέθανε ο πατέρας του και ο δεκαεφτάχρονος τότε Αργύρης ανέλαβε να συνεχίσει τη διδασκαλία των συμμαθητών του ως το τέλος της χρονιάς.

Το 1866 ξενιτεύτηκε λόγω των οικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε η οικογένειά του. Εργάστηκε αρχικά στην Πόλη, κοντά στον τραπεζίτη αδερφό της μητέρας του και κατόπιν στο Μάντσεστερ της Αγγλίας, όπου συνδέθηκε φιλικά με τον Αλέξανδρο Πάλλη και τον Δ.Π.Πετροκόκκινο και εντάχτηκε στον πυρήνα του δημοτικιστικού κινήματος. παράλληλα υπήρξε ενεργό μέλος του ελληνικού φιλολογικού συλλόγου Λόγιος Ερμής του Μάντσεστερ, πραγματοποίησε ομιλίες, μελέτησε τους αρχαίους έλληνες κλασικούς, καθώς επίσης άγγλους και γάλλους λογοτέχνες και μπήκε σε λόγιους και λογοτεχνικούς κύκλους.

Η εμπορική του σταδιοδρομία στην Αγγλία υπήρξε επιτυχημένη και σύντομα άνοιξε κατάστημα με τη δική του επωνυμία. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 1870-1880 προσλήφθηκε στον εμπορικό οίκο των αδελφών Ράλλη και εγκαταστάθηκε στο Λίβερπουλ. Εκεί παντρεύτηκε την Ελισσάβετ Γκράχαμ. Στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας ταξίδεψε σε διάφορες πόλεις της Αγγλίας και στη Βομβάη των Ινδιών με έξι ενδιάμεσες επισκέψεις στην Ελλάδα ως το τέλος της ζωής του.

Το 1891 επισκέφτηκε το Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Ψυχάρη. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του κλονίστηκε η ψυχική υγεία του και αποσύρθηκε στο Cab d' Antibes της Γαλλίας, όπου πέθανε σε ηλικία 74 χρόνων. Η είσοδος του Εφταλιώτη στο χώρο της λογοτεχνίας τοποθετείται χρονικά γύρω στο 1869 με μεταφράσεις ποιημάτων και συγγραφή πρωτοτύπων ποιητικών έργων σε λογοτεχνικά περιοδικά όπως η Ελληνική Βιβλιοθήκη. Ακολούθησαν μεταφράσεις έργων των Μπάιρον και Μακώλεϋ.

Το 1889 με προτροπή του Αλέξανδρου Πάλλη που στάθηκε στενός φίλος και πνευματικός οδηγός του πήρε μέρος στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό με τη συλλογή του Τραγούδια ξενιτευμένου, που τιμήθηκε με έπαινο. Τον επόμενο χρόνο πήρε ξανά μέρος στον ίδιο διαγωνισμό με τις συλλογές Ο καθρέφτης του πύργου μου και Αγάπης λόγια, δε βραβεύτηκε ωστόσο, κάτι που προκάλεσε την αντίδραση μεταξύ άλλων και του Παλαμά, ο οποίος επαίνεσε το έργο του Εφταλιώτη, απέδωσε την αδικία κατά του ποιητή στο ότι η γλώσσα του ήταν δημοτική και εναντιώθηκε στον τότε εισηγητή της κριτικής επιτροπής του Φιλαδέλφειου Άγγελο Βλάχο.

Ο Εφταλιώτης συνέχισε να γράφει ποιήματα, όχι όμως συστηματικά. Από το 1891 στράφηκε συστηματικά προς την πεζογραφία, καλλιεργώντας τη δημοτική γλώσσα και εμμένοντας θεματικά στον πόνο της ξενιτιάς και τη λαχτάρα των ξενιτεμένων για την πατρίδα. Το πιο χαρακτηρηστικό πεζογράφημά του είναι οι Νησιώτικες ιστορίες, που εκδόθηκαν το 1894 και αποτελούν συλλογή ηθογραφικών διηγημάτων που δημοσίευε από το 1889 στην Εστία.

Το 1900 εξέδωσε τη Μαζώχτρα και το Βουρκόλακα το μοναδικό θεατρικό έργο του (εμπνευσμένο από το τραγούδι Του νεκρού αδελφού και με στόχο την ανανέωση της νεοελληνικής δραματουργίας με θέματα από τη σύγχρονη ιστορία). Στη Μαζώχτρα ο Εφταλιώτης αποπειράται ένα πέρασμα από την απλή ηθογραφία στην ψυχογραφική διείσδυση. Έγραψε επίσης ένα μυθιστόρημα το Ο Μανόλης ο Ντελμπεντέρης. Παράλληλα από το 1892 ασχολήθηκε με τη διδακτική πεζογραφία και τις ιστορικές μελέτες, εκδίδοντας την Ιστορία της Ρωμιοσύνης (1901) και τα Ιστορικά ξεγυμνώματα (1908). Το 1914 ξεκίνησε να μεταφράζει την Οδύσσεια του Ομήρου, έργο που έμεινε ανολοκλήρωτο λόγω του θανάτου του. Τη συνέχισή του (ραψωδίες φ΄ - ω΄) ανέλαβε ο Νικόλαος Ποριώτης.

• ΕΚΕΒΙ: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών

1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Αργύρη Εφταλιώτη βλ. Γιαλουράκης Μανώλης, «Εφταλιώτης Αργύρης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας6. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ., Θωμαΐδου – Μώρου Μάρθα , «Εφταλιώτης Αργύρης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό3. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985, Μερακλής Μ.Γ., «Αργύρης Εφταλιώτης», Η ελληνική ποίηση· Ρομαντικοί – Εποχή του Παλαμά - Μεταπαλαμικοί· Ανθολογία – Γραμματολογία, σ.262-265. Αθήνα, Σοκόλης, 1977 και Παγανός Γ.Δ. «Αργύρης Εφταλιώτης», Η παλαιότερη πεζογραφική μας παράδοση · Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμοΗ΄ (1880-1900). Αθήνα, Σοκόλης, 1997.

• Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Βαλέτας Γ. (επιμ.), Εφταλιώτης Αργύρης, Άπαντα. Αθήνα, Πηγή, τ.Α΄ 1952, τ.Β΄ 1962, τ.Γ΄ 1973.
• Βαλέτας Γ., Τα νέα λεσβιακά Γράμματα Θ΄· Τα «Τραγούδια ξενιτευμένου» του Εφταλιώτη· Κριτικό μελέτημα. Μυτιλήνη, 1937.
• Βάλσας Μίμης, «Εφταλιώτης Αργύρης», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια 11. Αθήνα, Πυρσός, 1929.
• Γιαλουράκης Μανώλης, «Εφταλιώτης Αργύρης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 6. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
• Θρύλος Άλκης, «Αργύρης Εφταλιώτης», Μορφές της ελληνικής πεζογραφίας· Και μερικές άλλες μορφές, σ.66-91. Αθήνα, Δίφρος, 1962.
• Θωμαΐδου – Μώρου Μάρθα, «Εφταλιώτης Αργύρης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 3. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985.
• Καραγιάννης Βαγγέλης (παρουσίαση), Ογδόντα ανέκδοτα γράμματα του Αργύρη Εφταλιώτη (προς τον Αλέξανδρο Πάλλη)· Οι αγώνες των πρώτων δημοτικιστών. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1993.
• Καραντώνης Ανδρέας, «Αργύρης Εφταλιώτης», Φυσιογνωμίες· Τόμος δεύτερος, σ.478-503. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977.
• Κέπετζη Ευτέρπη (Σταύρου Πέπη), Με τον Εφταλιώτη (Σελίδες-Γράμματα - Στίχοι - Ανέκδοτα). Αθήνα, 1939.
• Μελάς Σπύρος, «Αργύρης Εφταλιώτης», Νεοελληνική Λογοτεχνία, σ.414-422. Αθήνα, Φέξης, 1962.
• Μερακλής Μ.Γ., «Αργύρης Εφταλιώτης», Η ελληνική ποίηση· Ρομαντικοί – Εποχή του Παλαμά - Μεταπαλαμικοί· Ανθολογία – Γραμματολογία, σ.262-265. Αθήνα, Σοκόλης, 1977.
• Μίσσιος Κ.Γ., Βερναρδάκης, Εφταλιώτης, Μυριβήλης· Συμβολή στην ιστορία της λεσβιακής γραμματείας, Τόμος τρίτος. Μυτιλήνη, Αστερίας, 1995.
• Μιχαηλίδης Κ.Μ., Αργύρης Εφταλιώτης· Η ζωή και το έργο του. Αθήνα, Ν.Μαυρίδης, 1930.
• Μιχαηλίδης Κ.Μ., «Η ζωή και το έργο του Εφταλιώτη», Νεοελληνικά Γράμματα 57, 58, 59 και 60, 1η/1, 8/1, και 22/1/1938.
• Μιχαηλίδης Κ.Μ., «Ο Εφταλιώτης για τον Ψυχάρη· Δυο ανέκδοτα γράμματα», Νεοελληνικά Γράμματα 89, 13/8/1938, σ.14.
• Ξενόπουλος Γρηγόριος, «Αργύρης Εφταλιώτης - Οι διηγηματογράφοι μας», Το Άστυ, 13/1/1896.
• Παγανός Γ.Δ., «Αργύρης Εφταλιώτης», Η παλαιότερη πεζογραφική μας παράδοση · Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο Η΄ (1880-1900). Αθήνα, Σοκόλης, 1997.
• Παλαμάς Κωστής, «Αργύρη Εφταλιώτη, Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες · Ο Βουρκόλακας· δράμα», Άπαντα 16, Αθήνα, Γκοβόστης/Μπίρης, χ.χ.
• Πασιαρδής Χριστόπουλος, Νεοέλληνες ποιηταί και πεζογράφοι. Αθήνα, Γρηγόρης, 1966.
• Πολίτης Λίνος, «Βιβλιογραφία Αργύρη Εφταλιώτη», Νέα Εστία 46, 15/11/1949, αρ.537, σ.1455-1458.
• Πολίτης Λίνος, Θέματα της λογοτεχνίας μας · Δεύτερη σειρά. Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινίδης, 1976.
• Σταύρου Θρ. (επιμ.), Ψυχάρης, Εφταλιώτης, Πάλλης, Βλαστός. Αθήνα, Αετός, 1956 (στη σειρά Βασική Βιβλιοθήκη, αρ.26).
• Σταύρου Θρασύβουλος, Εφταλιώτης και Πάλλης· Εκλογή από το έργο τους. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, 1966.
• Χατζηφώτης Ι.Μ., «Αργύρης Εφταλιώτης (ο πρωτοπόρος του δημοτικισμού)», Ανιχνεύσεις (Νεοελληνικά μελετήματα και κριτικά δοκίμια), σ.35-46. Αθήνα, Αλκαίος, [1973].

Αφιερώματα περιοδικών

• Νέα Εστία 46, ετ.ΚΓ΄, 15/11/1949, αρ.537.
• Ελληνική Δημιουργία 116, τ.10, 1η/12/1952.
• Αιολικά Γράμματα 15, ετ.Γ΄, Μάιος/Ιούνιος, 1973.
• Νέα Εστία 94, ετ.ΜΖ΄, Χριστούγεννα 1973, αρ.1115, σ.194-235.
• Αιολικά Γράμματα 30, ετ.5, 11-12/1975.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Ποίηση

• Παλιοί σκοποί. Αθήνα, τυπ. Εστία, 1909.
• Αγάπης λόγια (Σονέττα). Κριτική επιμέλεια και πρόλογος Γ.Βαλέτα. Μυτιλήνη, Τσιβίλης, 1938.

ΙΙ.Πεζογραφία

• Νησιώτικες ιστορίες. Αθήνα, Εστία, 1894.
• Οι φυλλάδες του Γεροδήμου. Αθήνα, Εστία, 1897.
• Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες. Ο Βουρκόλακας. Αθήνα, Εστία, 1900.
• Ιστορία της Ρωμιοσύνης1. Αθήνα, Εστία, 1901.
• Μανόλης ο Ντελμπεντέρης. (στην έκδοση ΆπανταΑ΄, Αθήνα, Πηγή, 1952).

IΙΙ. Μετάφραση

• Ομήρου Οδύσσεια. Αθήνα, Εστία, 1932. (ραψ. α΄-φ΄)

IV. Μελέτες

• Ιστορία της Ρωμιοσύνης· Πρώτος τόμος. Αθήνα, τυπ.Εστία, 1901.

V.Συγκεντρωτικές εκδόσεις

• Εκλεχτές σελίδες· Ταχτοποιημένες και φροντισμένες από τον Δημ.Π.Ταγκόπουλο. Αθήνα, Γανιάρης, 1921.
• Άπαντα Α΄· Αναστύλωσε Γ.Βαλέτας. Αθήνα, Πηγή, 1952
• Άπαντα Β΄. Αθήνα, Πηγή, 1962.
• Άπαντα Γ΄ . Αθήνα, Πηγή, 1973.
• Από την αλληλογραφία των πρώτων δημοτικιστών, Ι· Γιάννη Ψυχάρη και Αργύρη Εφταλιώτη αλληλογραφία· 716 γράμματα (1890-1923)· Επιμέλεια Σταμ. Κ.Καρατζά – Ερατ.Γ.Καψωμένου και ερευνητικής ομάδας, τόμος Α’: κείμενα. Ιωάννινα, 1988.
• Ογδόντα ανέκδοτα γράμματα του Αργύρη Εφταλιώτη (1889-1907) προς τον Αλέξανδρο Πάλλη· Οι αγώνες των πρώτων δημοτικιστών· Επιμέλεια - Παρουσίαση Βαγγέλη Αντ. Καραγιάννη. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1993. 1. Για αναλυτική βιβλιογραφία - του Αργύρη Εφταλιώτη, που περιλαμβάνει όλες τις δημοσιεύσεις έργων του σε περιοδικά και αφημερίδες της εποχής βλ. Πολίτης Λίνος, «Βιβλιογραφία Αργύρη Εφταλιώτη», Νέα Εστία 46, 15/11/1949, αρ.537, σ.1455-1458.  

ΠΕΤΡΟΣ ΧΑΡΗΣ (1902-1998)

Ο Πέτρος Χάρης (πραγματικό όνομα Ιωάννης Μαρμαριάδης) γεννήθηκε στην Αθήνα, γιος του Νικόλαου Μαρμαριάδη από την Κρήτη. Στην Αθήνα τέλειωσε το Γυμνάσιο και στη συνέχεια γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου, από όπου αποφοίτησε το 1924. Αμέσως μετά άρχισε να συνεργάζεται με αθηναϊκές εφημερίδες και το Νουμά ως συντάκτης και φιλολογικός συνεργάτης. Εργάστηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών (Γραμματέας και στη συνέχεια Γενικός Γραμματέας με βαθμό Γενικού Γραμματέα Υπουργείου), από όπου αποχώρησε το 1964 με το βαθμό του Επίτιμου Γενικού Γραμματέα.

Το 1933 ανέλαβε τη διεύθυνση της Νέας Εστίας (μετά την αποχώρηση του Γρηγορίου Ξενόπουλου) και παρέμεινε στη θέση αυτή ως το 1987. Υπό τη διεύθυνσή του η Νέα Εστία τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1946). Τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας για το έργο του Πολιτείες και θάλασσες, το βραβείο του ταξιάρχη του τάγματος του Γεωργίου Α’, το χρυσό σταυρό της Αγιορείτικης Χιλιετηρίδας και τον Τίμιο Σταυρό του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Μάρκου.

Διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου, μέλος της κριτικής επιτροπής των λογοτεχνικών και θεατρικών Κρατικών Βραβείων και των θεατρικών βραβείων του Παρνασσού, μέλος της Ομάδας των Δώδεκα, της Εθνικής Εταιρείας Λογοτεχνών, του ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη, της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και πρόεδρος της Τάξεως Γραμμάτων και Καλών Τεχνών (1973).

Είναι μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και το 1977 εκλέχτηκε πρόεδρός της. Πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο της αφηγηματικής λογοτεχνίας από τις στήλες του περιοδικού Η Διάπλασις των Παίδων με το ψευδώνυμο Κυανόλευκο λάβαρο. Ακολούθησαν δημοσιεύσεις του στο Νουμά και το 1924 πραγματοποιήθηκε η έκδοση της πρώτης του συλλογής διηγημάτων με τίτλο Η τελευταία νύχτα της γης. Τα πρώτα του έργα εντάσσονται στο κλίμα του συμβολισμού, όπως αυτός εκφράστηκε στην Ελλάδα κυρίως μέσω του Κωσταντίνου Χατζόπουλου.

Η γραφή του χαρακτηρίζεται από δοκιμιακό ύφος, χαμηλούς τόνους και επιμελημένη φόρμα. Το λογοτεχνικό είδος το οποίο καλλιέργησε κυρίως είναι το διήγημα, ενώ έγραψε επίσης ταξιδιωτικά κείμενα και δυο μυθιστορήματα, τις Ημέρες Οργής (1979) και τον Ανεμοστρόβιλο (1992).

• ΕΚΕΒΙ: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών

1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Πέτρου Χάρη βλ. Ζήρας Αλεξ., «Χάρης Πέτρος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό9β. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988, Κόρφης Τάσος, «Πέτρος Χάρης», Η μεσοπολεμική πεζογραφία · Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939)Η΄, σ.288-339. Αθήνα, Σοκόλης, 1993 και Χατζηφώτης Ι.Μ., «Χάρης Πέτρος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας12. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.

• Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Βαρίκας Βάσος, «Το βιβλίο και το κοινό του. Πέτρου Χάρη: Η τελευταία νύχτα της γης», Συγγραφείς και κείμενα Α΄· 1961-1965, σ.110-112. Αθήνα, Ερμής, 1975 (πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Το Βήμα, 28/10/1962).
• Ζήρας Αλεξ., «Χάρης Πέτρος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό9β΄. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988.
• Καραντώνης Ανδρέας, «Πέτρος Χάρης», Φυσιογνωμίες· Τόμος δεύτερος, σ.535-595. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977.
• Καραντώνης Αντρέας, Μια φυσιογνωμία και μια εποχή · πρόλογος Δ. Π. Παπαδίτσα. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1985.
• Κόρφης Τάσος, «Πέτρος Χάρης», Η μεσοπολεμική πεζογραφία · Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939) Η΄, σ.288-339. Αθήνα, Σοκόλης, 1993.
• Μακρής Σόλων, Ο διηγηματογράφος Πέτρος Χάρης. Αθήνα, 1976. Ανάτυπο από το περιοδικό Παρνασσός ΙΗ΄, αρ.4.
• Μαλλέρος Φώτιος, Το έργο του Πέτρου Χάρη · μετάφραση Ιουλίας Ιατρίδη. Αθήνα, έκδοση Κριτικών Φύλλων, 1976.
• Μητσάκης Κ., Ένα μυθιστόρημα για τον εμφύλιο πόλεμο · Πέτρου Χάρη Ημέρες οργής - Δεκέμβρης 1944 · ανάτυπο από το περιοδικό Παρνασσός ΚΕ΄, 1983, σ.61-70. Αθήνα, 1983.
• Μόσχος Ε.Ν., «Πέτρου Χάρη: Ανεμοστρόβιλος», Νέα Εστία 131, ετ.ΞΣΤ΄, 1/6/1992, αρ.1558, σ.786-788.
• Μόσχος Ε.Ν., Πέτρος Χάρης· μια πολύπτυχη πνευματική μορφή. Αθήνα, Αστήρ, 1995.
• Παπακωνσταντίνου Δημ. Κ., Πέτρος Χάρης• Ο διηγηματογράφος, Ο κριτικός, Ο ταξιδιώτης. Αθήνα, Εστία, 1969.
• Σαχίνης Απόστολος, «Πέτρου Χάρη: Μακρινός κόσμος – 1944», Η πεζογραφία της κατοχής, σ.126-128. Αθήνα, Ίκαρος, 1948.
• Σαχίνης Απόστολος, Η αφηγηματική πεζογραφία του Πέτρου Χάρη · ανάτυπο από το περιοδικό Παρνασσός ΚΑ΄, αρ.2. Αθήνα, 1979.
• Φραγκόπουλος Θ.Δ., Χαρηστήριον• τέσσερα κείμενα για τον Πέτρο Χάρη από τον Θ.Δ.Φραγκόπουλο με αγάπη. Αθήνα, Εστία, 1990.
• Χάρης Πέτρος, «Η πνευματική εργασία πρέπει να καταλήγει σε προσφορά προς τον άνθρωπο…» (συνέντευξη στη Μαρία Λαμπαδαρίδου - Πόθου), Διαβάζω 161, 11/2/1987, σ.66-71.
• Χαριτάτος Μάνος, Βιβλιογραφία Πέτρου Χάρη Α΄ · Εργογραφία (1924-1981) και κριτικά κείμενα για τα έργα. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1981.
• Χατζηφώτης Ι.Μ., «Χάρης Πέτρος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας 12. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
• Χρυσάνθης Κύπρος, Λόγος για τον Πέτρο Χάρη. Λευκωσία, Ελληνικός Πνευματικός Όμιλος Κύπρου, 1993.
Αφιερώματα περιοδικών
• Πνευματική Κύπρος 185-187, 2-4/1976.
• Δώμα 7, Καλοκαίρι 1986.
• Νέα Εστία 124, 1η-15/10/1988, αρ.1470-1471.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Πεζογραφία

• Η τελευταία νύχτα της γης · κι άλλα διηγήματα. Αθήνα, έκδοση του περιοδικού Νέα Γράμματα, 1924.
• Μακρινός κόσμος (διηγήματα). Αθήνα, Εστία, 1944.
• Φώτα στο πέλαγος ·διηγήματα. Αθήνα, Εστία, 1958.
• Δρόμος 100 μέτρων (επιλογή διηγημάτων). Αθήνα, Γαλαξίας, 1962.
• Όταν οι άγιοι κατεβαίνουν στη γη (διηγήματα). Αθήνα, Φέξης, 1965.
• Η μεγάλη νύχτα (διηγήματα). Αθήνα, Εστία, 1969.
• Ημέρες οργής (μυθιστόρημα). Αθήνα, Εστία, 1979.
• Ρεμβασμός στο χάρτη (διηγήματα). Αθήνα, Εστία, 1982.
• Τα δέντρα ·Δώδεκα διηγήματα. Αθήνα, Εστία, 1991.
• Ανεμοστρόβιλος (μυθιστόρημα). Αθήνα, Αστήρ, 1992.

ΙΙ.Ταξιδιωτική λογοτεχνία

• Πολιτείες και θάλασσες. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1955.
• Παλιοί και νέοι δρόμοι. Αθήνα, Δίφρος, 1957.
• Η Κίνα έξω απ’ τα τείχη. Αθήνα, Φέξης, 1961.
• Βράχια, κουπιά και όνειρα · Ταξίδια στην Ελλάδα. Αθήνα, Φέξης, 1962.
• Ο κόσμος και οι Έλληνες · Εκλογή ταξιδιωτικών κειμένωνΑ΄ · Ελλάς. Αθήνα, Φέξης, 1965.
• Από τον πανάρχαιο στον καινούριο κόσμο (συγκεντρωτική έκδοση κειμένων του ως το 1970). Αθήνα, Εστία, 1970.
• Στα γαλάζια νερά, ελληνικές και ξένες θάλασσες. Αθήνα, Εστία, 1974.
• Στον αφρό και στα έλατα. Αθήνα, Εστία, 1988.

ΙΙΙ.Μελετήματα

• Έλληνες πεζογράφοι · Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Γιάννης Βλαχογιάννης - Α. Καρκαβίτσας - Γρηγόριος Ξενόπουλος - Κωστής Παλαμάς - Κωσταντίνος Χατζόπουλος - Παύλος Νιρβάνας - Ζαχαρίας Παπαντωνίου - Ίων Δραγούμης - Κώστας Ουράνης. Αθήνα, Εστία, 1953.
• Έλληνες πεζογράφοιΒ΄ · Διονύσιος Σολωμός, - Αλέξανδρος Μωραϊτίδης - Ιωάννης Κονδυλάκης - Κωσταντίνος Χρηστομάνος - Δημοσθένης Βουτυράς - Α.Κ.Τραυλαντώνης - Κώστας Παρορίτης - Νίκος Καζαντζάκης. Αθήνα, Εστία, 1963.
• Μικρή πινακοθήκη, σειρά πρώτη. Αθήνα, Εστία, 1963.
• Έλληνες πεζογράφοιΓ΄ · Παύλος Καλλιγάς - Γεώργιος Βιζυηνός - Σπύρος Μελάς - Διον. Α. Κόκκινος - Θεμ. Αθανασιάδης Νόβας - Μ.Καραγάτσης - Θράσος Καστανάκης - Πέτρος Πικρός. Αθήνα, Εστία, 1968.
• Έλληνες πεζογράφοιΔ΄. Αθήνα, εστία, 1973.
• Η θάλασσα, οι άνεμοι, η βροχή, η ελευθερία · ανάτυπον εκ της εκδόσεως της Ανωτάτης Σχολής Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών Μελέται προς τιμήν Στρατή Γ. Ανδρεάδη  ΙΙΙ. Αθήνα, 1974.
• Μικρή πινακοθήκη, σειρά δεύτερη. Αθήνα, 1975.
• Έλληνες πεζογράφοιΕ΄ · Κωσταντίνος Θεοτόκης - Κώστας Βάρναλης - Νίκος Νικολαΐδης - Κλέων Β. Παράσχος - Ηλίας Βενέζης - Γιάννης Χατζίνης. Αθήνα, Εστία, 1976.
• Έλληνες πεζογράφοιΣτ΄. Αθήνα, Εστία, 1981.
• Έλληνες πεζογράφοιΖ΄. Αθήνα, Εστία, 1986.

ΙV. Άρθρα - Δοκίμια - Άλλα κείμενα

• Κρίσιμη ώρα · Σελίδες ρεμβασμού και περισυλλογής. Αθήνα, Εστία, 1944.
• Όταν η ζωή γίνεται όνειρο. Αθήνα, Οι Φίλοι του Βιβλίου, 1945.
• Ελεύθεροι πνευματικοί άνθρωποι · Χρονικό μιας ταραγμένης εποχής. Αθήνα, Εστία, 1947.
• Υπάρχουν «θεοί»;. Αθήνα, Αετός, 1948.
• Μεταπολεμικός κόσμος · Διάλογοι με τους πολλούς και με τους λίγους. Αθήνα, Φέξης, 1962.
• Κώστας Ουράνης · Ο ποιητής, ο ταξιδιώτης, ο αφηγητής, ο κριτικός. Αθήνα, Εστία, 1963.
• Η ζωή και η τέχνη. Αθήνα, Φέξης, 1963.
• Πνευματική ελευθερία και οι μεταπολεμικοί άνθρωποι · το χρονικό μιας εποχής · διάλογος με 43 συγγραφείς και καλλιτέχνες. Αθήνα, Εστία, 1973.
• Αθώα και οργισμένα νιάτα. Αθήνα, Εστία, 1974.
• Σαράντα χρόνια κριτικής ελληνικού πεζού λόγουΑ΄ · (1928-1949). Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1981.
• Σαράντα χρόνια κριτικής ελληνικού πεζού λόγουΒ΄ · (1950-1956). Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1985.
• Ο άνθρωπος και ο ίσκιος του. Αθήνα, Ίκαρος, 1982.
• Νεοελληνικός κριτικός λόγος. Αθήνα, Αστήρ, 1985.
• Συνομιλίες με φίλους. Αθήνα, Πιτσιλός, 1987.

V. Παιδική λογοτεχνία

• Παιδικοί διάλογοι · (Κωμωδίες δραματάκια, μονόλογοι). Αθήνα, Ζηκάκης, 1925.
• Γαλάζιοι άγγελοι · διηγήματα και παραμύθια. Αθήνα, Εκδόσεις των Επτά, 1971.

VI. Μεταφράσεις

• Maeterlinck Maurice, Το γαλάζιο πουλί. Αθήνα, Χ. Γανιάρης και Σία, 1924.
• Stendhal, Το κόκκινο και το μαύρο · μυθιστόρημα. Αθήνα, Ζηκάκης, 1925.
• Gorgi Maksim, Βάρεγκα Ολέσσοβα · μυθιστόρημα. Αθήνα, Φέξης, 1964.
• Rollan Romain, Θα’ ρθει καιρός · δράμα.
• Stendhal, Οι Τσέντσι· Μυθιστόρημα. Αθήνα, Εστία, 1994.

1. Για περισσότερα εργογραφικά και βιβλιογραφικά στοιχεία του Πέτρου Χάρη βλ. Χαριτάτος Μάνος, Βιβλιογραφία Πέτρου ΧάρηΑ΄ · (1924-1981) και κριτικά κείμενα για τα έργα. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1981, όπου και δημοσιεύματα για τον Πέτρο Χάρη σε εφημερίδες και περιοδικά.